Deze week

Week 1

Hét nieuws van 2006

In de eerste week van 2006 dringen zich meteen al verschillende kandidaat-verhalen op om het nieuws in het komende jaar te domineren.

AMSTERDAM – Hamas, de Islamitische Jihad en de al-Aqsa-martelarenbrigade verlengen de «af koelingsperiode» niet in hun gewapende strijd tegen Israël, die zij in maart 2005 hadden afgekondigd. Het kabinet-Balkenende vindt de hete aardappels van 2005, zoals de missie-Afghanis tan, nog gloeiend op zijn bord. Iran dreigt met een «vernietigende reactie» bij een aanval op zijn nucleaire installaties.

Eén verhaal sluipt een stuk stiller rond, maar heeft mogelijk het grootste nieuws- en ramppoten tieel. Vlak voor nieuwjaar meldde China dat in de provincie Fujian een 41-jarige fabrieksarbeidster is overleden aan vogelgriep. Op zich niets nieuws, ware het niet dat de vrouw geen contact had met pluimvee en vrijwel geen gevogelte at.

Bekende besmettingen be troffen doorgaans mensen die gedurende lange tijd midden tussen de kippen of eenden vertoefden, zoals fokkers, maar in dit geval zijn zelfs in de omgeving van woonplek en werkplaats van de vrouw geen besmette vogels gevonden. «Het is onwaarschijnlijk dat zij besmet is geraakt door contact met pluimvee», citeerden Chinese staatsmedia de verantwoordelijke in Fujian.

Aangenomen dat het hier niet om een ongefundeerd sensatieverhaal gaat – en dat lijkt waarschijnlijk aangezien Peking na de Sars-paniek bepaald niet zit te wachten op een herhaling – resten er twee mogelijkheden: of de be smettingslink naar gevogelte is door de Chinese artsen over het hoofd gezien, of we hebben hier te maken met het eerste gedocumenteerde sterfgeval na een besmetting met vogelgriep van mens op mens. En in dat laatste geval loopt de besmetter waarschijnlijk nog rond.

Dat is geen aangenaam vooruitzicht met het aantal sterf gevallen in het achterhoofd dat de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) voorspelt bij een we reldwijde vogelgriepepidemie: 2 tot 7,4 miljoen doden in het best case scenario tot 150 miljoen in het worst case scenario. Al wordt de WHO door sommige virologen beticht van paniekzaaierij, of de WHO overdrijft of niet, het draagt in ieder geval alvast bij aan een ongekende angstepidemie die de wereld zeker zal overspoelen als er een gemuteerd virus ontstaat. Want áls er een gemuteerd virus ontstaat, zal de griepangstepidemie van 2006 die van 1976-77 doen verbleken. Toen dook hetzelfde type virus op dat de Spaanse griep veroorzaakte in 1918 (waarbij twintig tot veertig miljoen doden vielen) onder de naam «varkensgriep». De angst sloeg toe in Europa en de VS. En dat bleek zijn eigen gevaren te hebben. In de VS werd in een indrukwekkend tempo een vaccin aangemaakt, verspreid en toegediend aan een vijfde van de bevolking. Tegen de tijd dat duidelijk werd dat er geen werkelijke epidemie was maar dat het vaccin wel veel te sterk was, waren er 32 Amerikanen aan het vaccin ge storven: 32 maal meer dan aan de ziekte zelf. Amerikanen die weten dat hun regering sinds november met miljarden smijt om snel grote ladingen vaccin aan te leggen, zullen dan ook niet weten of ze daar blij mee moeten zijn of niet.

Het is geen opwekkend leesvoer. En dan komt er nog ander nieuws van de afgelopen weken bij. Van Tamiflu, het belangrijkste griepvaccin, gebruikt om vogelgriep bij mensen te bestrijden, werd na de sterfte van twaalf Japanse kinderen opeens beweerd dat het dodelijk kon zijn. Zelfs de huis-tuin-en-keuken-griepprik bleef het aanhoudende slechte nieuws niet bespaard. Eind de cember publiceerden medici een onderzoek in het International Journal of Epidemiology dat de effectiviteit van het griepvaccin in twijfel trok. Er zit in 2006 heel wat onaangenaam nieuwspotentieel in griep. Laten we hopen dat we volgend jaar in de terugblikken vooral stil willen staan bij een roerige episode in de Haagse politiek.

