‘we hadden ze nog nooit in het echt gezien’

JIKKE: ‘Ze blijven echt schrijvers, dat kon je zien. Ze wilden het precies brengen zoals het oorspronkelijk bedoeld is.’

Christiane: ‘Als je het leest, is het toch anders.’
Jikke: 'Nee, ik vatte het hetzelfde op zoals ik het gelezen heb. Vooral bij Zwagerman.’
Christiane: 'Ja, maar zoals zij het brachten, af en toe een ander stemmetje opzetten, dat vond ik echt leuk.’
Anneclaire: 'Ik vond het jammer dat ze bijna alleen maar voorlazen uit hun werk. Dat kennen we nou wel. We hebben veel van hun boeken al gelezen.’
Jikke: 'Veel? Ik heb ze allemaal gelezen.’
Annemieke: 'Ja, maar zo veel als jij leest, dat is niet normaal.’
DONDERDAGAVOND, na afloop van Hamerliefde, het cabareteske voorleesspektakel waarmee Joost Zwagerman en Ronald Giphart door de provincie trekken, is het een drukte van belang in de foyer van het Arsenaaltheater te Vlissingen.
Het publiek dat uit de zaal is gestroomd, bestaat uit een enkele middelbare man, wat meer middelbare vrouwen, maar vooral zijn het toch zestienjarige vwo-meisjes zoals Jikke Jordens, Anneclaire Vroegop, Annemieke de Vos en Christiane Leenhouts, klasgenootjes van elkaar aan het Willibrordcollege in Goes.
Anneclaire: 'We hadden ze nog nooit in het echt gezien. Giphart zou een keertje bij ons op school komen. Dat was de dag na het Boekenbal. Heeft-ie afgezegd. Zaten wij allemaal zo van nou ja zeg. Toen we de advertentie zagen staan in de Uit In Zeeland-krant zeiden we direct: daar moeten we heen.’
Jikke: 'Ik vind Giphart erg grappig. Maar Zwagerman is beter. Veel serieuzer.’
Anneclaire: 'Giphart is zo vulgair.’
Christiane: 'Dat is juist leuk.’
Jeanneke Jordens, de moeder van Jikke: 'Bij Giphart had ik altijd zoiets: dit hoef ik niet. Maar nu ik hem zo gehoord heb, denk ik dat ik toch een boek van hem ga kopen.’
De meisjes giechelen.
Anneclaire: 'Ik vind Zwagerman zo boeiend vertellen. Hij doet meer met z'n gevoel. Zo zwoel als hij kan kijkenà Dat laatste boek van hem, dat vind ik dus echt steengoed.’
Jikke: 'Wel een beetje standaard.’
Anneclaire: 'Jikke weer, hoor. Jij bent altijd zo kritisch.’
OP SCHOOL moeten de meisjes grote moeite doen om Zwagermans en Gipharts op hun boekenlijst geplaatst te krijgen.
Jikke: 'Na lang zeuren heb ik drie boeken van ze op mijn lijst mogen zetten. Giphart vinden ze sowieso geen literatuur.’
Christiane: 'Gimmick! kostte ook wel moeite.’
Jikke: 'Je moet ze er gewoon van overtuigen dat jij het literatuur vindt, dan lukt het wel.’
Anneclaire: 'De Buitenvrouw mocht er gelijk op. Maar van Giphart echt per se niks.’
De moeder: 'Mag dat niet? Wat raar. Het is wel literatuur die jongeren stimuleert om meer te gaan lezen.’
Anneclaire: 'Ja, je denkt dan wel van: lezen kan best wel leuk zijn.’
Jikke: 'Veel mensen bij ons op school zeggen: ik hou niet van literatuur maar wel van Giphart.’
IN ZIJN EENTJE in de hoek van de foyer zit Jos Broeke uit Ritthem aan een biertje. Broeke is weerman en politiek columnist bij Omroep Zeeland.
Broeke: 'Ik heb op late leeftijd een vwo-opleiding gevolgd. Het was de bedoeling dat we in het examenjaar wat dieper ingingen op een bepaald onderwerp. Ik heb gekozen voor die generatie van Oek de Jong, Frans Kellendonk enà wie zaten daar nog meer bij? Nou ja, en Zwagerman dus. Dat was best gewaagd, er was in die tijd nog niet veel over hen geschreven. De docenten wisten er niet veel vragen over te stellen.’
