Dit artikel is onderdeel van Het Groene Lab.

Het Groene Lab is de kweekvijver van De Groene en publiceert verhalen en essays van jong talent. Iets insturen? Mail ons via lab@groene.nl.

Wat porno van ons afpakt

Haagse scholiere Cato Rogaar (15) raakte geïnteresseerd in de vraag hoe porno van invloed is op ons zelfbeeld en ons gevoel van eigenwaarde. Ze besloot een enquête op te stellen en die te verspreiden onder haar schoolgenoten.

© ANP/ Hollandse Hoogte/ Richard Brocken

Joep Versteegh (12) komt net terug van gym. Hij is totaal overweldigd door de gesprekken die net plaats hebben gevonden in de jongenskleedkamer. Tijdens de gymles gingen ze namelijk turnen, en toen Samira ondersteboven aan de rekstok hing kon iedereen haar roze beha zien. Er werd even gelachen, maar verder verliep de les als gewoonlijk. Eenmaal terug in de jongenskleedkamer barstte het los. ‘Gast wat the fuck letterlijk, zag je haar tieten, echt gewoon haar tieten’, zei Giovanni. Maar Frederik begreep er niets van: ‘Jezusmina bro, ze deed het sowieso expres, echt iedereen kon alles zien.’ En daar was Robin het niet mee eens. ‘Goos het was net porno, ik vond het echt wel geil hoor.’ Alle jongens, waaronder Joep zelf, bulderden – met overslaande puberstemmen – van het lachen. ‘Nee dat lul je, kijk je porno?’ vroeg Joep aan Robin. Alle jongens in de kleedkamer keken hem een beetje scheef aan, alsof hij iets heel raars vroeg. Joep kreeg dan ook geen antwoord. Hij dacht bij zichzelf: ‘Oh shit, dan moet ik er ook maar eens mee starten.’

In de meisjeskleedkamer verliep het gesprek heel anders. Samira was verdrietig, ‘want nu zouden al die losers sowieso op haar geilen’.

Ik voelde zelf vooral verbazing. Want als zowat alle jongens in de klas naar pornografie, in dit geval seksfilms, kijken en de meisjes niet, hebben de geslachten dan een vertekend beeld van elkaars seksuele activiteit?

En hoe zit het met de toekomst? Als ik als meisje later in mijn leven voor de eerste keer seks zou hebben met een jongen – inclusief zijn maagdelijkheid – heeft hij dan een seksuele voorsprong op mij? Weet hij dan wel wat hij moet doen en ik niet? En ziet hij mij dan alleen als een seksobject door het feit dat hij porno kijkt, of gewoon als een meisje?

Pornokijken is in onze samenleving de allerbekendste online entertainment-technologie, maar tegelijkertijd een gevoelig onderwerp. Er zijn maar weinig mensen die weten hoe groot de invloed van porno op ons mensbeeld, lichaam en ons gevoel van eigenwaarde is. Daarom houdt de volgende vraag mij al jaren bezig: in hoeverre beïnvloedt pornografie het vrouwbeeld van een man?

‘Porno is gwn geil maar mensen moeten stoppen met sperma slaann’

Ik ben me gaan verdiepen in literatuur over porno. De beweringen van de bronnen die ik heb geanalyseerd, komen niet overeen. Het valt me op dat volledig kloppende cijfers over dit onderwerp eigenlijk niet lijken te bestaan. Mensen vinden porno een te persoonlijk onderwerp, zijn bang voor reacties van anderen en/of liegen er (daarom) over. Dat is simpel te verklaren door het feit dat op pornografie in het algemeen erg veel taboes en vooroordelen rusten, kijk maar naar de reacties van de jongens op Samira’s roze beha. Ook is het voor een groot deel van de gelovige mensen – zo’n vier vijfde van de wereldbevolking – iets waar niet naar gekeken en vooral niet over gesproken mag worden.

Na mijn research merkte ik dat mijn nieuwsgierigheid naar de mening van mijn leeftijdsgenoten groeide. Daarom heb ik een enquête gehouden op mijn middelbare school, het Haags Montessori Lyceum. De enquête is door 282 mensen ingevuld.

