Deze Week

Week 19

Schouderklopje

MARGRATEN – Zondagmorgen 10.25 uur. Op het terras voor de rouwkamer op Margraten wachten koningin Beatrix en premier Balkenende op president Bush. Ze praten tegen elkaar. Wat ze zeggen, is niet te verstaan. Minuten tikken weg. Dat is ongewoon want Bush komt nooit te laat. Aanslag? Fout in het draaiboek? Het gaat regenen. De rand van Beatrix’ zwarte hoed wordt een beetje nat. Als het bijna 10.40 uur is, krijgt Beatrix er genoeg van. Ze stapt naar de deur, Balkenende achter haar aan. Dan: een verlossende kreet. De camera draait naar de oprijlaan en het presidentiële cortège komt in zicht. Niets aan de hand. Beatrix en Balkenende te rug in beeld, hij met een paraplu boven haar hoofd. Als de gepantserde auto stilstaat, laat een zenuwachtige man een blad kopjes en glaswerk uit zijn handen vallen. Dignitarissen verstijven, een Secret Service-man holt uit beeld. Portier open, Bush verschijnt. Drie stappen naar Beatrix, handdruk en dan terug naar de deur. Ze zegt iets, hij glimlacht en klopt haar met de linkerhand driemaal geruststellend op de rechterschouder. Ze verstijft een seconde. De schouderklop zit tien centimeter hoger dan de schouderklop die Ruud Lubbers een Amerikaanse secretaresse naar eigen zeggen ook geruststellend gaf en die hem zijn baan kostte. Niet voor Bush.

FRISO ENDT

Verkiezingstoneel

De wereldpremière van de opera 1984 vond in Londen plaats aan de vooravond van de Britse verkiezingen.

LONDEN – Lower taxes. Controlled immigration. More police. Cleaner hospitals. School discipline. Wie de campagne van de Conservatieven heeft gevolgd, kan deze tien woorden dromen, of niet meer aanhoren. Tienduizenden keren vloeiden ze uit de kelen van de kandidaten en hun helpers, van Inverness tot Land’s End. In twintig dialecten. Het mocht eens in een andere volgorde, maar wee de kandidaat die off-message was. Of, zoals de libertijn Boris Johnson, opeens sprak over schone politiemannen en meer immigranten.

De aanblik van een campagne voerende politicus deed George Orwell, schreef hij in Politics and Language (1947), niet zozeer denken aan een vertegenwoordiger van het menselijke ras, maar aan «some kind of dummy» die stan daardtermen op mechanische wijze herhaalt.

Lower taxes. More police. Controlled immigration. Cleaner hospitals. School discipline. Het zouden de ideale teksten zijn voor een Fins schreeuwkoor. Ze doen ook denken aan de klanken uit de monden van het Royal Opera Chorus tijdens de beginscène van de opera 1984, waarin op het ministerie van Waarheid de dagelijkse haatsessie begint, gericht tegen één van de twee trouwe vijanden. Eurazië of Oostazië. In een gesloten samenleving klinkt geschreeuw, in een open samenleving gezang.

In het tweeënhalf uur durende componeerdebuut van topdirigent Lorin Maazel en zijn Big Brother-productions schreeuwen de partijleden en zingen de «proles», worden verontrustende, ongemakkelijke passages afgewisseld met pucciniaanse melodieën. In de eerste acte looft partijlid Syme (Lawrence Brownlee), collega van hoofdpersonage Winston Smith (Simon Keenlyside), de taalpolitiek van Big Brother: «The beauty of Newspeak, sir! May I say, the glory of Newspeak! The only language whose vocabulary gets smaller every year! The more words destroyed, the narrower the thought. There’s the beauty of it, sir. The opposite of good isn’t bad but ungood. One neatly adjusts reality, as one should.»

Was dat een feest van herkenning voor het enthousiaste pu bliek! Onder New Labour is Newspeak tot volle wasdom gekomen. In het Verenigd Koninkrijk wordt bijvoorbeeld nooit een postkantoor gesloten. Nee, zo’n onverkwikkelijk voorval is onderdeel van een Post Office Urban Network Reinvention Programme. Ook de roep om vereenvoudiging van de grammatica, de voorkeur van ge tallen boven woorden en de voorliefde voor krachttermen van spindoctor Alastair Campbell doen denken aan de woorden van Syme.

