Beppe Grillo, de schrik van het Italiaanse systeem

Wat een rakker, die grande comico

Dat de Italiaanse cabaretier Beppe Grillo besloot een politieke beweging op te richten, wordt hem niet in dank afgenomen. Zijn landelijke doorbraak is een schok voor de gevestigde orde, die alle registers opentrekt om hem zwart te maken. Maar Grillo gaat door.

Medium 42 34782082

Honderdzeventig kilo in een op knappen staande krijtstreep, ironisch bedoelde bijnaam Er Batman (op z’n plat-Romeins), vanwege die ene keer dat hij met de motor nog op de standaard was omgekukeld. Echte naam Franco Fiorito, maar eigenlijk doet die er niet toe. O ja, functie: raadslid van de regio Lazio en regionale schatkistbeheerder voor zijn partij, de pdl, Berlusconi’s partij Volk van de Vrijheid. Beticht van het achteroverdrukken van vele miljoenen euro’s gemeenschapsgeld (mede met dank aan Europa), en ook meteen maar eerlijk toegegeven.

De verdedigingslinie is, op aanraden van zijn advocaat, gebaseerd op het aloude così fan tutti, zo doen ze het allemaal, want de naar eerste schatting vijftien miljoen – het onderzoek loopt nog – die zijn cliënt achterover heeft gedrukt waren echt niet voor hem alleen. Er Batman presenteerde zich op 19 september bij de rechter van vooronderzoek met twee dozen onder de arm. Dat waren de vervalste bonnetjes, facturen, e-mails, briefjes, kattenbelletjes van partijgenoten die hem de afgelopen twee jaar om dikke bedragen hadden gevraagd. De belastinginspecteurs van de Guardia di Finanza die een inval hadden gedaan in het mastodontische gebouw van de Regione Lazio te Rome hadden inderdaad al het gevoel dat er nog iets ontbrak. Dat was het bewijsmateriaal dat Franco Fiorito keurig al die jaren had opgespaard, en nu vrijwillig aan het OM overhandigde om ‘te helpen het systeem bloot te leggen’. Zeker een reden om hem coulant te behandelen, vindt Fiorito en ook zijn advocaat.

Dit is het Italië dat cabaretier Beppe Grillo opstuwt in de vaart der volkeren. Heel Italië werkt voor Beppe Grillo, zou je kunnen zeggen, want voor bovengenoemd raadslid zovele anderen. Het hield niet op de afgelopen maanden; de ene partijschatkistbeheerder na de andere, dan weer van links, dan weer van de Lega Nord, dan weer van rechts. Miljoenen en miljoenen gemeenschapsgeld waarmee adellijke villa’s in lommerrijke heuvels zijn gekocht en vorstelijk verbouwd, attico’s (felbegeerde appartementen met dakterras in hartje Rome), universitaire diploma’s in Albanië voor hardleerse kinderen van de partijbaas, exotische reizen voor twintig man, etentjes van kreeften, oesters, champagne en kaviaar, baantjes voor vrienden en familie­leden, suv’s, luxejachten, raceauto’s, kortom: Italië.

Beppe Grillo had nooit de bedoeling om politicus te worden. Hij begon halverwege de jaren zeventig gewoon als Youp van ’t Hek, maar dan in een ander land dan Nederland. Eén ding is cholerisch worden om Buckler-bier, Billy-­boekenkasten, hockeytrutten met parel­kettingen; een ander ding is Italië, waar de echte misstanden dusdanig schrikbarend zijn dat je als topcabaretier het ‘leuk om te lachen’ al snel achter je laat. Bovendien kan Beppe Grillo als gediplomeerd accountant heel goed het verhaal achter getrukeerde balansen lezen, wat hem op een aantal scoops kwam te staan die pas jaren later schoorvoetend door justitie en de pers werden opgepakt. Qua talent, podiumuitstraling, acceleratievermogen en creatief uitschelden met een twinkel in de ogen zijn Beppe Grillo en Youp evenwel goed vergelijkbaar. Maar wat Beppe Grillo onderscheidt van al zijn collega’s wereldwijd is zijn blog beppegrillo.it. Dat was een toevalstreffer.

