Deze week

Week 15

Seks en macht
Krijgen we straks de spastische Amerikaanse sekseverhoudingen op de werkvloer?

Volgens het Nederlands strafrecht moet de aanklager bewijzen dat zijn aantijgingen waar zijn. De rechter velt vervolgens het vonnis. Hoewel dat soms dwars tegen het rechtsgevoel indruist, worden vanuit dit rechtsprincipe mensen als Samir A. vrijgesproken wegens gebrek aan overtuigend bewijs.

Bij seksuele intimidatie op de werkvloer gaat hierin verandering komen. Er ligt een wetsvoorstel bij de Raad van State waarin de bewijslast verschuift naar de beschuldigde partij. Een werknemer hoeft een klacht over seksueel intimiderend gedrag alleen «aannemelijk» te maken en de beschuldigde partij moet maar bewijzen dat de klacht niet juist is. Het verbod op seksuele intimidatie wordt opgenomen in de wet op gelijke behandeling van mannen en vrouwen. Introduceren we hiermee Amerikaanse genderverhoudingen op de werkvloer? En begeven we ons op het hellend vlak van omgekeerde bewijsvoering en reputatieschade, zoals recent bleek bij de kwestie-Lubbers?

Seksuele intimidatie is even ongrijpbaar als onuitroeibaar, on danks regels, gedragscodes en wetten. Het onttrekt zich meestal aan het oog van derden. Ook is niet altijd zonneklaar wie slachtoffer is van wie. Soms is dat wel duidelijk: denigrerende grappen of opdringerig gedrag dat zich vermengt met macht. Ondanks het power-feminisme is niet iedere vrouw weerbaar genoeg om een klap uit te delen of verbaal terug te slaan. Rechtsbescherming moet dan de verhoudingen herschikken.

Maar soms zijn vrouwen ook schuld aan een troebele seksuele machtsrelatie. Feministisch gezien is het moeilijk toegeven: vrouwen die met hun seksualiteit handig mannen op de werkvloer manipuleren of hen passief ruimte bieden voor het nemen van initiatief. Soms worden de wetten over seksuele intimidatie bewust misbruikt voor andere motieven: een gekwetst ego bij een afgewezen liefde, gepasseerd zijn bij promotie vanwege onkunde of, heel menselijk, gevoelens van jaloezie, wraak en haat.

Uit ons voorland Amerika, waar sexual harassment al jaren een big issue is, regent het voorbeelden van omgekeerd gendermisbruik. Op veel werkvloeren zijn de verhoudingen daardoor soms ronduit spastisch. Een blik op een decolleté kan leiden tot een aanklacht.

In Amerika bemoeien werk gevers zich inmiddels ook met de liefde. In personeelsgidsen staan voorschriften inzake liefdesrelaties op het werk. Een van de basisregels luidt: «U mag niet met iemand uitgaan of een liefdesverhouding hebben als u de arbeidsomstandig heden van deze persoon kunt beïnvloeden of omgekeerd.» Het devies voor iedere werkgever is «scheiding van bureau en bed», want de productiviteit daalt en er komt maar gedoe van.

In Nederland beginnen bedrijven deze regels ook over te nemen. In de bedrijfsgids Krachttoer: Alles over personeelszaken wordt bijvoorbeeld uitgelegd hoe je als werk gever moet omgaan met verliefdheden of buitenechtelijke relaties tussen werknemers.

Met menselijk inzicht heeft het niks te maken. Volgens sociologe Iteke Weeda is meer dan een derde van de werkende bevolking wel eens (smoor)verliefd geweest op een collega, en ontmoet tien procent van alle Nederlanders een partner via het werk.

Margreet Fogteloo

Ma’ale Adumim

De wittebroodsweken van de Israëlische premier Sharon en de Palestijnse president Mahmoud Abbas zijn voorbij.

