melanie bonajo, ‘When the body says Yes,’ 2022 © Sydney Rahimtoola / Mondriaan Fonds

Als sardientjes in een blik, zo liggen de naakte lijven in de nieuwe video van melanie bonajo – met kleine letters – tegen elkaar aan, op hun buik, om en om met hoofd of voeten boven in een kaarsrechte lijn. Ze zijn even vet en glimmend als die visjes ook, overgoten met flessen olijfolie zoals we ze dat in een eerdere scène bij elkaar hebben zien doen. Wanneer een al even glad lichaam op hen duikt, glibbert dat zo over al hun schuddende billen heen.

De Chiesetta della Misericordia, een dertiende-eeuws kerkje in het Cannaregio-district van Venetië, is omgetoverd tot een boudoirachtig decor met een zachte lappendeken van ronde en bolle vormen op de vloer en gedrapeerde doeken in de lucht, als een groot hemelbed. Als het zonlicht dan ook nog binnenvalt door de hoge smalle ramen, door bonajo van een waas van kleuren voorzien, is de ervaring compleet: When the body says Yes is pure eye candy. bonajo neemt je mee op een stroom van zachte kleuren, blote lijven en lekkere beats en trekt je dan naar beneden, een diepere onderstroom in. En daar zit je plots met een brok in je keel te luisteren naar de verhalen die aan al die lijven kleven.

When the body says Yes is de Nederlandse inzending voor de 59ste editie van de Biënnale van Venetië, de toonaangevende kunstmanifestatie waar de wereld laat zien wat het aan kunst in huis heeft, zowel in nationale landenpaviljoens als in een overkoepelende tentoonstelling. De afgelopen editie zwengelde in Nederland de discussie aan over de betekenis van nationale representatie en deze keer besloot het Mondriaan Fonds het Rietveldpaviljoen over te dragen aan Estland en week het zelf uit naar het Kerkje van Barmhartigheid. De geschiedenis van de kerk, waar mensen werden opgevangen en de monniken uiteindelijk stierven aan de pest, brengt meer sfeer met zich mee dan het Rietveldpaviljoen kan bieden. De plek sluit bovendien inhoudelijk aan bij het werk van bonajo, dat weinig te maken heeft met God maar in zekere zin ook gaat over schepping, over het lichaam en de geest in verhouding tot elkaar en tot anderen, andere mensen, flora en fauna.

bonajo is kunstenaar, filmmaker, somatisch sekscoach, seksuologisch bodyworker, knuffelworkshopbegeleider, digitaal ecofeminist, hyperelf, activist en ongetwijfeld meer dan dat, een veelheid die met de gewenste non-binaire aanspreekvorm hen/hun samenvalt. Hun werk gaat voorbij aan de categorieën waarin we mens en natuur hebben ingedeeld, naar sekse, leeftijd, afkomst, soort. Voor When the body says Yes werkte hen samen met een groep van vijftien genderqueer personen met uiteenlopende ervaringen met hun als dik, vrouwelijk, mannelijk of gehandicapt bestempeld lichaam. Bloot of schaars gekleed, de huid getooid met versieringen, komen zij in de video samen in een bos en in het schemerlicht van een tent voor therapeutische sessies rondom intimiteit. Er wordt geworsteld met zachte matrassen, gestreeld op de tast met blinddoeken voor, terwijl in voice-over hun persoonlijke verhalen klinken over opgelopen trauma’s en hervonden kracht. Want When the body says Yes gaat minstens zo vaak over situaties waarin het lichaam liever nee had gezegd, of ja, zei zonder gehoord te worden.

De overgave van de lichamen vraagt een overgave van de geest

De deelnemers maakten een transformatie door als individu die nu als groep bekrachtigd en gevierd wordt. De tent is afwisselend een warm nest waar steeds heviger in gekronkeld wordt en een podium waarop een verhitte orgie weer tot bedaren komt. Een safe space waarin het lichaam beproefd wordt met volledige consensus, waar gekreun voortkomt uit behaaglijkheid en genot. Ik denk aan een gedicht van Marlene Dumas op een aquarel in haar tentoonstelling in Palazzo Grassi verderop in de stad. About Heaven (2001): ‘If death/ is a womb/ then heaven/ is a body without fear/ that invites one/ to enter from/ whatever side/ one pleases/ and just for a while/ Time doesn’t matter.’

Die overgave van de lichamen vraagt van de toeschouwer een overgave van de geest die nog niet eenvoudig is. Maar bonajo is hier als kunstenaar en in de mooiste scènes neemt de vorm het verhaal over.

Wanneer de groep bijvoorbeeld neerknielt rondom een vrouw, of een persoon met de uiterlijke kenmerken van een vrouw, en zij in een vloeiende beweging hun handen naar haar lichaam brengen en dat met hun 140 vingers tegelijk aanraken, is dat van bovenaf gezien een oog dat zich sluit, of een bloem of, waarom niet, een vulva. De glimmende en kronkelende lijven trekken bovendien een bataljon van kunsthistorische associaties open, zijn volledig op hun plaats in dit land van marmer en plafondschilderingen.

De opmerking van een van de deelnemers dat de wereld mooier zou zijn als mensen elkaar vaker zouden aanraken, is een gedachte om te koesteren, ook wanneer u zich buiten door de nauwe stegen een weg naar een volgende tentoonstelling baant.

melanie bonajo, When the body says Yes, t/m 27 november, dutch-pavilion.com