‘wat nu, saddam?

DE WAPENINSPECTEURS zijn terug in Irak. De volgende ronde in Saddam Hoesseins kat-en-muisspel met de Verenigde Staten en de Verenigde Naties kan beginnen. Zijn bombardementen onvermijdelijk? En hoe komen we van Saddam af? In zijn statige herenpand in de Haagse Indische buurt ontvangt G.C. Berkhof, generaal in ruste, doctor Alla Hussain van de Iraakse Organisatie voor Mensenrechten voor een stevige discussie.

Had er niet gewoon gebombardeerd moeten worden, mijnheer Berkhof?
G.C. Berkhof: ‘In dit geval niet. Op de valreep zijn nieuwe mogelijkheden ontstaan. De Unscom-waarnemers mogen onvoorwaardelijk terug. Dan is er geen reden meer de boel plat te gooien. Bombardementen zijn trouwens niet zo geschikt om massavernietigingswapens uit te schakelen. Dan moet je alles treffen wat verdacht is. Een opslagplaats lukt nog wel, een fabriek ook, maar kennis krijg je nooit kapot.’
Wat vindt u, mijnheer Hussain? Wordt het niet weer eens tijd om Saddam een militair signaal uit de lucht te geven?
Alla Hussain: 'Ik ben absoluut tegenstander van bombardementen, onder welke voorwaarden dan ook. Van bommen wordt alleen de gewone Irakees slachtoffer. Je vernietigt de infrastructuur van ons land. Je maakt Saddam alleen maar sterker. Hij zal steun krijgen van de burgers in Irak en in de buurlanden. Ik zie de demonstraties in Caïro, Damascus en Riad al voor me.’
Irak heeft massavernietigingswapens die moeten worden uitgeschakeld. Hebben inspecties meer zin dan bombardementen?
Hussain: 'Dat wordt erg overdreven, die massavernietigingswapens.’
Berkhof: 'Pardon? Ik heb met inspecteurs gesproken. Zij stellen dat er juist aanzienlijk méér is dan wij denken. Met name op biologisch gebied doet Irak er alles aan om niet met de billen bloot te hoeven.’
Hussain: 'Maar bij de activiteiten van Unscom zijn vraagtekens te plaatsen. Vanmiddag meldde CNN dat sommige Unscom-medewerkers van de FBI zijn. En dat de Unscom spioneert om doelen in kaart te brengen. Ze gebruiken deze informatie om ons land te bombarderen. Een goede reden voor Saddam om ze eruit te gooien.’
BERKHOF SCHUDT het hoofd. 'De suggestie dat Unscom spionnen levert is even merkwaardig als onjuist. Natuurlijk, zoals elke VN-commissie is Unscom afhankelijk van inlichtingen van andere landen. Ze hebben geen eigen inlichtingenorgaan. Unscom gebruikt die gegevens louter ten behoeve van de inspecties. Bronnen bevestigen dat. En als Saddam Hoessein niet hele eenheden had opgericht om de Unscom om de tuin te leiden, dan was het nooit tot de Amerikaanse machtsopbouw gekomen. Ik denk niet dat ze een dezer dagen gaan bombarderen. Ook de Amerikanen weten dat dat een noodmiddel is.’
Hussain: 'Precies. Bombarderen heeft geen zin.’
Berkhof: 'Het heeft nú geen zin. Bovendien gaat de Veiligheidsraad er niet mee akkoord. Frankrijk, China en Rusland zijn tegen.’
Wat kan dat de Amerikanen schelen? Ze hebben ook zonder resolutie toegeslagen in Soedan en Afghanistan. En de dreiging met Navo-optreden in Kosovo ging ook buiten de VN om.
Berkhof: 'Als je het mij vraagt moeten de VS in dit geval erg oppassen. Saddam geeft toe aan alle eisen én de Veiligheidsraad is tegen optreden. Daar krijgen ze problemen mee.’
Maar Saddam móet gestraft. Scherpere sancties dan maar?
Hussain: 'Nee, die moeten zo snel mogelijk worden opgeheven. Net als met bombardementen tref je daarmee alleen de bevolking.’
Berkhof: 'Sancties werken alleen gedurende korte tijd. Als je ze te lang handhaaft, maken ze de machthebbers juist sterker en de bevolking armer.’
Maar dit is de zoveelste zet van Hoessein. Straks gaat hij de Unscom wéér tegenwerken. Wat dan?