In het verre 2004, toen blogs nog een wat onwennig begrip waren, ontmoette Beppe Grillo iemand die Gianroberto Casaleggio heette. Deze man deed aan ‘webstrategieën’. Tijdens zijn show in 2000 had Grillo met een grote hamer nog ettelijke pc’s op het podium aan diggelen geslagen, als protest tegen de slinkse truc van computerproducenten om je steeds tot nieuwe programma’s en vervanging van je na twee maanden al verouderde pc te dwingen. Grillo zag daarin een groot gevaar voor de vrijheid van communicatie en informatie, naast een wereldwijd ecologisch probleem. Maar Gianroberto Casaleggio – die sinds Grillo’s grote politieke doorbraak in mei van dit jaar honend ‘de goeroe’ wordt genoemd – legde hem uit wat je wel met het web kon doen: 1) mensen en ideeën bij elkaar brengen, 2) je eigen stem verveelvoudigen, 3) de publieke zaak terugleggen in de handen van de burger, 4) de in Italië torenhoge hindernis van politieke/journalistieke/algemene corrupte macht soepel nemen.

Daar had cabaretier Beppe Grillo wel oren naar. Hij was al vanaf 1986 van de Italiaanse publieke omroep Rai verbannen vanwege een grap over de toen oppermachtige socialisten (‘Onze socialistische delegatie zit aan tafel in China, samen met de partijtop, en Martelli (de rechterhand – ab) slaat een enorm pleefiguur. Hij belt Craxi (de toenmalige premier van Italië – ab) vanuit China en zegt: “Hoor eens, hier zijn het er een miljard, en allemaal socialist?” En Craxi zegt: “Ja, want?” “Maar hoe kan dat nou Bettino”, vraagt Martelli, “want van wie stelen ze dan, als ze allemaal socialist zijn?”’).

Toen zijn achteraf bezien nog tamelijk onschuldige grap over de socialisten vijf jaar later driedubbel en dwars uitkwam tijdens het steekpenningenschandaal kreeg hij nog een kleine herkansing: twee grote shows op de late avond van Rai Uno. De Beppe Grillo Show sloeg in als een bom, met gigantische kijkcijfers van rond de vijftien miljoen per avond. De interimleiding bij de Rai van professori die het even voor de politiek waarnam had gedacht dat dat wel goed zou zijn voor het volk – een momentje van catharsis met Grillo. Even lachen om die stoute politici van ons, die allemaal bij het grote steekpenningenschandaal betrokken bleken. Maar wat Grillo zei was dusdanig hard, shockerend en vooral zo wáár dat ze er meteen weer van afzagen, en sindsdien was het basta met Grillo op tv. Zowel de publieke omroep, die al snel weer als vanouds door de politiek werd gecommandeerd, als de commerciële zenders van Silvio Berlusconi wilden hem niet meer, nooit meer.

Normaal gesproken is dat einde carrière, want tv-bekendheid is alles, nog los van de inkomsten. Maar niet voor Beppe Grillo. Hij ging door op eigen kracht, in sporthallen, in circustenten, in parken, op pleinen en in de grootste theaters van Italië. Makkelijk vijfduizend man publiek per avond, altijd uitverkocht. Het was zeker niet zo dat hij de webgoeroe Casaleggio nodig had voor zijn populariteit, want die was in 2004 al torenhoog. Vermoedelijk was het eerder zo dat Casaleggio in Grillo zijn kans zag om de eerste blogpartij ter wereld te worden, wat ook is gelukt.

In oktober 2005 werd Beppe Grillo door het Amerikaanse weekblad Time uitgeroepen tot European Hero of the Year. Hij deelde deze ereplaats met 37 anderen, waaronder Job Cohen en Bono. De motivatie van Time was dat het steeds ging om mensen die dwars tegen de stroom in het goede probeerden te blijven doen. Cohen (‘the Jewish mayor of Amsterdam’) was uitverkoren vanwege zijn antihaatcampagne volgend op de moord op Theo van Gogh. Grillo vanwege zijn vasthoudendheid en moed om te zeggen waar het op staat in een land waar censuur heerst, zeker sinds de opkomst van Silvio Berlusconi, die ook in dat jaar weer eens premier was.