JERUZALEM – De regering-Sharon plant de bouw van 3500 nieuwe huizen in Ma’ale Adumim, de grootste Israëlische nederzetting op de bezette Westelijke Jordaanoever. Feitelijk gaat het om de bebouwing van een strook land tussen Arabisch Oost-Jeruzalem en het uit veertigduizend inwoners bestaande Ma’ale Adumim, waarmee Arabisch Oost-Jeruzalem volledig van de Westelijke Jordaanoever wordt afgesneden en de verbinding tussen het noordelijke en zuidelijke deel van de Westelijke Jordaanoever geblokkeerd. Onmiskenbaar een obstakel voor de Palestijnse aspiraties om Oost-Jeruzalem tot hoofdstad van een levensvatbare Palestijnse staat te maken. De Palestijnen protesteren en achten het plan in strijd met de routekaart naar vrede. Maar ook Israëlische media en de Amerikaanse regering laten zich niet onbetuigd. In Ha’aretz kopte het hoofdcommentaar: «Pro vocatie in Ma’ale Adumim». Het gebied tussen Jeruzalem en Ma’ale Adumim zou voor Pales tijnse bouwactiviteiten gereserveerd moeten blijven. Het nieuwe plan zou niet alleen de sfeer verzieken tussen Israël en de Palestijnse Autoriteit, maar kan ook tot een nieuwe uitbarsting van geweld leiden. Menige commentator van Ha’aretz voorspelt een derde intifada. Ook Sharons bliksembezoek aan bondgenoot Bush op zijn ranch in Texas, dat bedoeld was als een gemoedelijke bijeenkomst in het kader van de ontruiming van de nederzettingen in de Gazastrook, is door het twistpunt Ma’ale Adumim overschaduwd. Bij de persconferentie maande Bush Sharon in klare taal zich te houden aan de routekaart naar vrede (waarin tot een nederzettingenstop wordt opgeroepen) en van het gewraakte uitbreidingsplan af te zien.

Maar er speelt meer. Een deel van de bouwplannen is volgens stadsingenieur van Jeruzalem Uri Shitrit simpelweg niet uitvoerbaar. Hij acht het onmogelijk om nieuwe joodse buurten in Oost-Jeruzalem te bouwen of bestaande joodse buurten in Oost-Jeruzalem uit te breiden. Dit vereist grootschalige inbeslagneming van particuliere grond, hetgeen volgens Shitrit in het huidige internationale politieke klimaat niet uitvoerbaar is.

Hoe Shitrits opmerkingen te begrijpen? Uit het rapport Landroof: Israëls nederzettingenpolitiek op de Westelijke Jordaanoever (mei 2002) van de Israëlische mensenrechtenorganisatie B’tselem blijkt dat Israël land verkrijgt door grond als publiek gebied (zogeheten staatsgrond) te kwali fi ceren. Hiervoor zijn drie complementaire methoden in zwang: 1) vordering voor militaire doelen; 2) beslaglegging op verlaten eigendom, en 3) onteigening van land voor publieke zaken. De laatste methode wordt op de Westelijke Jordaanoever vooral ge bruikt om het netwerk van wegen voor nederzettingen te realiseren en nauwelijks voor vestiging van de nederzettingen zelf. Grote uitzondering op deze regel is Ma’ale Adumim, dat in 1975 onder de eerste regering-Rabin werd opgericht en op onteigend Palestijns land werd gevestigd. Sinds 1968 heeft Israël van het geannexeerde Jeruzalem (Arabisch Oost-Jeruzalem en enkele Palestijnse dorpen) een derde van het gebied door onteigening in bezit gekregen; hierop zijn inmiddels twaalf Israëlische nederzettingen ver rezen. Bijna alle onteigende grond in Oost-Jeruzalem was voorheen privé-eigendom van Palestijnen; onteigening van particuliere grond in Oost-Jeruzalem is dus in feite business as usual. Kennelijk neemt Shitrit de internationale oppositie tegen nieuwe nederzettingen serieus.

Loes Gompes

Papa-front

Vorige week brak een man beide enkels toen hij van de publieke tribune in de Tweede Kamer sprong.

De man was zo’n Dwaze Vader, die opkomt voor «de belangen van ouders en kinderen die na (echt)scheiding geen omgang met elkaar mogen hebben», of behoorde tot de Nederlandse tak van Fathers for Justice (F4J), een organisatie die begon in Groot-Brittannië en uitwaaierde naar Canada en Europa. Als superheld verkleed beleven deze vaders hun fifteen minutes of fame. «We krijgen een enorme support door die acties», meldt de organisatie telefonisch. «We hebben nu drieduizend leden.» Andere gefrustreerde vaders treden naar buiten in rechtszaken of richten virtuele hulpgroepen op.

