Wat Donald Trump van Jacob Zuma kan leren

Kaapstad – Eeuwenlang hobbelde Zuid-Afrika achter Amerika aan. Later ‘ontdekt’, later gekoloniseerd, latere slavernij, latere burgeroorlog, latere rassenwetten, later algemeen stemrecht. Maar nu gaan de landen gelijk op. Terwijl Donald Trump de verkiezingsuitslagen bestrijdt, laat de Zuid-Afrikaanse ex-president Jacob Zuma zien hoe je gerechtelijke vervolging wegens fraude en corruptie eindeloos vermijdt. Het heet de ‘Stalingrad-strategie’; je sleurt het juridische gevecht naar elke straat, elk huis, elke kamer, indachtig de Russen tijdens de Duitse belegering in 1942/43.

Zuma was Trump als president al voorgegaan in de opportunistische herschikking van de belangrijkste overheidsinstellingen, waaronder de politie, de speciale opsporingsdienst, het OM, de belastingdienst en de geheime dienst. De routine was simpel: je benoemt vrienden of onnozelaars, en dan kun je je gang gaan. De president, zijn familie en vazallen stortten zich vervolgens op de staatsruif. Het elektriciteitsbedrijf werd volledig kaalgeplukt. Miljarden verdwenen in verkeerde handen. Het bracht het land op het randje van de afgrond.

Zuma’s opvolger, Cyril Ramaphosa, stelde een commissie aan die onder leiding van rechter Raymond Zondo onderzoek moest doen naar deze ‘staatsinkapseling’. Aanvankelijk leek er weinig reden voor ongerustheid voor Zuma. Zijn naam viel natuurlijk regelmatig, maar de getuigenissen mochten niet worden gebruikt voor strafrechtelijke vervolging. Dat veranderde evenwel dit jaar, zodat het OM de bewijsvoering nu kan aanscherpen.

Zuma, die zich had verheugd op een rustig bestaan op zijn boerderij, voelde nattigheid. Zijn verschijning voor de commissie werd een lang uitgesponnen drama. Eerst, in juli vorig jaar, kwam hij met vage, ongefundeerde complottheorieën. Hij verdomde het vervolgens om verder te getuigen, omdat hij vond dat hij als ‘beschuldigde’ werd behandeld. Uiteindelijk was Zondo het zat en hij gebood Zuma om alsnog voor de commissie te verschijnen. Zuma’s volgende zet was de eis dat Zondo zich moest terugtrekken omdat hij en de rechter elkaar kenden en vroeger ‘vrienden’ waren geweest. Zondo was de vader van een kind van de zus van een van Zuma’s ex-vrouwen, 25 jaar geleden. Ook zou de rechter Zuma in zijn kantoor hebben bezocht toen die nog vicepresident was.

Toen Zondo eind verleden week tijdens een zitting van de commissie bekendmaakte dat hij geen reden zag om zich vanwege vermeende ‘vriendschap’ terug te trekken, stond Zuma op en verliet hij zonder toestemming van de rechter de zaal. Minachting voor het hof! riepen de deskundigen.

Zuma’s team kijkt onderwijl naar team-Trump. Lijfsbehoud boven alles.