RUTGER VAN DER HOEVEN

«Bindende leider»

Wouter Bos is een populist met tegenzin.

AMSTERDAM – Wouter Bos be speelt het register van «de mensen» niet gretig gelijk de oude Hans Wiegel of sardonisch gelijk wijlen Pim Fortuyn, maar terughoudend alsof hij degenen die op hem stemmen bij voorbaat niet helemaal vertrouwt. Dat siert hem, maar het maakt hem ook onberekenbaar.

Bij de verkiezingen van 2003 rees de vraag of het hem echt te doen was om de regeringsmacht. Uiteindelijk vertrouwde hij die macht liever toe aan iemand an ders. De «partij van Wouter Bos» won de wedstrijd door honderdduizenden stemmen bij het CDA weg te trekken, maar verspeelde de bokaal door vlak voor de verkiezingsdag de burgemeester van Amsterdam als beoogd premier naar voren te schuiven. De concurrerende lijsttrekkers spraken van «achterkamertjes politiek» en reeds op verkiezingsavond ging er bij het CDA een luid boegeroep op bij de gedachte aan een coalitie met Wouter. Ze hebben hem nooit meer serieus genomen.

Bos weet dat hij moeite zal hebben om de 52 zetels die de peilingen hem in het vooruitzicht stellen vast te houden tot het voorjaar van 2007. Het kabinet-Balkenende gaat dit jaar economische groei oogsten en op sociaal vlak zal er voor Bos weinig eer te behalen zijn. Daarom heeft hij op het PvdA-congres van 10 december aangekondigd dat hij frontaal in de aanval gaat tegen het «leiderschap» van Balkenende. «Het gaat niet goed met Nederland», zegt hij in een interview in het oudjaarsnummer van De Telegraaf: «Ik kan dat veranderen. Mensen zijn somber over de eigen toekomst, over hun baan, terrorisme en hoe het gaat met migranten. Mensen willen een politiek die je niet aan je lot overlaat. Met de ideologie van de eigen verantwoordelijkheid krijg je geen eenheid.»

Die eenheid wil Bos herstellen door een «bindend leider» te worden in de trant van Marco van Basten. Hij wil regeren met een kernkabinet van negen ministers en voorzien van een grondwettelijke bevoegdheid om falende ministers te ontslaan. Dit kabinet moet klaplopers, spijbelaars en gettobewoners «streng maar rechtvaardig» aanpakken teneinde het gemeenschapsbesef in de samenleving terug te brengen. Zo kan Nederland volgens hem schitteren in de poule des doods die globalisering heet.

Het blijft de vraag of Bos zijn plan ditmaal zelf wil uitvoeren, want aan het eind van het interview wekt hij weer twijfel: «Ik zit hier niet vastgebakken. Ik wil mijn missie vervullen, maar zal niet mijn pensioen aan het Binnenhof gaan halen.» Zal hij niet toch vlak voor de verkiezingsdag de Oranjebondscoach als beoogd premier naar voren schuiven?

AART BROUWER

Walvissen

Afgelopen week was een slechte week om een walvis te zijn.

AMSTERDAM – Voor de kust van Australië botste zaterdag een tanker per ongeluk op een walvis. Het dier overleefde het niet. Een dag later, oudjaarsdag, spoelden nabij Farewell Spit, Nieuw-Zeeland, 49 walvissen aan op het strand, waarvan er uiteindelijk 41 moesten worden afgeschoten.

De walvissen die wel in het water wisten te blijven, verging het niet veel beter. Een paar duizend kilometer verderop, in de Stille Oceaan, was een Japanse vloot walvisvaarders op pad om er voor «wetenschappelijke doel einden» negenhonderd te schieten. Dit tot grote verontwaardiging van de internationale milieuorganisaties, die terstond in actie kwamen.