Ik ontmoette Beppe Grillo in november 2005 voor het eerst, maar het leek voor mij niet de eerste keer. Want als je bij een show van Beppe Grillo bent geweest, voel je je al zijn persoonlijke vriend. Dat is zijn grote talent, dat hij deelt met Silvio Berlusconi. Ja heus. Grillo wordt wel vaker met Berlusconi vergeleken, door de doodenkele Italiaan die in staat is om het voor of tegen zijn los te koppelen van de persoon. Ze hebben een vergelijkbare directe grip op de zaal, zeg maar. En Berlusconi, slim als hij is, roemt Grillo ook wanneer hij maar kan, in tegenstelling tot het Italiaanse establishment dat hem van links tot rechts haat. ‘Een man van wie ik veel kan leren’, zegt Berlusconi over Grillo, ‘ik bestudeer zijn shows vaak op dvd.’ Toch kan ook Berlusconi het niet nalaten om te benadrukken dat Grillo un grande comico is. Grillo un grande comico noemen is hem kaltstellen, veilig opgeborgen in het hoekje vertier vermaak, maar zeker niet serieus te nemen.

De Grillo die ik in november 2005 ontmoette was al bloedserieus bezig met het opzetten van een partij, al verfoeit hij het woord. De MoVimento 5 Stelle (de Vijfsterrenbeweging), die in 2009 voor het eerst officieel meedeed aan de lokale verkiezingen, is een spontane volksbeweging van internetgebruikers die in Grillo’s blog de thuishaven vonden die niemand anders in Italië ze bood. Het profiel van de ‘Grillo-mens’ waaiert wijd uiteen, maar één ding hebben ze gemeen: ze zijn het beu om nog langer aan te zien hoe een kaste van arrogante en verwende politici hand in hand met de maffia het land om zeep helpt. Er is geen statuut, alleen een intentieverklaring: ‘De MoVimento 5 Stelle is geen partij en zal het ook nooit worden. Het is een beweging die tot doel heeft een efficiënte uitwisseling van meningen en een democratisch vergelijk te stimuleren zonder tussenkomst van partijen, organisaties of andere organen met een gedelegeerde macht. De beweging kent alle gebruikers van het internet de regeringsbevoegdheid toe die normaal in handen is van weinigen.’

Maar voordat het zo ver was, moest de aarde worden omgeploegd en vruchtbaar gemaakt, en daar was Beppe Grillo toen, in 2005, druk mee bezig. Het mooie van het beroep journalist is dat je mensen zomaar voor de voeten mag lopen onder het vage mom van ‘een portret schrijven’. Ik had een topdag met Grillo. De dag begon in een school, een chique lyceum in Rome voor telgen uit gegoede families, en eindigde in een aftands clubhonk in de dumps van Rome, officieel ‘voor sociale ontmoetingen’, maar beter bekend als ‘de homo- en lesboclub’. Ertussenin lag nog de presentatie van een boek, in weer een ander zaaltje, en oneindige hoeveelheden mensen die Beppe zelf wilden vertellen van hun leed, of van hun briljante idee, of hem gewoon alleen maar even wilden aanraken.

In Grillo’s spacewagon met kogelvrij glas scheurden we kriskras door Rome, met steeds grotere stapels folders, depliants, briefjes, telefoonnummers naast ons op de achterbank. We gingen ergens eten, en overal, waar hij maar kwam, liep het storm. Grillo had de aantrekkingskracht van een magneet, en leek altijd voor iedereen even tijd te hebben. Ik was kapot aan het einde van die lange dag, maar hij stond om één uur ’s nachts nog steeds het vuur uit zijn sloffen te oreren in het clubhonk, waar de mensen in de vensterbanken stonden om Beppe in het echt te mogen zien.

Een wirwar van plannen en acties werd over hem uitgestort. Acties tegen kerncentrales, vuilverbranders, privatisering van het drinkwater, bescherming van rechtbanken in het maffiose zuiden waar ze niet eens meer papier voor de kopieermachine hadden, de verkwanseling van gemeentegrond aan louche projectontwikkelaars, zonne-energie, het beleggen van de gemeenteraad om een plannetje dat er op een achternamiddag doorgedrukt moest worden te verhinderen, een menselijk schild tegen de gewelddadige ontruiming van een gebouw in een oude volkswijk van Rome waar nog wat hinderlijke gepensioneerden voor veel te weinig geld hun laatste jaren hoopten uit te zitten, enzovoort. Het ging er niet om dat Beppe het allemaal zelf moest gaan doen, het ging erom dat mensen van Beppe wilden horen dat ze goed bezig waren, dat ze gelijk hadden, dat hij de actie via zijn blog zou steunen; dat het gezien was kortom, en niet onopgemerkt gebleven.