De enquête is kort, anoniem en vrijwillig; dit maakt de resultaten betrouwbaar. De resultaten komen voor het overgrote deel overeen met mijn verwachtingen. Ook heb ik nieuwe inzichten gekregen over wat voor rol porno speelt in de leeftijd van puberjongens. Het is me opgevallen dat jongens tussen de twaalf en achttien jaar weinig tot geen idee hebben van de invloed van pornografie op hun zelfbeeld, eigenwaarde en realiteitsbeeld. Want dat porno een vlucht van de werkelijkheid is, met ongekend negatieve gevolgen, wordt vaak vergeten.

Waar ik wél van opkeek, is dat zowel jongens als meisjes zich behoorlijk bewust zijn van de rol van de vrouw tijdens de porno. Ongeveer 48 procent vindt porno overwegend of volledig vrouwonvriendelijk: ‘Het is gericht op wat de mannen lekker vinden en willen, vrouwen worden soort van verminderd in sommige scènes.’ Zo’n twaalf procent twijfelt of weet het niet: ‘Ik heb er geen sterke mening over.’ Een ruime vijf procent heeft er nooit over nagedacht en/of heeft er geen mening over: ‘Weet ik veel.’ De overige 35 procent vindt dat porno niet vrouwonvriendelijk is. Een duidelijk antwoord is bijvoorbeeld: ‘Nee, want die wijven doen gewoon vrijwillig mee.’

De meeste respondenten waren het er wel over eens dat de vrouwonvriendelijkheid afhangt van de soort porno die je kijkt. Bij bijvoorbeeld bondage of sadomasochisme is onvriendelijk zijn essentieel. Die vorm van onvriendelijk zijn hangt dan samen met de soort seks, niet met het gender van de onderdanige persoon.

‘Het is kanker geil. Gayporn moet weg. Kanker vies’

In de misschien wel interessantste reactie stonden opvallende dingen: ‘Dat hoeft niet altijd. Ik denk dat het heel belangrijk is dat de vrouw in de scène overal bewust mee heeft ingestemd en dat er geen dingen gebeuren tegen haar wil in. Er is ook steeds meer porna (vrouwvriendelijke porno) te vinden. Verder denk ik dat het belangrijk is dat er aandacht wordt besteed tijdens seksuele voorlichting dat porno geen werkelijkheid is. Het is vaak juist een vlucht van de werkelijkheid.’

Ten eerste denkt deze persoon dat de desbetreffende vrouw in de scène ook ónbewust zou kunnen instemmen met dat wat ze moet doen. Zou ze in bepaalde gevallen eerst zichzelf helemaal zat drinken voordat ze instemde? Of zou ze eerst gedrogeerd worden? Of stemt ze ergens onbewust mee in als ze te dom is om erover na te denken, om zich bewust te zijn van de consequenties? Ten tweede is deze persoon ervan overtuigd dat er vrouwvriendelijke porno bestaat, porna. Dat zou betekenen dat porno dus zo vrouwonvriendelijk is dat er een aparte pornografische stroom moest worden bedacht die wél aan de vrouw ‘voldoet’. Ten derde beweert deze persoon dat porno niet de werkelijkheid verbeeldt, dat het zelfs een vlucht is van de werkelijkheid. En dat er daarnaast meer aandacht aan besteed moet worden, omdat er klaarblijkelijk mensen zijn die porno dus niet van de werkelijkheid kunnen onderscheiden.

Een van de raarste reacties was: ‘Nee. Twee lullen in hun kont krijgen is goed voor ze.’ Want als degene die dit heeft geschreven – ik gok een jongen – dit serieus denkt, hoe gaan we dan ooit seksuele gelijkheid bereiken in Nederland, in de rest van de wereld?

Of porno in zijn werking overeenkomt met gamen wil ik nog onderzoeken. Dit zou namelijk wel eens zo kunnen zijn. Deze verwachting is gebaseerd op het feit dat zowel gamen als pornokijken een vlucht is voor de werkelijkheid, met negatieve gevolgen.