Berkhof: 'Dan moet de boel plat, want dan is de geloofwaardigheid van de Verenigde Naties en de Verenigde Staten in het geding.’
Hussain: 'Nee, nee. Absoluut niet bombarderen. Zolang Saddam Hoessein aan de macht is zal hij problemen veroorzaken. Bombardementen deren hem niet. Hij geeft niets om de bevolking. De enige oplossing is hem uit te schakelen.’
Hoe dacht u dat voor elkaar te krijgen? Hussain: 'Er zijn een paar gewapende oppositie-groeperingen: de Koerden in het noorden, de sji'ieten en de Moeras-Arabieren in het zuiden. Als die zich weten te verenigen is hij te verslaan.’
Berkhof: 'Belangrijker is dat legeronderdelen zich tegen Saddam gaan verzetten. Want er moet iemand komen die het land bij elkaar kan houden. Men is het erover eens dat Irak niet uit elkaar mag vallen in een Koerdisch stuk en weet ik wat voor andere delen, die weer door buurlanden kunnen worden opgeëist. Dus wie volgt hem op?’
Hussain: 'Eerst moeten we ons maar eens afvragen hoe we Saddam wegkrijgen. Pas daarna komt de vraag wie hem opvolgt. De oppositie moet gesteund worden, maar niet door de CIA. Want iedereen in het Midden-Oosten, behalve de Israeliërs, haat het Amerikaanse cowboy-optreden. Geld voor de groeperingen moet van de Arabische en islamitische landen komen.’
Berkhof: 'Dat kunt u nu wel zeggen, maar de meeste buurlanden houden niet van Koerden en sji'ieten. De enigen die Saddam kunnen wegkrijgen zijn de militairen. Met behulp van de oppositie uiteraard, maar het leger móet bij een coup betrokken worden. Leger en geheime diensten zijn Saddams machtsbasis. Dáár moet je hem pakken.’
Hussain: 'Als je de militairen de kans geeft, lossen ze het probleem op hun eigen, wrede manier op. Dat is vreselijk. De prijs is te hoog. We hebben bijna veertig jaar ervaring met de militairen. Ik sluit ze niet uit, maar het steunen van de oppositie is het belangrijkste. Zonder een militaire leider valt Irak niet uiteen. De Koerden durven zich niet af te scheiden. Ze weten dat ze internationaal gezien geen schijn van kans hebben.’
Is een moordaanslag op Hoessein niet effectiever dan een langdurige binnenlandse oorlog?
Berkhof: 'Uitgesloten. Saddam schiet heen en weer als ik weet niet wat. Hij heeft door het Westen communicatiesystemen van glasfiberkabels laten aanleggen. Die zijn nauwelijks te onderscheppen. De Israeliërs waren er niet toe in staat om Saddam te lokaliseren. Laat staan de Amerikanen. De kans op een mislukking is veel te groot. En dat is nooit prettig voor een zittende regering in een democratisch land.’
Hussain: 'Maar de VS willen helemaal niet van hem af. De VS profiteren van deze onstabiele situatie in het Midden-Oosten. De staten daar kunnen alleen door de VS worden beschermd. Ze moeten Amerikaanse wapens kopen en de troepenmacht betalen. De VS hebben er geen belang bij dat Irak een sterke staat wordt. Wie er ook aan het hoofd staat, de kans is groot dat Irak weer anti-westers zal zijn.’
DUS DE VS willen u helemaal niet helpen?
Hussain: 'Nee, van die kant rekenen we niet op hulp. Het enige wat werkt is een totaal isolement van Saddam Hoessein. Diplomaten uitwijzen, een proces tegen hem beginnen en hem volledig insluiten. En de buurlanden moeten het verzet steunen.’
Berkhof: 'Ik geloof er niks van dat de Amerikanen er belang bij hebben hem te laten zitten. Het gaat erom dat iemand die fatsoenlijker is, de taak van Saddam overneemt om het land bij elkaar te houden.’
Hussain: 'Maar mijnheer Berkhof, de Amerikanen zoeken een tweede Saddam: militair, soeniet en lid van de Baath-partij. Dat hebben ze zelf gezegd. Voor je het weet gaat zo iemand erger te keer dan Hoessein.’
Hoe zouden de buurlanden reageren op een liquidatie?
Berkhof: 'Officieel niet juichend, maar reken maar dat ze achter de schermen opgelucht zullen zijn.’