De kleine wereldverbeteraars die nu ineens in Beppe hun terminal hadden gevonden buitelden over elkaar van enthousiasme. De eenzaamheid kan groot zijn, in een land waar honend wordt gelachen om al diegenen die het niet voor elkaar hebben, die geen ‘connecties’ hebben, die zichzelf niet op de een of andere manier het systeem hebben weten binnen te wringen. Dat dit aantal mensen oneindig veel groter is dan dat van de gelukkigen aan de goede kant van de hoge ijzeren poort is een feit dat een beetje is onderschat door de ‘officiële’ politiek. Beppe Grillo was un grande comico, daarover geen twijfel, maar hij moest zich niet echt met de zaken bemoeien. Ook hij heeft jaren en jaren gerammeld aan de poort, ettelijke pogingen gedaan om zijn almaar groeiende webvolk plus het zorgvuldig besproken, democratisch op internet samengestelde programma aan te bieden bij de Italiaanse masters of the universe. Uiteraard de linkse masters of the universe, want Grillo’s programma heeft als rode draad bescherming van het landschap, ecologie tegenover massa-industrie, duurzaam in plaats van zo snel mogelijk zo veel mogelijk verdienen, en in algemene zin waardigheid voor mens en dier.

Maar nee, ze moesten hem niet. Ook niet de bijna heiligverklaarde Romano Prodi, die Berlusconi tot twee keer toe heeft verslagen en de oud-communisten voor het eerst in vijftig jaar oppositie aan de regering wist te brengen, in 1996 en in 2006. Prodi heeft wel een beetje om Grillo heen gedrenteld, maar het sloeg uiteindelijk nergens op. ‘Ik werd gebeld door Prodi’s vrouw, Flavia’, vertelde Grillo mij in 2005, ‘dat we eens met elkaar moesten praten. Nou goed, ik praat met iedereen, en zeker met een respectabel iemand als Prodi. Dus ik kwam opdraven, naar ik dacht om onze programma’s met elkaar te vergelijken en elkaar ideeën aan de hand te doen. Hij mocht ze allemaal van me hebben, gratis. Ga nou eens praten met Maurizio Pallante, zei ik tegen Prodi. Pallante is een genie op het gebied van energiebeleid en milieu­technologie. Italië, godbetert Italië met al zijn zon, ligt kilometers achter met zijn zonnepanelen op regenlanden als Duitsland. Dat zou Prodi gaan doen, had hij mij beloofd, met Pallante praten. Maar ik ben dan zo’n vervelend mannetje dat dat soort dingen controleert. Prodi heeft Pallante natuurlijk nooit gebeld.’

En nog een keer zie je Grillo met Prodi aan tafel zitten, op een filmpje uit 2006. Prodi was net weer premier geworden. Het was hem opnieuw gelukt om De Onverslaanbare te verslaan en het ‘andere Italië’ aan de macht te krijgen, oprecht een enorme prestatie. Grillo komt de trappen van het monumentale Palazzo Chigi – de premierszetel hartje Rome – op met een leren mapje onder de arm. Hij heeft zich voor de gelegenheid zelfs keurig in een pak gehesen,

Medium beppe primarie 2

antraciet grijs, al blijft hij er dan nog uitzien als een kapitein van de grote vaart op z’n zondags. De wilde grijze krullenbos, de baard, het robuuste postuur van een zwaargewicht bokser: Beppe Grillo is niet gemaakt voor pakken. Hij neemt plaats tegenover Prodi en steekt van wal, zelfs een beetje zenuwachtig lijkt wel. Het kan echt niet dat in het Italiaanse parlement twintig parlementariërs zitten die tot in de hoogste graad van justitie, het hof van cassatie, zijn veroordeeld voor verschillende misdaden, zoals terroristische bomaanslagen, moorden, stelen van gemeenschapsgeld, verraad tegen de republiek, enzovoort. Prodi knikt geamuseerd met hem mee, zich goed bewust van Grillo’s webcamera die het allemaal opneemt. Prodi zegt weinig en lacht veel, maar niet van harte. Het is een lach die uitdrukt: jíj bent un grande comico, maar ík ben de premier. Als Grillo Prodi uiteindelijk de petitie overhandigt waarin hij, samen met zijn blogpubliek, vraagt om onmiddellijke verwijdering van de veroordeelde parlementsleden plus hun twintigduizend euro salaris per maand, heeft Prodi het zogenaamd niet meer. Wat een rakker toch, die Grillo! Hartstikke lachen!