Spin! Een ander déjà vu-gevoel in 1984 – felnaturalistisch aangekleed door regisseur Robert Lepage – is de flexibele houding ten opzichte van het verschijnsel waarheid op het gelijknamige ministerie. Want meer dan ooit tevoren stond de verkiezingscampagne in het teken van de vraag welke partijleider meer leugens verspreidt, iets waarop de journalist Peter Oborne een antwoord probeert te vinden in The Rise of Political Lying.

Verkiezingen of niet, dankzij de onmogelijke liefde tussen Win ston en Julia kan 1984 te allen tijde een interessante opera vertolking opleveren, zeker wanneer het leven van de geëxcommuniceerde «proles», zoals Orwell het onder meer neerzet in de pubpassage, wat meer aandacht krijgt. Het is een wereld waarin catchy kinderrijmpjes als «London Bridge is falling down» klinken en men meewarig reageert op «Lower taxes. More police.»

PATRICK VAN IJZENDOORN

1984 is tot en met 19 mei te zien

Homohaat

Amsterdams geweld tegen een Amerikaanse homoseksueel werd pas tien dagen later nieuws.

Opeens was hij via de satelliet vanuit Washington live in de studio van Hilversum: de Amerikaanse toerist Chris Crain, die in de nacht van Koninginnedag op de Leidsestraat in Amsterdam in elkaar geslagen werd door «een groepje mannen». Tien dagen na de ge beurtenis was het resultaat daarvan onmiskenbaar. De knappe, blonde Amerikaan met helblauwe ogen zat vol bloeduitstortingen. Om zijn gebroken neus zat witte tape.

Jeroen Pauw: «Waarom denk je dat ze dit hebben gedaan?»

Chris Crain: «Ik denk omdat het zichtbaar was dat ik en mijn vriend van elkaar houden.»

Pauw: «Zal door deze gebeurtenis het imago van Amsterdam als homostad schade ondervinden?»

Crain: «Ik hoop niet dat ze wegblijven.»

Gevallen van zinloos geweld zonder dodelijke afloop leveren nauwelijks nieuws op. Voor Amerika valt zo’n incident weg in de dagelijkse stroom schietpartijen. Maar dit keer was het net even anders. Crain is hoofdredacteur van de invloedrijke homokrant Washington Blade en pleitbezorger van het homohuwelijk. Terug gekeerd in Amerika deed hij onder de kop Looking hate in the face verslag van zijn ervaring. Het bericht ging een eigen leven leiden. Crain (zijn naam werd in sommige kranten deze week verkeerd gespeld als Cain) werd deze week nieuws in Nederland.

Het slachtoffer omschreef te gen over Pauw «het groepje mannen» specifieker: «Het waren waarschijnlijk Marokkanen, maar bij jullie ligt dat geloof ik erg gevoelig.» Marokkanen en homoseksualiteit is een woordcombinatie die een snaar raakt. Het COC en leerkrachten in grote steden melden al jaren dat dit thema bij veel al lochtone jongeren stuit op een muur van weerstand en haat. Voorlichting over dit onderwerp wordt op veel scholen onmogelijk gemaakt.

Volgens burgemeester Job Co hen heeft «iedere vorm van discriminatie hoogste prioriteit bij de politie. We praten hierover met verschillende groepen.» «Vergeet niet dat Marokkaanse jongeren lastig banen kunnen vinden.» Human Rights Watch meldde dat de mishandeling niet alleen met homohaat te maken heeft, want «homo’s worden in Nederland vaak het slachtoffer omdat immigranten wraak nemen voor de onrechtvaardigheden die zijzelf ondervinden».

Deze kromme causaliteit wordt in Amerika niet begrepen. En dat is begrijpelijk. Waarom greep de burgemeester van Amsterdam dit incident niet aan om ondubbelzinnig te verklaren dat iedereen met zijn handen afblijft van de verworvenheden van de homobeweging?

MARGREET FOGTELOO

De klassieke heilige graal

Gaat Oxford de wereldgeschiedenis herschrijven?

«Oxford ontcijfert klassieke goudmijn», kopte NRC Handelsblad af gelopen maand. Het bericht was gebaseerd op de Britse krant The Independent: «Eindelijk gedecodeerd: de ‹klassieke heilige graal› die de geschiedenis van de wereld kan herschrijven.» Na publicatie in The Independent werd het bericht door diverse media overgenomen.

