België

‘We zijn hier wel wat gewend’

BRUSSEL - ‘Het is ongelooflijk hoe men in Nederland reageert op de moord op Fortuyn. Nederland is al veel eerder zijn onschuld verloren: toen Fortuyn zijn intrede deed in de politiek en vervolgens een overwinning in Rotterdam behaalde’, zegt Stef Bogaerts, hoofdredacteur van het maandblad De wereldmorgen. Hoewel ook de Belgische media bol staan van de gebeurtenissen in Nederland, geeft zijn reactie een algemeen gevoelen van de Belgen aan. Men vindt de moord schokkend, maar een aanleiding voor collectieve shock? Nou nee.

België is wel wat gewend. Het is Het land van de duizend schandalen,zoals de titel van het boek van onderzoeksjournalist Dirk Barrez luidt. En zo is het.

‘In België hebben we bijna voortdurend te maken gehad met redelijk schokkende politieke crisissen. Zo heb ik dat ervaren’, aldus onderzoeksjournalist Walter Debock. ‘Justitie en politie raakten bij deze crises in diskrediet, er heerste een sterk crisisgevoel bij de bevolking en de politiek was gedestabiliseerd.’ De Belgische samenleving was, stelt Debock, sowieso altijd al veel meer gewend aan gewelddadige klassenbotsingen: ‘Vergeleken bij het uiterst militante Belgische syndicalisme van de vakbonden en de socialistische en communistische beweging was Troelstra maar een brave schooljongen.’

In dergelijke maatschappelijke verhoudingen kon het gebeuren dat op 18 augustus 1950 de voorzitter van de communistische partij Julien Lahaut werd doodgeschoten, vlak nadat hij bij zijn eedaflegging in het parlement ‘Vive la république!’ had geroepen. De moord is nooit opgehelderd.

Debocks journalistieke speurtochten leidden tot de ontrafeling van de moord op André Cools, het opperhoofd van de in de Belgische politiek uiterst machtige Parti Socialiste (PS). Cools was een machtspoliticus pur sang, die als een soort peetvader regeerde over Wallonië.

Op 18 juli werd hij op, ook al, een parkeerplaats in Luik doodgeschoten door twee huurmoordenaars. Debock: ‘Dat had wel een zeker schokeffect omdat het de harde, rauwe machtspolitiek en hypocrisie blootlegde. Maar de verontwaardiging is langzaam gegroeid door het feit dat justitie en politie jarenlang weigerden bepaalde sporen te onderzoeken en het onderzoek pas vijf jaar nadat de media al veel hadden onthuld iets begon op te leveren.’

Politiek en samenleving in België zijn gewend aan ruw en onbehouwen debat en uitingsvormen, stelt Jos van der Velpen, Antwerps advocaat en auteur van verschillende boeken over extreem rechts. ‘Vergeleken bij de uiterst emotionele reacties in Nederland werd er in België eerder lauw gereageerd op de moord op Cools en de moorden van de Bende van Nijvel in de jaren tachtig’, zegt hij. Tussen 1982 en 1985 werden 34 mensen vermoord bij uiterst spectaculaire overvallen op met name warenhuizen. De zaak werd nooit opgelost en onlangs gesloten. In 1984 werden tussendoor ook nog twaalf bomaanslagen gepleegd door de extreem linkse organisatie Cellules Communistes Combattantes (CCC). Van der Velpen:‘We leefden maandenlang in wat verdacht veel leek op een staat van beleg: zandzakken voor bepaalde gebouwen, paracommando’s en militaire politie patrouilleerden in de straten, politiebewaking bij winkel centra. Ik ben nog altijd perplex door het gebrek aan reactie van de bevolking. Als die er al was, ebde die snel weg. Misschien is dat omdat België dichter bij het ook katholieke Italië staat dan Nederland.’

Pas na de zaak-Dutroux werd de politiek rechtstreeks aangesproken op het falen van het politieke en justitiële systeem. Uiteindelijk heeft de cumulatie van duizend schandalen sinds 1996 gezorgd voor een stijlbreuk in de politieke mores. De Belgische ziekte diende te worden bestreden, de kloof met de burger gedicht. Dat zijn enkele strijdkreten van premier Verhofstadt. Walter de Bock: ‘Politiek moet uiterst transparant zijn en bij fouten een publiek mea culpa kunnen maken. Dat heeft premier Verhofstadt in elk geval goed begrepen.’