Het Nederlandse rechtssys teem is volgens deze vaders te matriarchaal ingesteld. Te makkelijk worden kinderen aan de moeder toegewezen. «Rechters kijken alleen maar naar wie de beste ouder is», luidt de kritiek. Bij justitie piekert men daar niet over. Wel ligt er een wetsvoorstel op tafel dat ouders die scheiden verplicht afspraken te maken over de verzorging en opvoeding van hun kinderen. Volgens de huidige regeling uit 1998 voeren ouders gezamenlijk het gezag over hun kinderen, tenzij de rechter op verzoek van één of beide ouders dan wel in het belang van het kind bepaalt dat het gezag naar één van hen gaat. Het nieuwe wetsvoorstel, dat ook een einde maakt aan de flitsscheiding, verplicht ouders tot het opstellen van een heus «ouderschapsplan» met afspraken over de verzorging van de kinderen en de verplichting met elkaar contact te houden. Zonder zo’n plan geen scheiding. Als dat nou niet lukt? Schakel een mediator in. En ontvang, ongeacht je inkomen, desgewenst tweehonderd euro.

joanne van den eijnden

Kunst-biljart

Schilder Wendelien Schönfeld gaf afgelopen week bij de presentatie van haar portret van de Leidse hoogleraar kunstgeschiedenis Anton Boschloo een mooie vergelijking:

«U moet zich het oog van de toeschouwer misschien voorstellen als een biljartbal, en de schilder als de speler: stoot de schilder langs een horizontale dan wel een verticale lijn, dan is hij kansloos: in beide gevallen vliegt het oog van de toeschouwer het doek via dezelfde weg weer uit. Stoot hij echter met een schuine lijn, dan zal het oog ketsen op de rand en via een daaruit volgend parcours een verdere weg door het schilderij gaan, elders wéér omgebogen worden en langs nog weer een andere weg wéér iets nieuws zien in het schilderij.»

De Rudi Dutschkestraat

In de vorige eeuw waren de straatnamen in Berlijn continu aan politieke verandering onderhevig. Nu weer.

BERLIJN – Ook in het nieuwe millennium blijkt dat elk regime afrekent met zijn voorgangers en eigen helden op de straatnaambordjes plaatst. Kanselier Schröder resideert nu aan de Willy Brandt-Strasse, tot voor kort vernoemd naar generaal Moltke uit de Eerste Wereldoorlog. In de Berlijnse wijk Kreuzberg wil men nu de in 1979 gestorven studentenleider Rudi Dutschke met een straat eren. De rebel was de Duitse personificatie van het linkse verzet van 1968. Het dagblad Die Tageszeitung, dat zetelt in het Rudi Dutschke-Haus, begon vorig jaar op diens 25ste sterfdag een campagne daarvoor. Volksvertegenwoordigers in Kreuzberg vonden het een goed idee. Net als in de stad Berlijn hebben de oud-communisten van de PDS er een grote stem. Voor de socialisten is hij een held die tegen het kapitalisme streed. Voor de Groenen en de Taz, spreekbuis van de linkse intelligentsia, is Dutschke een icoon. En hij past ook bij de sociaal-democraten van de SPD. Gerhard Schröder was in de jaren zeventig een linkse studentenleider. Vice-premier Joschka Fischer (Groenen) was als straatvechter actief tegen de staatsmacht en kende Dutschke persoonlijk. De Aussenparlamentarische Opposition van toen zit nu op het pluche en wil haar vroegere idool postuum een eer bewijzen.

Niet iedereen is blij. Toen een verwarde rechts-radicaal in 1968 Dutschke in West-Berlijn neerschoot, met de woorden «Jij vies communistenzwijn!» toog een woedende studentenmenigte naar het gebouw van Bild. In één van Kreuzbergs beruchte lange nachten sneuvelden ruiten en werden krantenauto’s in brand gestoken. Het boulevardblad werd voor Dutschkes dood medeverantwoordelijk geacht. Het is daarom voor Bild een bittere ironie van de geschiedenis dat hun redactie burelen aan de toekomstige Dutschke-straat grenzen.

Het is nog niet zo ver. Maar de reden daarvoor is weer dat de geëmancipeerde Kreuzbergers eigenlijk alleen vrouwen op nieuwe straatnaamborden willen. Bovendien is Dutschkes rol toch ook controversieel. Volgens historicus Wolfgang Kraushaar liep hij met bommen rond en wilde aanslagen op media plegen. Met gebalde vuist dreigde Dutschke bij de begrafenis van RAF-terrorist Holger Meins: «Holger, de strijd gaat verder!» Zoon Rudi-Marek Dutschke staat nog steeds achter zijn vader: «Ze blijven een groot voorbeeld omdat ze voor hun eigen overtuigingen de straat op zijn gegaan.»

