Baburam Bhattarai, ideoloog van de Nepalese rebellen

«We zijn bereid te verbeteren»

Baburam Bhattarai, ideoloog van de maoïstische rebellen in Nepal, heeft na zeven jaar «volksoorlog» de jungle verruild voor Kathmandu om over vrede te gaan praten. «In het Westen bestaat een verkeerd beeld van ons.»

Op 11 februari 1996 lanceerden maoïstische rebellen in Nepal een «volksoorlog». Vanaf het platteland in het midden-westen van het land begonnen de maobadi overheids- en politieposten te belagen. Het doel leek megalomaan: de constitutionele monarchie omverwerpen. De achterban bestond voornamelijk uit Nepalezen van traditioneel achtergestelde kasten en etnische groepen.

Aanvankelijk nam de politieke kliek in Nepals hoofdstad Kathmandu de opstand niet serieus. Maar zeven jaar en bijna achtduizend doden later zijn de maoïsten een geduchte machtsfactor. Een derde van de ruim 3900 Nepalese gemeentehuizen is vernietigd. De maoïsten hebben vooral in het midden-westen een groot deel van het platteland in handen en er een parallelle overheidsstructuur opgezet. De bevolking zit tussen twee vuren. Amnesty International meldt grove mensenrechtenschendingen van beide partijen, en sprak in haar laatste rapport van «politiek geweld van een niveau zonder precedent».

Nadat vredesbesprekingen in november 2001 vastliepen, escaleerde het conflict. De regering kondigde de noodtoestand af, nieuwe antiterrorismewetgeving werd aangenomen en veiligheidstroepen kregen ruime operationele bevoegdheden.

Toen koning Gyanendra in oktober 2002 de regering van premier Sher Bahadur Deuba naar huis stuurde en een eigen kabinet installeerde, leek de polarisatie compleet. Rechts de monarchie. Links de rebellen. De buffer van een democratisch gekozen regering was verdwenen.

Maar inmiddels loopt Baburam Bhattarai, de nummer twee van de maoïsten, in Kathmandu rond. Op 29 januari werd een nieuwe wapenstilstand gesloten. Het label «terrorist» is van Bhattarai’s hoofd gehaald, Interpol zoekt hem niet meer.

In de Nepalese pers is druk gespeculeerd over de motieven van de partijen om naar de onderhandelingstafel te komen. De koning nam het initiatief en gaf een minister opdracht om contact met de maoïsten te leggen. Die wilden maar wat graag naar de onderhandelingstafel komen. Ze faxten het bericht van een wapenstilstand naar de pers nog voor de regering dat had gedaan.

De delegatie die een maand geleden in Kathmandu is aangekomen bestaat uit kopstukken. Volgens analisten zijn de maoïsten naar de onderhandelingstafel gekomen omdat de publieke steun voor de «volksoorlog» afnam naarmate de bevolking vaker direct slachtoffer werd van geweld, en meer bruggen, wegen en scholen werden vernield. De partijleiding kon het groeiende aantal kaderleden moeilijker onder controle houden. Daar kwam een toenemende druk uit India bij, alsmede steun voor de regeringstroepen van Groot-Brittannië, België en de Verenigde Staten.

Bhattarai lacht smalend van onder zijn robuuste arbeiderspet als hij het hoort. «Wat een onzin. Het oude regime zit in een crisis. Wij niet.» Zijn drie lijfwachten gniffelen mee. «Neem het afgelopen jaar. Hebben ze één serieuze aanval op ons kunnen uitvoeren? Ze hebben niet één peloton omsingeld. Terwijl wij de ene massale aanval na de andere uitvoerden.»

Uit hoeveel rebellen zijn leger bestaat, wil Bhattarai niet onthullen. «Laat iedereen maar raden. Feit is dat we een strategische patstelling hebben bereikt. Het Koninklijke Nepalese Leger kan ons militair niet verslaan.» En omgekeerd geldt dus hetzelfde.

In een Nepalese krant stelde ex-maoïstencommandant Pushkar Gautam recent dat de maobadi nog steeds zoeken naar een militaire overwinning. Volgens Gautam zijn in de afgelopen twee maanden nieuwe militaire divisies opgezet in het oosten en het westen van het land en grote hoeveelheden wapens getrans porteerd. Bhattarai reageert laatdunkend op Gautams beweringen: «Die man is nooit een commandant geweest. Die weet van niks. Een wapenstilstand betekent: de status quo handhaven. Alleen als de onderhandelingen vastlopen, zouden we gedwongen zijn terug te gaan naar de jungle. Wij willen dat in het land een aantal fundamentele veranderingen wordt doorgevoerd. Nu is sprake van een politieke, economische en sociaal-culturele onderdrukking van de meerderheid. We waren in 1996 gedwongen een gewapende strijd te gaan voeren. Nu een vreedzame uitweg wordt geboden, zijn we daar natuurlijk voor.»

U zegt dat u gedwongen was naar de wapens te grijpen. Maar sinds de People’s Movement van 1990 kent Nepal een democratie. U kon in 1996 meedoen aan verkiezingen en een regering vormen als maar voldoende mensen op u zouden stemmen. In plaats daarvan ging u ondergronds.

Baburam Bhattarai: «De bevolking heeft nooit de kans gehad zelf een constitutie op te stellen. In de constitutie die na de omwenteling is opgesteld door een kleine groep, ligt de echte macht bij de koning. De koning beheerst het leger. Wij hebben altijd gezegd: dit is geen echte democratie. En we hebben gelijk gekregen. De koning is inmiddels alleenheerser.»