Volgens NRC Handelsblad gaat het om zo’n vierhonderdduizend fragmenten, eerder gevonden in wat eens een vuilnisbelt was in het Egyptische plaatsje Oxyrhynchus. De fragmenten van onder anderen Sofokles, Euripides, Archilochos, Loukianos en Parthenios waren leesbaar geworden met behulp van een nieuwe infraroodtechniek. Tussen de al bekende fragmenten zouden zich nog honderden nieuwe bevinden, waaronder ook verloren christelijke evangeliën, geschreven in de tijd dat de eerste boeken van het Nieuwe Testament werden geschreven.

Daar kan die Dan Brown van de DaVinci Code nog een puntje aan zuigen.

Collega-onderzoekers reageerden gelaten op de ontdekkingen. Ook op de website van de Faculty of Classics van de Universiteit van Oxford wordt geen melding ge maakt van een plotselinge doorbraak die een goudmijn of een heilige graal heeft opgeleverd. Wel is de voortgang van het on derzoek naar fragmenten uit Oxy rhynchus zeer goed online te volgen. Zo kunt u zelf meelezen – overigens zonder infraroodbril – in de aangroeiende database met afbeeldingen van de afzonderlijke teksten op www.papyrology.ox.ac.uk.

De teksten worden de laatste decennia ook met infraroodtechnieken bestudeerd en interessante vorderingen worden gemaakt. Groot probleem is niet zozeer de leesbaarheid als wel de gigantische, onidentificeerbare puzzel die het corpus vormt. Huwelijkscontracten, belastingaanslagen, hitsige fictie en geschiedenisteksten liggen op een hoop door elkaar heen. De onderzoeksleider van het project om de teksten te digitaliseren, Dirk Obbink, verwacht dat het zo’n twee generaties zal duren voordat de databank compleet is en alle teksten zijn vertaald. Na de berichtgeving van The Independent en de reacties van verbaasde collega’s bleef Obbink op de vlakte en gaf in een online blog van papyrologen aan dat The Independent wellicht wel wat enthousiast en selectief was geweest. Hij hoopt bin nen kort wel enkele niet eerder gepubliceerde fragmenten te tonen.

Geen graal dus, maar wel mooie woorden in de pas door Obbink vertaalde regels van de dichter Archilochus uit de zevende eeuw voor Christus. Obbink gaf ze aan The New York Sun. Ze vertellen over de vergissing van vlak voor de Trojaanse oorlog, toen de Grieken per ongeluk de verkeerde stad aanvielen: «Want ze dachten dat ze de stad Troje aanvielen met zijn hoge poorten, maar in werkelijkheid stonden ze op de koren dragende grond van Mysië.»

SANDER PLEIJ

Turkije versus VS

Het anti-Amerikanisme groeit in Turkije.

ISTANBUL – Twee exponenten van het Turks anti-Amerikanisme zijn de bestseller Metal Firtina (Me taalstorm), waarin het Amerikaanse leger het Turkse grondgebied bezet, en het vervolg Amerika Bizimdir (Amerika is van ons). In Amerika Bizimdir neemt het Turkse leger de macht over in de VS. Het Witte Huis krijgt de Turkse kleuren, de muziekzender MTV zendt Turkse volksdans uit, astronauten met dikke snorren stappen in de Space Shuttle, Cola Turka neemt de supermarkten in en in de Oval Office staat köfte op het menu.

Of en hoe de Amerikaanse am bassade in Ankara over beide boeken rapporteert, hangt af van hun zin voor (Turkse) humor. Gaat het om puberale fantasieën of zijn ze een reële uiting van anti-Amerikanisme? Zeker is dat feiten en fictie elkaar in Turkije wel eens voor de voeten lopen. De twee jonge au teurs van Metal Firtina lieten er in een interview met de Christian Science Monitor geen misverstand over bestaan dat wat hen betreft de complotten en theorieën die in het boek ter sprake komen wel eens realiteit zouden kunnen worden: «Dit is geen roman, dit is een denkoefening.» Een denkoefening waarbij Amerikaanse troepen Turkse grootsteden belegeren. Merkwaardiger is dat ook sommige columnisten in de Turkse pers de analyses van het boek overnamen. Helemaal verontrus tend is de bewering van diezelfde columnisten dat Metal Firtina in de militaire salons in Ankara van hand tot hand ging. Aan de andere kant van het spectrum wijdt de zeer ernstige publicatie Turkish Policy Quarterly (TPQ) haar volledige lentenummer aan de verslechterende relaties tussen Turkije en de VS. Een vijftiental vaak rechtstreeks betrokkenen legt de vinger op de wonde. Ooit stonden beide landen schouder aan schouder tegen het communisme, maar na het verdwijnen van de gemeenschappelijke vijand is de relatie het spoor bijster. Voormalig am bassadeur in Turkije Richard Perle begraaft in TPQ de term «strategisch partnerschap» en spreekt over «allergisch partnerschap». Op 1 maart 2003 barstte de zweer open, toen het Turkse parlement besloot de grenzen met Irak niet te openen voor de doorgang van Amerikaanse troepen. De auteurs in TPQ zijn het opvallend eens dat beide partijen elkaar ondanks decennia van samenwerking in Navo-verband niet goed kennen.

