Deze week

Week 26

DE COLLECTE VAN DE KERK
DE BELASTINGVOORWAARDEN VAN HET VATICAAN
ROME – Sinds het bijna bankroet van de katholieke kerk in de jaren tachtig is de Italiaanse staat de prelaten te hulp geschoten. Inmiddels sluist de grote buurman van Vaticaanstad bijna vier miljard euro per jaar naar de katholieken. Het grootste deel komt binnen via de ‘otto per mille’: acht promille van de inkomstenbelastingen wordt sinds 1990 gedoneerd aan zes religieuze instellingen of aan de staat. 35 procent van de Italianen kiest op hun aangifteformulier voor de katholieke kerk, maar omdat twee derde van de belastingbetalers geen keuze maakt en de restgelden op procentuele basis verdeeld worden, gaat bijna alles (negentig procent) naar de bisschoppen: één miljard euro.
Hoewel de Italianen geloven dat de otto per mille van de kerk naar het goede doel gaat, zoals de dure tv-campagnes suggereren (de kerk gaf in 2005 negen miljoen euro uit aan reclamebureau Saatchi & Saatchi), geldt dat slechts voor een vijfde van de inkomsten. 35 procent wordt besteed aan het salaris van de 39.000 priesters in Italië, het grootste deel, ruim een half miljard, aan ‘cultus’, ‘catechismus’ en ‘kerken en gebouwen’.
De katholieken genieten bovendien bijzondere privileges. Zo bijzonder dat eurocommissaris Neelie Kroes onderzoekt of dat wel mag. De kerk betaalt namelijk geen onroerendgoedbelasting over haar gebouwen, ook al betreft het semi- of volledig commerciële instellingen, zoals scholen, ziekenhuizen, restaurants en hotels. Dus ook het vijfsterrenklooster à driehonderd euro per kamer per nacht betaalt geen OZB. Een cadeautje van Italië dat tussen de vier- en zevenhonderd miljoen euro waard is. Eenzelfde soort belastingkorting krijgen de katholieken voor hun activiteiten, ook al zijn die commercieel. Reisagentschappen die volledig verzorgde pelgrimsreizen organiseren (compleet met eigen Boeing), verplaatsen jaarlijks veertig miljoen gelovigen van en naar Italië en betalen daarover zo’n zeshonderd miljoen euro minder belasting dan niet-religieuze concurrenten.
Ook betaalt de Italiaanse staat de 25.000 godsdienstdocenten op de openbare scholen, die door het Vaticaan worden aangesteld. Kosten: 650 miljoen. Iets meer (zevenhonderd miljoen) gaat naar katholieke scholen en ziekenhuizen. 250 miljoen per jaar betreft een bijdrage aan grote evenementen, zoals het Jubeljaar of de Wereldjongerendagen.
Hoewel ook in Italië het secularisme langzaam doorzet, kerkelijke huwelijken en dopen afnemen en er twintigduizend minder priesters zijn dan in de jaren tachtig, is deze staatssteun almaar gegroeid. Wie geïnteresseerd is in de details van de (fiscale) voordelen van de katholieken, leze het boek La Questua (De collecte) van Curzio Maltese, waarin het fiscale handjeklap tussen kerk en staat feilloos staat beschreven. Wat natuurlijk niet betekent dat het 172 pagina’s tellende onderzoek ook maar enige publieke discussie in het land heeft veroorzaakt.
HEDWIG ZEEDIJK
DER SPARKOMMISSAR
BEZUINIGINGEN IN BERLIJN
BERLIJN – Thilo Sarrazin schroomt niet de toch al strakke broekriem van Berlijners nog verder aan te trekken. De ‘spaarsenator’ is verantwoordelijk voor de financiën van de nagenoeg failliete stadstaat. Om het gat in de schatkist te dichten, wil SPD’er Sarrazin de bijna driehonderdduizend werklozen in de Duitse hoofdstad aanpakken. Hij vindt dat ze verkeerd en te duur eten. Daarom heeft de bewindvoerder een menu voor werklozen bedacht.
