Wat is verwesterd, en wie?

Demissionair minister Leers moet bij asielaanvragen van Somalische vreemdelingen beoordelen of zij niet te verwesterd zijn, zo luidde de uitspraak van de Raad van State afgelopen week. Anders zouden zij zich bij terugkeer in Somalië moeilijk kunnen handhaven onder de streng islamitische leefregels van de groepering Al Shabab. Hiermee is officieel een nieuw begrip in het asielbeleid geïntroduceerd.

Medium commentaar 32 2012 beta

De minister moet nu de mate van verwestering van de Somalische vrouw beoordelen. Maar waar moet hij naar kijken? Wanneer ben je te verwesterd? Moet de vreemdelinge haar hoofddoek afwerpen? Korte rokjes dragen? Make-up? Een iPod hebben, met vriendinnen naar het strand gaan, prosecco drinken? Westerse boeken lezen? Welke dan?

Opvallend is dat Leers zelf in april vorig jaar al het begrip ‘verwesterd’ gebruikte bij zijn beslissing dat de destijds veertienjarige Afghaanse gymnasiaste Sahar uit Leeuwarden om die reden in Nederland mocht blijven. Hij begaf zich toen al op glad ijs. Bij het uitzetten van meisjes naar Afghanistan moest, volgens de minister van Immigratie en Asiel, voortaan ook bekeken worden of een gezin nog ‘innige banden met Afghanistan’ had of juist ‘helemaal vernederlandst’ was. Een meisje dat haar mening geeft, noemde hij een voorbeeld van een westerse levensstijl die in Afghanistan ongepast is.

Verwesterd is hier: niet te veel banden in het land van herkomst, vrienden in Nederland en een mening hebben als meisje.

De Raad van State volgt met haar uitspraak het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Dat oordeelde vorig jaar juni dat Somaliërs die terugkeren naar gebieden die onder controle staan van Al Shabab een groter risico lopen in problemen te komen als ze verwesterd zijn. Zeker als ze bepaalde aanwijzingen – zoals een buitenlands accent – niet kunnen verbergen. Zo gaf een asielzoeker voor het Hof aan dat hij zo verwesterd was dat hij door Al Shabab als anti-islamitisch zou worden beschouwd; hij droeg een oorring, waardoor hij als homo aangemerkt zou worden, had een Londens accent en was ook nog een drugverslaafde en dief geweest. Als dat ontdekt zou worden, zou de ‘verwesterde’ Somaliër publiekelijk worden gegeseld of gedood.

Verwesterd is nu: anti-islamitisch, een Londens accent, oorringen, homo, drugsverslaafde en dief.

‘Verwesterd’ is ook een uitgesproken politiek-ideologisch begrip. Tijdens de Chinese Culturele Revolutie in de jaren zestig werd door Mao de intellectuele elite vanwege haar ‘verwesterde’ ideeën vermoord. Ook islamitische regimes duiden hun vijanden graag aan als ‘westers’. In Iran vonden in de jaren tachtig grootscheepse zuiveringen van ‘westerse’ invloeden op universiteiten plaats. Volgens Van Dale is verwesteren: Europese levensgewoonten en opvattingen aannemen. Ook een heel land kan ‘verwesteren’. Een verwesterd land is een van oorsprong niet-westers land dat grotendeels de maatschappij, industrie en staatsvorm heeft overgenomen van het Westen – zoals Wikipedia het omschrijft. China en India vertonen volgens de site toenemende ‘verwestering’: de geloofs- en cultuurstelsels verschuiven naar de privé-sfeer en worden minder belangrijk in het dagelijks leven.

‘Verwesterd’ is kortom voor vele uitleggen vatbaar. Het Europees Hof en de Raad van State bewijzen het land geen dienst met de introductie van zo’n hol begrip. Per asielaanvraag – uit Somalië en Afghanistan, maar waarom alleen uit die landen? – moet nu worden bepaald wie wel en wie niet te verwesterd is om terug te worden gestuurd. Dat maakt het asielbeleid individueler en daarmee wille­keuriger en subjectiever. Daar heeft niemand baat bij. Noch de minister, noch de wel of niet ‘verwesterde’ asielzoeker.