Was dat de rvd weer?

NRC Handelsblad zit met een structureel Bernhard-probleem. Het begon op 24 januari 1995, in de rubiek ‘correcties en aanvullingen’. In de rubriek De Haagse Staat was de voorgaande dag in een bijzin gerefereerd aan het uniformverbod dat Bernhard in 1976 vanwege Den Uyl kreeg opgelegd ‘nadat bleek dat hij betalingen van vliegtuigfabriek Lockheed had aangenomen’. NRC: ‘Ten eerste heeft prins Bernhard volgens het rapport van de Commissie van Drie geen betalingen aangenomen. Ten tweede heeft prins Bernhard zelf verzocht hem uit zijn militaire functies te ontslaan. Ten derde besloot de prins zelf af te zien van zijn uniform.’

Het was een staaltje rechts-revisionistische geschiedschrijving waar je koud van werd. Het rapport van de commissie-Donner werd tot dan toe terecht beschouwd als de genadeklap voor de prinselijke reputatie. Zo lag er een brief van Bernhard aan een topman van de Amerikaanse vliegtuigfabriek, waarin hij op hoge toon een injectie van miljoenen dollars opeiste. Dankzij een muur van geheime bankrekeningen in Liechtenstein en andere zwart-geldparadijzen kon de commissie-Donner onmogelijk nagaan waar het geld gebleven was, maar dat pleitte de prins niet vrij. Bernhard kwam weg met een publieke vernedering in de Tweede Kamer, een uniformverbod en een afscheid van zijn publieke functies.
Hoe kon NRC dit alles ongenoemd laten, zo luidde alom de vraag. Hoofdredacteur Ben Knapen bleek vanwege het gewraakte stukje benaderd door de Rijksvoorlichtingsdienst en was meteen gezwicht. Er brak paniek uit op de redactie. Was dit de prijs die men moest betalen voor het bewind van Knapen, hoeder van het Nationale Belang? Wat zou volgen: Nixon vrijgepleit van Watergate? Pieter Menten een onschuldige engel?
Een jaar later, op 3 februari 1996, was het weer raak. Nu ging het om een artikel over smeergelden in het internationale bedrijfsleven waarin stond dat Bernhard van Lockheed indertijd ‘minstens 100.000 dollar’ had getoucheerd. Weer trok Knapen het boetekleed aan, verwijzend naar Donner: 'Prins Bernhard heeft ook met betrekking tot deze $100.000 uitdrukkelijk verklaard, dat hij het bedrag niet heeft ontvangen, noch erover heeft beschikt. De Commissie heeft geen bewijzen van het tegendeel gevonden. De hoofdredactie van NRC Handelsblad biedt Prins Bernhard haar verontschuldigingen aan.’
NRC was nu het lachertje van de dag. 'Dat ’s lands eerste kwaliteitskrant, pluimstrijkend en kwispelstaartend, zich hiervoor leent, is een verschijnsel dat verre van volijk stemt’, schreef Martin van Amerongen in De Groene. Inmiddels is Ben Knapen weg bij NRC. Een - inmiddels getorpedeerde - loopbaan bij Philips trok hem meer. Bij NRC nam een frisse delegatie uit de eigen gelederen het over. Het begin van een nieuw tijdperk? Nee, op 9 november jl. kwam het Bernhard-ritueel weer even hard terug: 'In het artikel “Juliana dreigde om Lockheed met crisis” van 7 november staat dat prins Bernhard van de Amerikaanse vliegtuigbouwer Lockheed tenminste 100.000 dollar ontving. Dat is nooit bewezen. Prins Bernhard heeft 62.000 dollar aan inkomsten “niet kunnen ophelderen”, aldus de commissie-Donner.’ Vraag aan Folkert Jensma, hoofdredacteur van NRC: 'De RVD weer aan de lijn gehad?’ Jensma: 'Nee hoor, dit hebben we uit eigener beweging gedaan. Het is gewoon fout wat daar stond, en dan rectificeren we altijd. Het is te dom voor woorden. Het blijkt dat wij in ons elektronisch documentatiesysteem structureel vergaten de rectificaties op geplaatste artikelen bij de stukken op te nemen. Zo blijven fouten zich herhalen.’
Wordt het niet eens tijd voor een fijn Lockheed-artikel waarin de hele zaak nog eens haarfijn wordt uitgelegd? De jongere lezers kunnen weleens de kluts kwijtraken.
Jensma: 'De commissie-Donner heeft de zaak toen toch uitstekend onderzocht? Daar hebben wij als krant niets aan toe te voegen’.