Een opiniestuk van senior writer Robert Pollock in de Wall Street Journal van 16 februari onder de kop «The Sick Man of Europe – Again» lokte in de Turkse pers giftige reacties uit. De uitspraak van de Turkse premier Erdogan dat de verkiezingen in Irak «ondemocratisch» verlopen waren, wordt in TPQ meermaals aangestipt als karakteriserend voor de huidige falende dialoog tussen Ankara en Washington. Enkele auteurs in TPQ maken de Turkse politieke klasse het verwijt dat ze de reacties in de straat achterna holt. Hoofdredacteur Göksel: «Het is misschien gedeeltelijk een spel van woorden, zeker in het geval van die boeken. Maar je moet toch opletten. We zitten in een neerwaartse spiraal waarin reactie onvermijdelijk tegen reactie op roept.»

DIRK VERMEIREN

VS versus Europa

Het «achterlijke» zuiden van Amerika loopt voorop.

Tijdens de campagne voor de presidentsverkiezingen bracht een jonge man uit Minnesota enkele campagnemedewerkers van de Democratische partij tot wanhoop. Hij volhardde in zijn me ning: de belangrijkste politieke gebeurtenis in het afgelopen jaar was «Nipplegate»: in de rust van de Superbowl, de jaarlijkse finale van het Amerikaanse voetbal, ontblootte de popzanger Justin Timberlake de borst van zijn vrouwelijke collega Janet Jackson. Het evenement werd door 140 miljoen Amerikanen bekeken, meestal in familieverband.

«Ik wil zelf het moment kunnen kiezen waarop ik mijn kinderen uitleg over seks.»

«Maar het ging hier gewoon om een borst!» schreeuwden de campagnemedewerkers uit. En daarna, keuriger: «Wij denken meer aan een antwoord als de Irak-oorlog, of het torenhoge begrotingstekort.»

De jonge man dacht daar niet aan: Nipplegate leek hem toch be langrijker.

In Texas heeft het Huis van Af gevaardigden deze week een wet aangenomen die onderwijs ambtenaren de macht geeft scholen op de vingers te tikken waar cheerleaders al te «suggestieve bewegingen» maken. De meisjes, sinds enkele jaren steevast met de buikjes bloot, imiteren steeds vaker de bewegingen die popzangeressen als Janet Jackson, en ook de lieftallige Bush-stemmende Britney Spears, vertonen in de videoclipjes bij hun liedjes. Heupwiegen. Suggestief heupwiegen. In Texas moeten de tieners die in weinig verhullende pakjes heen en weer springen niet al te seksueel geladen heen en weer springen. De wet geeft de onderwijsinspectie de vrijheid zelf te bepalen welke bewegingen «te suggestief» zijn en welke bijdragen tot de feestvreugde van een potje voetbal of basketbal. In een staat als Texas is deze nieuwe preutsheid niet louter een Republikeinse ziekte. Het wetsvoorstel is ingediend door de Democratische afgevaardigde Al Edwards, een dominee die eerder had voorgesteld om de vingers van drugshandelaren te amputeren.

Dergelijke berichten uit Amerika verleiden veel Europeanen ertoe de Amerikaanse zuidelijke cultuur «achterlijk» te noemen. Het opvallende daarvan is dat politici in Texas – en ook de jongeman uit Minnesota – zichzelf juist als voorhoede zien. En Europa als «achter», als een continent dat is vastgeroest in een oude «vrije-tijdseconomie» en een tot mislukken gedoemde, softe behandeling van delinquenten. Een toenemend aantal Amerikaanse cultuurcritici noemt de eigen samenleving «postseculier», in plaats van christelijk. Ze spiegelen de ontwikkeling van God’s Own Country aan die van hun president: ooit ontspoord in porno, drugs en lomp individualisme, maar op een cruciaal moment verlicht door Gods boodschap, waarvoor een beloning volgt in het aardse leven.

De transatlantische kloof verdiept zich dagelijks. De vraag blijft wie er op wie voorloopt.

PIETER VAN OS