Hussain: 'Dat vraag ik me af. Gisteren zag ik op tv een hoge Egyptische geestelijke die opriep Irak te verdedigen tegen de Amerikanen. Die geestelijke verkeert in regeringskringen.’
Berkhof: 'Nee, nee, hij heeft de Amerikanen niet genoemd. Hij heeft alleen gezegd dat Irak geen onrecht mocht worden aangedaan door bombardementen.’
Hussain: 'Hij riep anders wel op tot een jihad. Het is duidelijk tegen wie die gericht zou moeten zijn.’
ER VALT EEN stilte. Berkhof trekt van zijn zware shag. Hij maakt een gebaar van machteloosheid. 'Nogmaals, ik vind bombarderen ook niet geweldig. Maar Saddam mag de internationale gemeenschap niet bij de neus blijven nemen. Dat weegt op zeker moment zwaarder dan het burgerbelang.’
Hussain: 'Dat nooit. Er zijn geen andere belangen dan de belangen van de Iraakse burgers. De mens komt eerst, generaal.’
Berkhof: 'Natuurlijk, burgers gaan altijd voor. En met CNN all over the place is het verminderen van burgerslachtoffers van enorm belang. In '91 werd er per ongeluk een bunker getroffen waar Saddam zenders in had zitten, maar eveneens vrouwen en kinderen. Andere belangen moeten wijken zodra de geloofwaardigheid van de Verenigde Naties in het geding komt.’
Hussain: 'Ik respecteer de geloofwaardigheid van de VN niet. De VN doen niks om het Palestijnen-probleem op te lossen. Tsjetsjenië, Kosovo. Die geloofwaardigheid bestaat helemaal niet. De mensheid beschermen, dat moet de taak van de VN zijn.’
Berkhof: 'Jawel, maar…’
Hussain: 'Israel heeft honderd kernwapens. Dat is ook massavernietiging. Waarom zegt niemand daar wat van? Ze hadden die bijna gebruikt tegen Egypte in de zesdaagse oorlog.’
Berkhof: 'Jawel…’
Hussain: 'En Pakistan en India hebben ook kernwapens.’
Berkhof: 'U kunt wel allemaal brandhaarden gaan opsommen maar dat zijn onvergelijkbare situaties.’
Hussain: 'Er moet in ieder geval nooit gebombardeerd worden.’
Berkhof: 'Misschien ontkom je er niet aan. In elk geval is het van enorm belang te weten wie die grondstoffen leveren. Dat kan via inspecties. Duidelijk is dat de Duitsers…’
Hussain: 'Voor mij is het leven van een Iraaks kind veel belangrijker.’
Berkhof: 'Het is verboden. Dus de inspecteurs moeten landen die leveren…’
Hussain: 'Denkt u niet dat het de verantwoordelijkheid is van de westerse landen om hun boeken op orde te houden?’
Berkhof: 'Sure, maar dat moet wel onderzocht worden.’
Hussain met trillende stem: 'Op een andere manier dan. Niet met het gevolg dat Irakezen verhongeren en gebombardeerd worden.’
Berkhof leunt zuchtend achterover. 'Zeg, ik denk dat we er zijn hoor. Ik ben doodmoe…’
Hussain: 'Maar u denkt niet verder over wat in Irak als gevolg van het embargo gebeurt.’
Berkhof: 'Als je hem niet onder druk zet heeft geen enkele oppositiepartij kans van slagen. As simple as that. Het slechtste is om niks te doen.’
Hussain: 'We moeten de oppositie steunen. Dat moet gebeuren. In het zuiden is die op z'n sterkst.’
Berkhof: 'Hoe kan dat nou, zonder geld van de Amerikanen?’
Hussain: 'Waarom geen geld van de buurlanden?’
Berkhof: 'Moet ik dat nóg een keer uitleggen? Ze doen dat niet, want ze hebben er geen enkel belang bij. U denkt toch niet dat Turkije geld gaat geven aan de Koerden in Irak? Zeg, we draaien in cirkeltjes. Zo komen we er nooit uit.’
DE MANNEN ZWIJGEN. Alles is gezegd. Alla Hussain staat op, hij wil zijn trein halen. Als Berkhof hem vriendelijk uitgeleide heeft gedaan, komt de whisky te voorschijn: 'Ik begrijp wel dat het moeilijk voor hem is. Zijn mensen kunnen het niet alleen af. Ik zou er ook moeite mee hebben dat te accepteren. Verdomde moeilijk’, zegt hij, starend in zijn glas.