Na het behalen van zijn diploma bleef Broeke de Nederlandse literatuur op de voet volgen. 'Toen ik hoorde dat Giphart en Zwagerman kwamen, aarzelde ik geen moment. Dat is in Zeeland niet zo vaak, natuurlijk. Wel heb je in Middelburg in de bibliotheek een voorleesmiddag met een schrijver waarbij het publiek vragen mag stellen. Dat gebeurt wel. Maar dat twee schrijvers komen en dan een beetje cabaretachtig voorlezen, dat zie je in Zeeland niet.’
In Broekes boekenkast zijn Zwagerman en Giphart sterk vertegenwoordigd. 'Ik heb bijna alle moderne Nederlandse schrijvers op de plank. Maar Giphart en Zwagerman nemen een prominente plaats in. Van de twee vind ik Zwagerman net iets beter. Om Giphart kun je natuurlijk erg lachen. Het is wel literatuur denk ik. Je kan ook zeggen: het is uit pornoboekjes overgeschreven en er zijn allerlei verschillende benamingen voor het vrouwelijk geslachtsdeel aan toegevoegd. Maar als je de Chick en de Candy leest, dat is alleen maar plat, verder niks. In Giphart zit best wat meer. Als je luistert naar het verhaal, ja dat zit er toch wel in, dat verhaal.’
Over de voorstelling is Broeke zeer te spreken. 'De combinatie van die twee houdt de show in evenwicht. Zonder Giphart zou het al vlug saai worden. Niet dat ik Zwagerman zo onbegrijpelijk vind, dat was bij Kellendonk veel meer. Maar hij gaat toch dieper dan Giphart. Zwagerman schrijft diepzinnig over alledaagse dingen: studententijd, middelbare school. Op een of andere manier vind ik dat altijd leuk, die middelbare school.’
ONDER HET GENOT van een glaasje sherry, stellen ook Marie Bodee (50) en Greta Steur (48) uit Vlissingen vast dat ze een fantastische avond hebben gehad. Alle twee hebben ze zojuist een boek van Giphart en een boek van Zwagerman gekocht en laten signeren.
Bodee: 'Wat een heerlijke man is Zwagerman van dichtbij. Hij had kleine zweetdruppeltjes op zijn voorhoofd staan, zag je dat?’
Steur: 'Giphart heb ik aangeraakt. Volgens mij is hij net zo obsceen als de personages in zijn boeken, heerlijk lijkt hij me.’
De vrouwen schieten in de lach.
Steur: 'Ik vond het leuk dat ze de grap met de plaats deden. Vlissingen is voor hen natuurlijk best een gat. Cabaretiers maken die grap ook altijd, Youp van ’t Hek vooral.’
Bodee: 'En dat ze begonnen over het standbeeld van Betje Wolff en Aagje Deken dat hier aan de boulevard staat, dat ze daar tegenaan hebben staan plassen. Dat vinden Zeeuwen leuk om te horen.’
Steur: 'En dat ze over Sex voor de Buch en All You Need Is Love begonnen. Ze deden net alsof Robert ten Brink de zaal in kwam. Iedereen trapte erin.’
Bodee: 'En dat we die reclame van Domo-vla moesten zingen. Schitterend.’
Steur: 'En die dildo die kwijt raakte in die man zijn kont, prachtig. Klappen die sluitspieren dicht. Giphart die gillend over het podium rende. Dat schijnt hij echt te hebben meegemaakt toen hij nachtportier was bij dat ziekenhuis in Utrecht.’
Bodee: 'Dat verhaal van Gulpje dan, dat hitsige meisje. En over Ricky: die jongen die alles en iedereen verkrachtte.’
OM 23.00 UUR rijdt de moeder van Jikke de vwo-meisjes naar huis. Jos Broeke is dan al op zijn fiets gestapt. Greta Steur en Marie Bodee blijven tot in de kleine uurtjes sherry drinken en lachen om de vele sluitspier-, schaamlip- en endeldarmgrappen die Hamerliefde rijk is.