Antwoord kwam er niet; toen niet, en ook niet een jaar later, toen Grillo zijn eerste V-day organiseerde, zijn _Vaffanculo-_dag, oftewel Rot-m’n-reet-op-dag. Op 8 september 2007 krijgt hij honderdduizend mensen naar het Piazza Maggiore in Bologna (Prodi’s geboortestad). Nog eens tweehonderd Italiaanse pleinen zijn via satellietverbindingen met Bologna verbonden. In totaal staan rond een miljoen mensen op pleinen naar Grillo te kijken. Hij lanceert drie wetsvoorstellen voor een ‘schoon parlement’ (alle veroordeelden uit het parlement, een maximumperiode van twee termijnen voor alle parlementariërs, en een wijziging van de kieswet zodat mensen direct kunnen stemmen op wie ze in het parlement willen hebben) en verzamelt binnen een paar uur 350.000 handtekeningen. De succesvolle manifestatie wordt bijna geheel genegeerd door de Italiaanse media. Grillo’s wetsvoorstellen en handtekeningen verdwijnen in een la. Op 25 april 2008 organiseert hij nog een V-dag, dit keer in Turijn, tegen de door de politiek met miljoenen gesubsidieerde journalistiek en voor vrije informatie. Weer honderdduizend man komt naar het plein in Turijn, en ditmaal staan twee miljoen Italianen op pleinen over heel Italië mee te kijken. Grillo verzamelt vijfhonderdduizend handtekeningen. De reactie is dezelfde als op zijn eerste V-dag: doodse stilte.

Het Italiaanse establishment, waar oud-voorzitter van de Europese Commissie Romano Prodi ook toe behoort, heeft uit alle macht geprobeerd Grillo zo lang mogelijk niet serieus te nemen. Tot ze echt niet meer anders konden, met de burgemeestersverkiezingen in mei van dit jaar. Grillo won het bastion Parma – waar een Berlusconi-burgemeester een miljard euro schuld had achtergelaten – verpletterend, met ruim zestig procent. De linkse nomenclatuur, die nog steeds uit oud-communisten bestaat, had van bovenaf een lid van het politburo aangewezen in de veronderstelling dat het even een walk over zou worden. Grillo had een typisch Grillo-kandidaatje, een verlegen, integere jongen die niemand kende en die luisterde naar de naam Federico Pizzarotti. Maar hij won, en hoe.

Dat die stem natuurlijk voor Beppe Grillo is, en niet voor de verlegen, integere Federico’s die hij inmiddels door heel Italië heeft rondlopen, weet iedereen. Zelf kan Beppe Grillo nooit verkozen worden, want dat zou tegen de intentieverklaring van de Vijfsterrenbeweging zijn: mensen met een veroordeling zijn uitgesloten van de politiek. En Beppe Grillo is veroordeeld, wegens een auto-ongeluk in december 1981, dat de dood van een echtpaar en hun achtjarige zoontje tot gevolg had. Hij reed de fourwheeldrive, toen hij de macht over het stuur verloor op een plotselinge ijslaag op het kleine binnenweggetje in de hoge bergen van Piemonte. De auto stortte het tachtig meter diepe ravijn in, Grillo wist zijn portier nog net op tijd open te krijgen en zich vast te klampen aan een rotswand. ‘Het is iets dat ik heel graag niet had willen meemaken en waar ik nog dagelijks aan denk’, zegt Grillo over dit ongeluk. Hij heeft het al oneindig vaak uitgelegd, hij gaat de vraag nooit uit de weg, het ongeluk staat uitgebreid omschreven op zijn Italiaanse Wikipedia-pagina’s waar Grillo duidelijk de hand in heeft gehad, maar het blijft altijd maar weer opbubbelen. Waarom is duidelijk.

De grootste vrees van de gevestigde orde is Grillo als premier, al heeft hij altijd gezegd dat het uitgesloten is, juist vanwege zijn veroordeling. En ook omdat hij oprecht niet geïnteresseerd is, al wil niemand dat geloven. Hij doet het allemaal voor de ragazzi, de jongeren, die anders in Italië nooit de kans zullen krijgen. ‘Ik zou dolgraag weer terugkeren naar mijn rol als komiek’, heeft Grillo ook al talloze keren gezegd. ‘Met mij gaat het prima, ik ben al lang binnen, ik heb prachtige huizen op de mooiste plekken van Italië, ik heb een prachtige vrouw, ik heb zes kinderen, ik verdien vier miljoen euro per jaar, waarom denkt iedereen toch steeds dat ik zo nodig nog wat moet? Ik vind alleen dat je niet vanuit je eigen huis naar je mooie uitzicht op zee kunt blijven zitten kijken, maar ook aan andermans toekomst moet denken. Bijvoorbeeld die van mijn twee oudste kinderen, die Italië willen verlaten omdat de toekomstperspectieven hier hopeloos zijn. Waarom gelooft niemand dat ooit?’