Bhattarai hangt een samenzweringstheorie aan die onder veel Nepalezen populair is. De paleismoord waarbij vrijwel alle leden van het koninklijk huis werden uitgemoord door de labiele kroonprins Dipendra in 2001, de ontbinding van het parlement in de zomer van 2002 en het wegsturen van de regering in oktober vorig jaar zijn allemaal akten in een macaber stuk, uitmondend in absolute monarchie. Dat Gyanendra niet zelf zijn broer heeft vermoord, maar onverwacht voor een enorme opgave kwam te staan en misschien Nepal wil redden uit de handen van corrupte politici en een spiraal van geweld, wil er bij Bhattarai niet in. «De koning heeft niet eens het recht te zeggen dat de politici er een zooitje van hebben gemaakt en dat hij erop uit is de rommel op te ruimen. Hij en zijn voorouders hebben de armoede en ellende in Nepal gecreëerd gedurende de laatste tweehonderd jaar van autocratische, feodale monarchie. Wij proberen het puin te ruimen door te streven naar volledige democratisering van het land.»

Wat wilt u specifiek bereiken in deze onderhandelingen?

«Een rondetafelconferentie met alle betrokken partijen, een interim-regering en verkiezingen voor een constituante. Het belangrijkste is dat gekozen vertegenwoordigers van het volk een constitutie kunnen opstellen waarin de bevolking de soevereine macht uitoefent. Daarnaast moeten het Koninklijke Nepalese Leger en onze People’s Liberation Army worden geïntegreerd en onder het gezag van het parlement geplaatst.»

In september vorig jaar schreef u dat de afschaffing van de monarchie de kern van uw hele project is.

«Wij willen ervan af. Maar de koning is er, en er zijn ook mensen die hem willen houden. Ons huidige standpunt is: laat de bevolking beslissen.»

Bhattarai lacht veel en laat blijken tot compromissen bereid te zijn. Het klinkt erg soft voor een man die de afgelopen zeven jaar oorlog heeft gevoerd onder maoïstisch vaandel. Bhattarai wil landhervormingen doorvoeren waardoor landarbeiders en armlastige boeren de vruchten gaan plukken van hun werk. Maar zegt «natuurlijk» voorstander te zijn van een meerpartijenstelsel en een gemengde economie met een staats- en een private industrie. Internationale ontwikkelingsorganisaties zijn van harte welkom.

Het klinkt niet erg maoïstisch.

Baburam Bhattarai: «Maoïsme is geen dogma, geen religie. We passen onze eigen creatieve vorm van marxisme toe. In het Westen bestaat een verkeerd beeld van ons. Westerse mogendheden denken dat we een communistische staat willen vestigen. Laat ik dit zeggen: we vechten voor democratische rechten in ons land. Ons communistische ideaal is een langetermijndoel, een droom. Misschien duurt het wel honderd of duizend jaar voordat we het stadium hebben bereikt waarin er geen klassen meer zijn, geen exploitatie en iedereen volledige vrijheid heeft. Als je kijkt naar het ontwikkelingspeil in Nepal is dat nog ver weg. Maar we kunnen er wel van dromen.»

Misschien moet u voor een andere naam kiezen. Maoïsme is toch ook: macht komt uit de loop van een geweer. Je begint op het platteland, omcirkelt de steden, brengt de revolutie naar die steden, werpt het oude regime omver en vestigt een heilstaat?

«En wat heeft Amerika onlangs gedaan in Irak? Dat is macht uitoefenen met het geweer in de hand. Het gaat hier gewoon om een definitie van wat de staat is. Wij geloven in marx isme, daarop is de blauwdruk van onze revolutie gebaseerd.»

Communistische staten zijn altijd arm geweest en kenden weinig individuele vrijheid. Het lijkt erop dat communisme niet werkt.

«Dat moeten we dus verbeteren. Ik ben in de Verenigde Staten en Engeland geweest, daar liggen ook bedelaars langs de weg. Elk systeem heeft negatieve en positieve kanten. Ons standpunt is dat we echte democratie willen voor de bevolking van Nepal. Het model zullen we zelf moeten ontwikkelen.»

Uw concrete eisen zijn bescheiden. Waarom was het nodig dat ruim zevenduizend mensen omkwamen?

«De meeste van die zevenduizend zijn vermoord door het leger.»

Maar u heeft leraren vermoord, van politici zijn de armen afgehakt…

«Nee, nee. Lees de rapporten van mensenrechtenorganisaties maar. Tachtig procent is vermoord door het leger, maar twintig procent door ons.»

«We zijn bereid om te verbeteren», reageert Bhattarai op de gruwelijke beschrijvingen van mensenrechtenschendingen door de mao isten. Hij kan zich voorstellen dat een commissie noodzakelijk is die oorlogsmisdaden gaat onderzoeken en zowel maoïsten als militairen in staat van beschuldiging kan stellen. De drie machtsblokken in het land — paleis, maoïsten en politieke partijen — moeten de handen ineen slaan en de keuze voor een nieuwe staatsinrichting vervolgens aan de bevolking laten om zo een «frisse start» te maken.

De aanloop naar die «frisse start» verloopt ondertussen uiterst stroef. De politieke partijen boycotten de onderhandelingen en hebben besloten een eigen beweging tegen de koning te lanceren. Drie vragen lijken essentieel in de patstelling. Zijn de politieke partijen bereid het landsbelang te laten prevaleren boven eigenbelang en zijn zij bereid hun defensieve houding te laten varen? Is de koning bereid zijn positie als monarch en opperbevelhebber van het leger ter discussie te stellen? En mocht er een constituante of ander compromis uit de hoed komen: accepteren de mao isten (ook de radicale groepen) de uitslag als die hun niet bevalt?

Volgens Bhattarai hoeft men zich over dat laatste geen zorgen te maken. «Democraten als we zijn zullen we die uitslag absoluut respecteren.»