Dutschke junior kan binnenkort zelf lopen door de straat die zijn familienaam draagt.

Rob Savelberg

Britse verkiezingen

Nog twintig dagen

LONDEN –Londen doet voor spek en bonen mee aan de verkiezingen. De machtsbasis van New Labour ligt in het noorden (Tyneside voor Blair, Yorkshire voor Brown), die van de Tories waar het nog groen is, behalve in het subtropische zuidwesten, dat door de Liberal Democrats wordt vertegenwoordigd.

Dat de Londeners aan het politieke lot worden overgelaten, bleek uit de presentatie van de begroting, die een hinderlijke onderbreking vormde van het moddergevecht tussen de grote partijen. Bij nadere bestudering bleek het een geval van omkoping. Bejaarden krijgen korting op de gemeentebelasting en bij de aankoop van een huis onder de 120.000 pond hoeft er geen koopbelasting te worden betaald. Voor de inwoners van Londen maakt dit amper verschil. De korting staat ongeveer gelijk aan de stijging op de gemeentebelasting sinds Ken Livingstone zich als burgemeester heeft voorgenomen leuke dingen te doen, van nieuwjaarsvuurwerk en Olympische Spelen tot een receptie voor Fidel Castro.

En die 120.000 pond? Daar vind je in Londen een garage in South Kensington voor, een prieeltje op een golfbaan of het lokale kantoor van de Conservatieve Partij in het kiesdistrict Lewisham-West. Jarenlang heeft dit pand er als een kraakobject bijgestaan, maar onlangs is er een schilder langs geweest. Op het raam prijkt thans de afbeelding van een gelukkige Evett McAnuff, die de eerste Brits-Westindische volks vertegenwoordiger van de Tories wil worden. Toen The Guar dian haar perswoordvoerder vroeg of ze écht denkt een Labour-meerderheid van twaalfduizend stemmen teniet te doen, antwoordde hij: «Het is geen meerderheid van twaalfduizend, maar van 11.920.»

Omdat ze voor de gemeente werkt, moet deze moeder van drie kinderen en lid van de pinkster gemeente zich beperken tot oppervlakkige uitspraken. Ze gelooft bijvoorbeeld in de grootsheid van de mensen (en hun Schepper) en in een zo klein mogelijke overheid. Eén van haar missies is het tegengaan van verspilling van belastinggeld. Daar kan ze mee vooruit in Lewisham, een spilzieke gemeente die in de jaren tachtig het predikaat «loony-left» zou hebben gekregen, al is het maar vanwege het Bee Gees-uiterlijk van Labour-burgemeester Steve Bullock. Een imago waar hij trots op is, getuige het door zijn afdeling uitgegeven glossy Lewisham Life, dat veel wegheeft van een fotoalbum. Tussen de foto’s staat veel opbeurende informatie, maar niet dat een raadsdelegatie afgelopen najaar op kosten van de belastingbetaler naar Zuid-Afrika vloog om op safari te gaan. Het schandaaltje haalde wel andere media en heeft, naast de graffiti op het station (alle kandidaten hadden blijkens hun pamfletten Network Rail gebeld voor een schoonmaakbeurt) en «Irak», wellicht bijgedragen aan de nederlaag die Labour vier weken geleden leed bij een verkiezing in Forest Hill, het stukje Lewisham dat in artistieke kringen als het nieuwe Notting Hill wordt beschouwd.

Het belangrijkste onderwerp voor de kiezers is echter de gezondheidszorg. Gevraagd naar de situatie in Lewisham meldt New Labour dat er de afgelopen acht jaar 3595 verpleegsters en 740 specialisten bij zijn gekomen. Het klinkt geweldig, maar het is niet het hele verhaal. Net als veel andere zorginstellingen in het land is het ziekenhuis van Lewisham in de ban van het halen van de door de minister gestelde «targets». Het is meer regel dan uitzondering dat, met het oog op wachtlijsten, halfzieke patiënten vervroegd worden ontslagen en mensen met een gebroken been op gynaecologie belanden omdat het dagquotum voor de aangewezen zalen gehaald is. Wat McAnuff eraan wil doen, is vooralsnog een mysterie. Ze is onbereikbaar. En het geverfde kantoortje onbewoond.

Patrick van IJzendoorn