Greenpeace pakte flink uit en stuurde twee schepen – uitgerust met een helikopter en hun karakteristieke opblaasbootjes – om de Japanners te dwarsbomen. Maar er waren meer diervriendelijke kapers op de kust. De Sea Shep herds Conservation Society had de walvisvaarders ook op het oog en arriveerde daags na Greenpeace in het jachtgebied. Veel meer nog dan met de walvisvaarders ontstond juist hier het conflict. De oceanen zitten vol met walvissen die gered moeten worden, maar wel ieder zijn eigen walvis a.u.b. Greenpeace was er niet van gediend dat de Sea Shepherds in haar vijver visten en weigerden de Shepherds de exacte locatie van de Japanse jagers te geven.

Vele wegen leiden naar Rome, maar blijkbaar zitten deze elkaar zo nu en dan in de weg. Hoewel ze ongeveer dezelfde doelstellingen hebben, heeft het nooit geboterd tussen de twee milieuorganisaties. Oprichter van de Sea Shep herds is Paul Watson, die ooit een van de oprichters was van Greenpeace. Eind jaren zeventig stapte Watson op omdat hij Greenpeace te soft vond: de «Avon ladies of environment» (vrij vertaald: de Tupperware-huisvrouwen van het milieu). Greenpeace op haar beurt vindt Watson en zijn herders juist crimineel. Paul Watson is beschuldigd van piraterij en terrorisme.

In de oceaan is inmiddels de idiote situatie ontstaan dat de boot van de Sea Shepherds en een van de Greenpeace-boten naast elkaar varen en elkaar en het moederschip van de Japanse vloot argwanend in de gaten houden, terwijl de Japanse jagers vrij spel hebben.

De onvrede van Greenpeace tegen de aanwezigheid van de Sea Shepherds brengt haar motivatie in diskrediet. Immers, hoe meer zielen, hoe meer protest. Greenpeace is een organisatie die drijft op de giften van particulieren, en deze giften worden verdiend door positief in het nieuws te komen. Bijvoorbeeld door walvissen te redden. Door de Shepherds van deelname te onthouden wordt het idee gewekt dat Greenpeace de publiciteit niet wil delen, terwijl de walvissen aan het kortste eind trekken. Dat belooft weinig goeds voor walvissen in 2006.

JOOST DE VRIES

Lichamelijke ontwikkelingshulp

Op het lijstje van goede voornemens staat ook dit jaar afvallen op nummer één. Voor probleemvreters is er een nieuwe kans: overgewicht afstaan aan de Derde Wereld.

AMSTERDAM – Wereldwijd kampen meer dan een miljard mensen met overgewicht. Het merendeel van mensen met obesitas (vetzucht) of morbide obesitas (vetzucht met ernstige kwalen en medische risico’s) is meestal niet in staat om op eigen kracht af te vallen. Ze proberen van alles (begeleide diëten, maagcorrecties, liposuctie) maar vallen na enige maanden terug in hun oude patroon. Ondanks voorlichting op scholen en overheidscampagnes groeit het aantal dikke kinderen en volwassenen hard.

Maar vanaf volgende week is er een nieuwe mogelijkheid: «verantwoord afvallen». De organisatie Bodywatch heeft een actieplan gelanceerd onder de titel Overgewicht afstaan aan de Derde Wereld. De «online community» heeft zes organisaties gekoppeld aan een project waarbij deelnemers sponsors moeten zoeken die voor iedere ééntiende Body Mass Index (BMI) minder een bedrag overmaken aan een goed doel. Het gaat hierbij om organisaties als Novib, The Hunger Project en Local Heroes for a Healthy Africa die zich speciaal richten op die andere miljard mensen in de wereld: de ondervoede en hongerende bevolking in de Derde Wereld. Van Novib is een project geselecteerd waarbij kinderen in Bolivia een maaltijd krijgen op school. Ze vullen zo niet alleen hun lege maag, maar worden gestimuleerd tot onderwijs. Het eten wordt lokaal ingekocht en niet verstrekt vanuit een internationale organisatie met een grote overhead.