Het arbeidsbureau uit Neurenberg beoordeelde dat Duitsers zonder baan van 4,25 euro per dag ‘goed en genoeg’ kunnen eten. De maandelijkse uitkering van 350 euro, waarbij de huur tot vijftig vierkante meter per persoon wordt betaald, zou voldoen.
Om te bezuinigen berekende Sarrazin dat je een braadworst voor 38 cent, een bord zuurkool voor 12 cent, aardappelpuree voor 25 cent en kruiden en olie voor 10 cent krijgt. Dit beruchte prijslijstje gebruikt de sociaal-democraat om een verlaging van het dagelijkse voedingsbudget te eisen. Als positieve bijwerking zou tegelijkertijd het overgewicht onder de Berlijners dalen.
Dat klinkt niet erg sociaal-democratisch en het leverde Sarrazin dan ook de nodige kritiek van partijgenoten op. ‘Ik wil niet meer horen of je van 1,70 euro, drie tomaten en twee Knäckebrot per dag kunt overleven’, aldus partijgenoot Michael Müller. Sarrazin liet zich niet kennen en liet in het conservatieve magazine Cicero optekenen dat hij best voor 5 euro per uur zou werken. Als jongere had hij namelijk gras gemaaid voor een paar D-Mark. Een merkwaardige uitspraak, aangezien de SPD pleit voor de verhoging van het minimumloon naar 7,50 euro.
Sarrazin heeft makkelijk praten – afgezien van zijn verantwoordelijkheid voor het wegwerken van de hoofdstedelijke schuld van zestig miljard euro. Hij verdient ruim tienduizend euro per maand. Ook bezit de SPD-politicus maar liefst 46 bijbaantjes. De degelijke Tagesspiegel liet lezers aan het woord: ‘Ons ontbreken veel Sarrazins’, schreef een inwoner van villawijk Zehlendorf. Ook vindt de krant dat linkse politici uit de stadssenaat van burgemeester Klaus Wowereit te weinig doen om uit de rode cijfers te komen. Deert het hem? Sarrazin heeft ruimschoots ervaring als enfant terrible. Toen hij de bijdragen voor kleuterscholen wilde verhogen, regende het protest. Sarrazins verweer: ‘Jullie doen alsof we de kinderen naar het concentratiekamp sturen.’ Met dit soort opmerkingen maakt de gepromoveerde econoom geen vrienden. Over de schulden van zijn stad reageerde hij recentelijk kortaf: ‘De puinhopen zijn opgeruimd. We leven niet meer in 1945, maar in 1947.’
ROB SAVELBERG

EEN KOMMA TE WEINIG
DE LONDENSE RECHTSARCHIEVEN
LONDEN – Een van de weinige bronnen van vermaak voor Italo Svevo tijdens zijn verblijf in de lommerrijke Londense buitenwijk Charlton waren de rechtbankverslagen. Elke avond las de schrijver met grote aandacht de kranten en vrienden stuurden hem knipsels in het geval hij een sappige moordzaak over het hoofd had gezien. Op een dag sprak hij zo geestdriftig over een moord op een meisje, Miss Money, dat een vriend hem verdacht van betrokkenheid en naar een politiebureau ging. Svevo werd getroffen door een zaak tegen een moordenaar die in een afscheidsbrief aan zijn geliefde de volgende zin had geschreven: ‘It was lucky I did everything I did before marrying you.’ Deze liefdesverklaring greep hem zo aan dat Svevo campagne voerde om de moordenaar van de galg te redden, tevergeefs, want de minister van Binnenlandse Zaken, zo klaagde Svevo, ‘was geen man van de schone letteren’.
Waarschijnlijk las Svevo vooral de rechtbankverslagen in The Times, de meest gelezen krant onder rechters en advocaten. Ondanks alle nieuwe media zijn er nog steeds genoeg juristen die tijdens het forensen dagelijks de law reports doorploegen. Sinds vorige week staan alle rechtbankverslagen van de afgelopen tweehonderd jaar op de website van de ochtendkrant. Zo is er het verslag te lezen van de strafzaak uit 1884 tegen twee mannen die na een schipbreuk wekenlang verloren over zee dobberden en om te overleven een andere overlevende, een jonge matroos, de keel doorsneden en opaten. De jury oordeelde dat nood geen reden is om iemand te doden en de rechter veroordeelde de schipbreukelingen ter dood, waarna de straf uit compassie werd verlaagd tot een half jaar cel.