Het probleem is niet alleen of mensen kunnen bevatten wat Beppe Grillo drijft. Er zijn meer beren op de weg. De grote doorbraak van Grillo’s Vijfsterrenbeweging bij de burgemeestersverkiezingen van mei – naast Parma nog drie andere burgemeesters in noordelijke provincieplaatsen en 163 raadsleden over heel Italië – zou meteen zijn ondergang kunnen zijn. Na de eerste euforie met piekende opiniepeilingen van rond de negentien procent, waarmee Vijfsterren in één klap de derde partij van Italië is geworden, ging er afgelopen zomer al het een en ander mis. Bij Vijfsterren zelf, waar de plotselinge geur van macht mensen gevaarlijk in de neusgaten begint te jeuken.

Grillo’s mensen zijn onervaren jongens die eruitzien als computernerds. Vaak was hun grootste publieke optreden tot nog toe het verdedigen van hun scriptie, als ze niet nog student zijn, zoals de nieuwbakken 26-jarige burgemeester van Mira, een plaats van veertigduizend inwoners in de buurt van Venetië. Dat was ook precies Grillo’s bedoeling: onbezoedelde, frisse jongens (meisjes zie je nog weinig) die de walmende beerput van de Italiaanse macht zouden openbreken. Maar wat hij misschien heeft onderschat is dat de wereld er van achter je veilige toetsenbord heel anders uitziet dan de echte. Grillo kent die echte wereld als zijn broekzak, de timide nerds worden er nu ineens in gekatapulteerd en staan met de ogen te knipperen. En dat brengt gevaren met zich mee. Ineens ben je niet meer een anonieme blogger die zich achter de brede schouders van Beppe kan verschansen, maar ‘een vooraanstaande vertegenwoordiger van de Vijfsterrenbeweging’. En daar komen journalisten op af, die graag willen horen hoe het er nu echt aan toegaat binnen Grillo’s Arcadia. Hoe zit het met de interne democratie? Hebben ze niet het gevoel dat Beppe eigenlijk alles beslist, en is Beppe op zijn beurt niet een marionet in de handen van die ongrijpbare Casaleggio met zijn ‘webstrategieën’?

Hij had ze nog zo gewaarschuwd: jongens, níet op tv, geen interviews. Trap er niet in. Ze hebben ons al die jaren genegeerd, en nu gaan ze ons tegen elkaar opzetten. Maar je hebt altijd types die de verleiding niet kunnen weerstaan. Zoals Giovanni Favia, die op vele filmpjes naast Beppe Grillo op het podium staat en de beweging eerst in de gemeenteraad van Bologna heeft vertegenwoordigd om vervolgens in 2010 met overtuigende voorkeurstemmen tot raadslid van de regio Emilia-Romagna te worden gekozen. Een belangrijke grillino van het eerste uur dus, die al wat meer ervaring met de pers had, wat zijn ‘per ongelukke biecht aan een journalist’ des te ongeloofwaardiger maakt.

Tegenover een soort Italiaanse Rutger Castricum die breed staat te grijzen en het allemaal opneemt met een webcameraatje laat deze Favia zich eens lekker gaan. Ja, die Casaleggio is een gevaar voor de beweging. Ja, hij voelt zich geïsoleerd en genegeerd. Ja, Beppe luistert als een schoothondje naar zijn webgoeroe. Fijn. Precies wat de Italiaanse pers wilde horen. Relletje! En Favia prime time in allerlei politieke talkshows. Zogenaamd deemoedig, maar toch zijn woorden bevestigend ‘die helaas zijn opgenomen’. Beppe Grillo was ziedend, maar dat doet de komiek geen goed de laatste tijd. De stijlfiguur die hij perfect getimed wist in te zetten, De Woedende Beppe (wegens zijn overdreven mimiek met rollende ogen een gegarandeerde dubbelklapper) dreigt ineens serieus te worden, hysterisch zelfs.