Het idee achter Bodywatch is van psychologische aard, aldus organisator Alex Greve, ook specialist in afvallen. Volgens hem blijkt uit onderzoek van onder meer TNO en het UMC in Nijmegen dat sociale hulp een belangrijke succesfactor is voor blijvend gewichtsverlies. Gezonder leven blijkt langer vol te houden als het wordt ingebed in een context en het meerdere doelen dient.

Volgens Greve (schrijver van het boek Vergeet het dieet) zijn er inmiddels enkele honderden aanmeldingen. «Maar we zijn ambitieus, we mikken op tienduizend deelnemers, zodat het project body krijgt.» Om te voorkomen dat er crashafvallers meedoen, wordt er niet gerekend per afgevallen kilo maar per BMI. Mensen met een BMI onder de achttien mogen niet meedoen. Zij zijn te mager. Tijdens de acht weken worden de deelnemers «goed begeleid» via internet. En ze worden door de hulporganisaties wekelijks geïnformeerd waar hun verdwenen spekrollen naartoe gaan.

Het mes snijdt aan twee kanten: terwijl volgevreten westerlingen worden gemotiveerd door een sociaal doel, krijgen uitgemergelde kinderen in ontwikkelingslanden via een van de projecten calorieën toegediend. Wederzijdse dienstverlening in kilo’s.

MARGREET FOGTELOO

Brusselse Bourbons

Europa blijft de Britse Tories achtervolgen, zelfs tijdens de wittebroodsweken van de nieuwe partijleider.

LONDEN – Het voorbije jaar eindigde goed voor de Conservatieve Partij. Haar nieuwe leider David Cameron werd door weekblad The Spectator uitgeroepen tot kamerlid van het jaar, zelfs progressieve opiniepeilers geven de oppositiepartij een voorsprong in de peilingen en Camerons kerstkaart kreeg betere recensies dan die van de Blairs. Waar Tony en Cherie stijfjes poseerden als een koninklijk echtpaar, verraste Dave zijn achterban met een snapshot waarop hij, zonder stropdas, het beeld deelt met een meisje dat een kerstkaart vol sterren toont. Dit viel in ieder geval beter dan de pinguïnkaart van Camerons voorganger Mi chael Howard, een jaar eerder. De inwoners van Antarctica stonden er destijds wat verloren bij, hetgeen volgens politieke analisten het gebrek aan leiderschap illus treerde.

Dat is nu wel anders. Terwijl The March of the Penguins volle bioscoopzalen trekt, is de partij onder leiding van Cameron een lange mars begonnen naar Downing Street. Als inspiratie dient het strijdlied The March of the Cameron Men, een klassieker van de Cameron Highlanders. Deze befaamde Schotse legerdivisie dankte haar naam aan de presbyteriaanse priester Richard Cameron, wiens volgelingen de jakobijnen in de zeventiende eeuw bestreden. Waar de hedendaagse Cameron Men voor staan, is duidelijk gemaakt door hun Gandalf, Oliver Letwin. Deze politicus begon zijn carrière als radicale thatcheriaan – hij schreef het boek Privatising the World – maar is dusdanig van koers veranderd dat hij nu Olli Leftwing wordt ge noemd. In een vraaggesprek pleitte hij voor een herverdeling van de welvaart en een mortuarium op privatiseringen, mocht er nog iets te privatiseren zijn.

Bij de andere partijen heeft dit progressieve geluid voor paniek gezorgd. De liberaal-democraten gaan zich ontdoen van hun onhandige partijleider Charles Kennedy, terwijl Tony Blair advies heeft gevraagd bij zijn voormalige adviseurs Peter Mandelson en Alastair Campbell. Oud links is in de tussentijd aan een nieuwe klassenstrijd begonnen, waarbij in fanterist John Prescott Cameron tot kopman uitriep van de Eton Maffia. Zonder effect.