Ook de Oscar Wilde-processen – eerst Wilde’s smaadzaak tegen de markies van Queensbury en later de strafzaak vanwege sodomie – zijn terug te lezen, compleet met fraaie citaten, zoals Wilde’s ‘I have never given adoration to anybody except myself’ op de vraag of hij jongemannen adoreerde. Een andere historische gebeurtenis was het strafproces tegen Sir Roger Casement, die tijdens de Eerste Wereldoorlog, in Duitsland, hoogverraad had gepleegd en bekend staat als de man die aan een komma is opgehangen. Immers, door een misplaatste komma in de Treason Act uit 1351 was ook iemand die buiten Brits grondgebied hoogverraad had gepleegd een landverrader.
Het merendeel van het archief bestaat uit civiele geschillen, bijvoorbeeld over consumentenbedrog, aansprakelijkheid en smaad. Van oudsher leggen Engelsen, op zoek naar een remedie, een geschil snel voor aan de rechter. Anders dan binnen het Romeinse recht met zijn abstracte rechtsbeginselen, moet een rechter binnen het Engelse gewoonterecht telkens weer ontdekken wat in een concrete zaak de juiste beslissing is. Om die reden is het geopende rechtsarchief een goudmijn niet alleen voor juristen, maar ook voor hen die iets willen begrijpen van Engeland en zijn moderne geschiedenis, waarbinnen de rechtspraak zo’n prominente, vormende rol speelt.
PATRICK VAN IJZENDOORN
KLAP IN JE NEK
POLITIEGEWELD IN EGYPTE
CAÏRO – Vluchten voor de politie is in Egypte soms de beste oplossing. Voor Omar Afifi, een voormalige politieagent en auteur van een boek dat adviseert hoe burgers het beste kunnen omgaan met politiegeweld, is het zelfs de enige oplossing. Zijn voormalige collega’s waarschuwden dat ‘de beslissing al is genomen’ en dat hij in navolging van zijn boek ook uit roulatie zou worden genomen. De auteur van – vrij vertaald – ‘Zodat je niet een klap in je nek krijgt’ vluchtte deze week daarom halsoverkop naar Amerika, een optie die voor weinigen van zijn lezers open zal staan.
Een klap met de vlakke hand op het achterhoofd wordt in de Arabische wereld als zeer vernederend ervaren en is daarom vaak de standaard ontvangst op Egyptische politiebureaus. In zijn handboek tegen mishandeling legt Afifi uit hoe je als gewone burger kunt vermijden dat de politie je mishandelt, zonder aanleiding arresteert of afperst. In de korte tijd dat het boek in de schappen lag, werden er duizenden exemplaren van verkocht. In Egypte is het een bestseller.
Afifi zet in gemakkelijk taalgebruik (gericht op de doelgroep; hoe armer je bent, hoe groter de kans immers dat je in Egypte wordt blootgesteld aan politiegeweld) de rechten van burgers op een rijtje. ‘De schendingen van rechten door de politie zijn mogelijk door de algemene onwetendheid van mensen over hun juridische positie’, stelt Afifi, die met zijn boek burgers hoopt te beschermen door ook de tactieken te bespreken die de politie doorgaans hanteert.
Afifi werkte jarenlang voor het gevreesde Egyptische ministerie van Binnenlandse Zaken, waar hij ‘de systematische wijze van schendingen door de politie om de mensen bang te maken en om hen ervan te weerhouden dat ze zich beroepen op hun mensenrechten’ met afgrijzen gadesloeg. In 2003 ging Afifi, op veertigjarige leeftijd, met ‘pensioen’.
De afgelopen jaren kwam, dankzij camera’s op mobiele telefoons en internet, een tiental martelpraktijken van de Egyptische politie aan het licht. Niet alleen politieke dissidenten en criminelen krijgen er op de filmpjes, vaak door de politieagenten zelf gemaakt, van langs. Ook gewone burgers moeten het ontgelden, bijvoorbeeld als zij het geld niet hebben om een vermeende overtreding af te kopen.