De humor komt ernstig in het gedrang, en dat is toch wel zo’n beetje het ergste dat het natuurtalent Beppe Grillo kan overkomen. Zolang parmantige politici die het dun in de broek doen voor Grillo hem zijn ‘grofgebektheid’ en ‘vulgariteit’ verwijten, alla. Maar het gaat toch wel pijn doen als Roberto Benigni, de Italiaanse Oscarwinnaar met La vita è bella in 1999, Beppe op de korrel neemt. Benigni is ook een comico. Hij is net zo goed als Beppe Grillo een stand-upper, alleen heeft Benigni zich geheel laten inspinnen door het systeem. Hij heeft alle communistische partijleiders vanaf de godheid Berlinguer tot de huidige onbeduidende Bersani op het podium in de armen gesloten en geknuffeld. Eind augustus, tijdens het traditionele communistische Festa dell’Unità, richtte Benigni zich tot de kameraden met: ‘Jongens, ik lees even een telegram voor van Beppe om ons geluk te wensen: Caro Roberto… Vaffanculo… Stronzi… Zombi… O sorry… misschien was het privé bedoeld…’ Benigni liet het telegram zakken. De zaal lag dubbel. ‘Nee, maar ik ken Beppe. We zijn al jaren bevriend. Dit is zijn manier om te zeggen dat hij van ons houdt. Hij probeert toenadering te zoeken, geloof me nou!’

Het werkte, Grillo aanpakken op zijn core business waar de politiek het nakijken heeft: humor. En het hielp weinig dat Grillo daags na Benigni’s door alle nieuwsuitzendingen gretig overgenomen grap nog kwam met een terechte opmerking over Benigni’s comfortabele positie binnen het systeem. Dat kwam verbitterd over, terwijl Benigni met zijn lichtvoetigheid de juiste snaar had weten te raken.

Het verlies van de goede toon, dat is een gevaar dat iedereen bedreigt die zich met politiek gaat bemoeien. Grillo weet het zelf ook: ‘Ik een comico? Ik ben al lang geen komiek meer. Mijn carrière op het podium is naar gort.’ De schijnwerpers staan des te meer op hem gericht, maar dan toch vooral om de momenten dat hij struikelt niet te missen. En het kan niet anders dan dat die momenten er gaan komen, want wat Beppe Grillo probeert is onmogelijk: de uitschakeling van een heel systeem. Iedereen die nu nog opgewekt loopt te snaaien en graaien uit de goedgevulde Italiaanse ruif – Monti of geen Monti, de landelijke partij van de snaaiers zit er nog – zal eraan geloven als Grillo het in de politiek voor het zeggen krijgt. Dat zou ten minste in het buitenland tot vreugde moeten leiden, maar daarvan is ook al geen sprake.

‘Zo’n Schulz (voorzitter van het Europees Parlement Martin Schulz – ab), die zodra hij een voet op Italiaanse bodem heeft gezet meteen zegt dat “populisten als Grillo de Europese gedachte ondermijnen”. Weet die man waar hij het over heeft, in godsnaam? Ik een populist!? Ik ben de laatste dijk tegen de Griekse Gouden Dagenraden, de Marie le Pens en de Hongaarse nazi-partijen! Italië is een land waar het fascisme nog altijd met één lucifertje weer kan ontvlammen! Beseffen ze dat? Ze zouden me op hun knieën moeten danken! Ik ben niet tegen de euro! Dat heb ik nooit gezegd! Ik wil alleen dat het Italiaanse volk zelf in een referendum mag beslissen of het in de euro wil blijven. Dát is de enige doelstelling van mijn beweging: het volk mag via referenda over alles meebeslissen.’

Dat was Beppe Grillo op 22 september, op een manifestatie in Parma tegen de nog steeds dreigende vuilverbrander, de grote inzet van de verkiezingscampagne van ‘zijn’ burgemeestertje. Grillo was zo kwaad dat hij de hele vuilverbrander vergat. Zijn beweging is inmiddels in de peilingen gedaald naar rond de veertien procent en is daarmee nog altijd de derde partij van Italië. De daling heeft te maken met de grote media-aandacht die er was voor ‘de problemen binnen de Vijfsterrenbeweging’. Want van alle problemen van Italië zijn dát de problemen. Zo gevaarlijk is Grillo voor het systeem.