Slechts Europa – door Letwin omschreven als een tweederangs beleidsterrein – heeft de opmars van de Cameron Men vooralsnog kunnen afremmen. Tijdens zijn verkiezingscampagne had Cameron toegezegd de 27 Britse Conservatieven uit de Europese Volkspartij/Europese Democraten te halen, een gezelschap van «Brusselse Bourbons» waar de Britten ten tijde van Thatcher en Kohl in terecht waren gekomen. Als eurosceptische partij passen ze niet echt in een federalistische fractie met onder meer het CDA. Cameron ziet daarom meer in een alliantie met conservatieve partijen uit het voormalige Oostblok. Een meerderheid van de Conservatieve euro parlementariërs wil echter in de fractie blijven. Zij krijgen steun van eurofiele dino’s binnen de Conservatieve Partij, zoals Chris Patten en Kenneth Clarke. Op haar beurt heeft de Duitse christen-democratische premier Angela Merkel een brief gestuurd naar Cameron waarin ze aankondigde elke vorm van samenwerking stop te zetten als hij bij zijn voornemen blijft.

Groot voorstander van afsplitsing is de Conservatieve europarlementariër Daniel Hannan, die overigens benadrukt dat het nothing personal is. «Ik heb bijvoorbeeld een amicale band met mijn Nederlandse fractiegenoten. Weinig Europeanen zijn Britser dan de Nederlanders. En we zullen waar mogelijk blijven samenwerken, in welke fractie we ook zitten. Zoals Bismarck, in een wat andere context, zei: ‹We marcheren afzonderlijk, maar vechten samen.›»

PATRICK VAN IJZENDOORN

Een beetje martelen mag

Als van terrorisme verdachte personen af en toe een beetje worden gemarteld, is dat geen onoverkomelijk probleem.

BERLIJN – Volgens Wolfgang Schäub le, minister van Binnenlandse Zaken in Duitsland, kan het «on der bepaalde omstandigheden» belangrijk zijn als de informatie van de geheime dienst ook buiten de principes van de rechtsstaat om wordt verkregen. Hij gaf zelfs toe dat de Bundesnachrichtendienst dit soort ge tuigenissen al gebruikt. Het zou «onverantwoordelijk» zijn om die afgedwongen gegevens niet in te zetten, vertelde Schäuble aan Bild am Sonntag. Duitse rechercheurs hebben ook gevangenissen bezocht in landen waar wordt gemarteld, zoals in Syrië, Afghanistan of op Guantánamo Bay.

De uitlatingen van Schäuble – ooit een protégé van patriarch Helmut Kohl, totdat die struikelde over een illegale gift van honderdduizend D-Mark die in Schäu bles bureaulade lag – hadden betrekking op de door de CIA ontvoerde Duitser Khaled el-Masri. Deze moslim werd na «een vakantie in Macedonië» door de Amerikaanse geheime dienst ontvoerd en naar eigen zeggen in Afghanistan gemarteld. Na een half jaar werd hij zonder resultaat vrijgelaten. Ook een andere Duitse staatsburger, Mohammed Zammar, is door de CIA ontvoerd en naar Syrië gedeporteerd.

Ook de Bondsrepubliek heeft de Conventie van Genève ondertekend. Maar volgens Schäuble is ook zijn land «in oorlog». De Duitsers doen mee met Enduring Freedom en de oorlog tegen het internationale terrorisme. «Onze vrijheid begint aan de Hindoekoesj», verkondigde Otto Schily al, de SPD-voorganger van Schäuble.

Zowel in de SPD als in de CDU reageerde men geschokt. Zelfs de politievakbond vindt dat men niet mag «snoepen van de boom met de verboden vruchten der marteling».

Overigens is in 2002 een politiechef uit Frankfurt am Main in verband met marteling ontslagen. Door de kidnapper van een bankierszoon met «ongekende pijn en seksueel misbruik» te dreigen kon Wolfgang Daschner de verblijfsplaats van de vermiste Jakob von Metzler traceren. Het mocht niet baten: de ontvoerde jongen was toen al dood en de Polizeipräsident werd later veroordeeld.

ROB SAVELBERG