Het is ook zo dat door de komst van deze vorm van online werelden jongeren steeds minder goed onderscheid kunnen maken tussen wat zich slechts in gedachten afspeelt en de ‘echte’ realiteit. Dit probleem beperkt zich niet alleen tot online porno en gamen, denk maar eens aan sociale media; op Instagram, Snapchat, Tinder, Facebook en dergelijke doen mensen zich toch ook niet hetzelfde voor als in de werkelijkheid. Ik durf zelfs te zeggen dat álle eerdergenoemde voorbeelden van online entertainment-technologieën een beeld schetsen dat niet overeenkomt met de realiteit. Want dat is nu eenmaal de 21ste eeuw. We doen niet meer mee met wat de pot schaft, we willen beter, sexyer, nieuwer, duurder, sneller en knapper. We vluchten als het ware, naar iets wat groter is dan onszelf. En dat hoeft niet per se slecht te zijn; door deze technologieën zijn andere werkelijkheden voor iedereen beschikbaar en dat kan ook erg gaaf zijn.

‘Ook moet er beter gecontroleerd worden op beelden van verkrachtingen en kinderporno’

Maar zouden we beter af zijn als we allemaal acuut stoppen met gamen, pornokijken en sociale media? Dat verwacht ik niet. Want het is niet voor niks dat de vraag naar – en de participatie aan – dit soort vormen van online entertainment-technologie zo ongelofelijk groot is. In de tijd waarin wij leven wíllen wij dit consumeren, want we worden erdoor overspoeld, kunnen niet anders of hebben het simpelweg nodig.

Wat we wel veel meer zouden moeten doen is de betrekkelijkheid inzien van waar we mee bezig zijn. Want is jezelf volstoppen met sildenafil en zeven uur achtereenvolgens aan je pik trekken met Lana Rhoades op je iPad echt wat je wil? Is een weekend naar Parijs boeken om alleen maar foto’s te maken voor je Insta-feed echt iets wat jou verrijkt? En elke nacht tot vijf uur ’s nachts liggen gamen om aan je spanning en sensatie te komen, om vervolgens de hele dag zoveel mogelijk prikkels te vermijden door je moeheid: wat brengt het je?

Wat mij op dit moment de beste oplossing lijkt voor dit probleem is om juist in deze tijd hier meer aandacht aan te besteden in het onderwijs. Want wij, wij jongeren, moeten toch op een bepaalde manier om leren gaan met alle pornografische prikkels die ons om de oren vliegen. Zodat we niet allemaal in dezelfde valkuil als de generatie voor ons, de millennials, vallen. Een valkuil vol speeddaten, booty-calls, internetseks en hoge lichamelijke verwachtingen van anderen en van onszelf. Want we hoeven geen ‘mislukte generatie die alleen maar aan seks’ denkt te zijn, we moeten er gewoon les over krijgen. Een soort seksuele voorlichting, maar dan niet zoals het nu gebeurt.

Want ik wil niet bij biologie naar een rood aangelopen, 56-jarige vent luisteren die praat over de Playboy. En ik wil ook niet naar hem luisteren als hij mij letterlijk uitlegt dat vrouwen hun vagina kaal zouden moeten scheren voor het plezier van de man. En ik wil al helemaal niet naar hem luisteren als hij een condoom uit 2008 over een kapotte piepschuimpenis trekt. Daar leer ik niks van. De huidige seksuele voorlichting loopt achter op de realiteit.

Ik wil voorlichting waaruit geleerd kan worden dat de leegte niet hoeft te worden opgevuld met andermans seks op een iPad, 37 uur non-stop gamen of een Insta-post van jou met je perfecte lichaampje nadat je de foto door Picsart en Photo-Editor hebt getrokken.

En die voorlichting hoeft dan niet vanuit moralistisch of ethisch oogpunt maar vanuit bewustzijnsperspectief. Want door in het bezit te zijn van dit bewustzijn, kun je een game-, porno- of sociale-mediaverslaving misschien wel verhelpen en voorkomen.

We hoeven niet allemaal te gaan mens-erger-je-nieten, we moeten gewoon leren hoe het moet. Wat ik daarmee bedoel te zeggen is dat we met gamen, sociale media en pornokijken niet per se hoeven te stoppen, we moeten ons alleen bewust worden van de gevolgen. En rekening houden met het feit dat het toch best lastig is en blijft om je eigen grenzen te bepalen. Met porno al helemaal, omdat mensen het daar niet over durven te hebben. En als het er al over gaat is het meestal met een belerend vingertje. En dat willen we dus niet.


Cato Rogaar (15) is scholiere. De citaten in de streamers zijn antwoorden uit de anonieme enquête die in het artikel ter sprake komen. De vraag was ‘Wat is je mening over porno in het algemeen?’