Enkele politieagenten, die vaak met een brede grijns voor de camera hun kunsten vertonen, werden veroordeeld. Keer op keer werden de Egyptische autoriteiten in verlegenheid gebracht door de internetfilmpjes – die volgens Afifi pas het topje van de ijsberg zijn. ‘Wat er echt gebeurt, is veel erger dan wat er naar buiten komt’, zegt Afifi, zonder dat hij verder in detail treedt. In het verre Californië werkt Afifi nu aan deel 2 van het boek, zo maakte hij deze week bekend. De titel verklapte hij alvast: ‘Zodat je niet twee keer een klap in je nek krijgt’.
EDUARD PADBERG

OPGERUIMD STAAT NETJES
VERNIETIGING VAN CHEMISCHE WAPENS
DEN HAAG – Goed nieuws. De wereld is er weer een beetje veiliger op geworden. Het Russische Departement voor de Veilige Opslag en Vernietiging van Chemische Wapens bracht onlangs naar buiten dat Rusland al 25 procent van zijn voorraad chemische wapens heeft vernietigd, oftewel ruim tienduizend ton – vooral gifgas.
Toch zit er een bijsmaakje aan de Russische cijfers. Er resteert immers nog 75 procent, oftewel dertigduizend ton aan chemische wapens, die per milligram al dodelijk zijn. En volgens het Verdrag Chemische Wapens, in 1997 door Rusland geratificeerd, moeten in 2012 alle chemische wapens overal ter wereld vernietigd zijn. Als Rusland in elf jaar tijd slechts 25 procent van zijn voorraad heeft kunnen vernietigen, hoe is het dan mogelijk om over vier jaar op honderd procent uit te komen?
Volgens het hoofd van het verantwoordelijke departement, luitenant-generaal Valery Kapasjin, komt dat wel goed. ‘Met de juiste financiering zullen we zeker in staat zijn om alle verplichtingen van het verdrag na te komen’, vertelde hij de pers. Maar wat bedoelde hij met ‘de juiste financiering’? De vernietiging van chemische wapens is een ingewikkeld en kostbaar proces. Russische diplomaten hebben meermalen laten weten dat enige financiële steun wel gewenst is, als de internationale gemeenschap de vernietiging van chemische wapens zo belangrijk vindt. Rusland heeft de enorme voorraden immers ook maar ‘geërfd’ van de Sovjet-Unie.
De internationale gemeenschap is echter niet erg happig. De mening overheerst dat de Russen de afgelopen jaren behoorlijk aan olie- en gasexport hebben verdiend en allang geen financiële steun meer nodig hebben. Bovendien zijn er meer landen die veel geld kwijt zijn aan het vernietigen van hun chemische wapens. Zo hebben ook de Verenigde Staten nog indrukwekkende voorraden liggen. Daar zijn ze met de vernietiging ongeveer op de helft, en dus begint ook daar de tijd te dringen.
Al halen de Russen 2012 misschien niet, het Verdrag Chemische Wapens is wellicht het meest succesvolle ontwapeningsverdrag ooit. Bijna alle landen ter wereld hebben het ondertekend en door goed functionerende inspectiemethoden is precies bekend waar de wapenvoorraden liggen en welke chemische fabrieken bruikbaar zouden kunnen zijn voor wapenproductie. De aan het verdrag deelnemende landen die nu nog chemische wapens bezitten – en dat zijn er slechts vijf – zijn alle bezig met de vernietiging ervan. Slechts elf landen hebben het verdrag niet of niet volledig onderschreven. Pijnlijk is dat dit toevallig veel ‘usual suspects’ zijn: Noord-Korea, Syrië, Egypte, Israël en Somalië. Toch wordt dit clubje steeds kleiner. Vóór 19 juni ging het nog om twaalf landen. Op die datum trad ook Guinee-Bissau eindelijk toe tot het verdrag. Niet dat daar nu zoveel chemische wapens liggen, maar toch. Opnieuw een klein stapje naar een veiliger wereld.
SICO VAN DER MEER