Deze Week

Week 3

Kloppen op de hemelpoort

Satan sarren is geen sinecure. De duivel in de islam laat zich niet door een paar kiezels van de wijs brengen. CNN wel.

AMSTERDAM – Tijdens de Maha Kumbh Mela in Allahabad, India, verzamelden zich in 2001 in 44 dagen ongeveer 75 miljoen hindoepelgrims. Volgens het Guinness Book of Records «the largest number of human beings to ever assemble with a common purpose in the entire history of mankind». Hoeveel doden daarbij zijn gevallen kan alleen maar worden vermoed, maar wie het Indiase talent voor massabeheersing kent mag aannemen dat op een duizendtalletje meer of minder niet is gekeken. Berichten daaromtrent zijn schaars. Hindoepelgrimages zijn daarbij politiek gezien een stuk minder interessant dan die der moslims. BBC World en CNN maken liever goede sier met reportages van de Hadj uit Mekka. Bijgevolg werd het ongelukkige vertrappen van een vierhonderdtal pelgrims daar, vorige week, breed in de wereldpers uitgemeten.

De Saoedische toezichthouders op de Hadj lijken geen gelukkige hand te hebben in het controleren van de rondgang van hun talrijke gasten. De locatie, de omvang van de massa en de ontvlambare emoties van de pelgrims werken niet mee. Om maar te zwijgen van de statistieken, want waar twee miljoen mensen een week bijeen zijn moeten er wel enkele dozijnen overlijden aan hartfalen, uitdroging, achtervolgingswaanzin of ouderdom. Ook zal er iemand een mes in z’n oog krijgen bij een ruzie om een offerschaap en moet iemand, zuiver statistisch gezien, zijn heup breken op het toilet. Dat is allemaal logisch.

Grotere ongelukken kunnen echter ook door het capabele Saoedische leger niet worden uitgesloten, zeker niet als er onder de bezoekers heethoofden zijn die op relletjes uit zijn. In 1979 bezetten driehonderd studenten van de Theologische Universiteit van Medina twee weken lang de centrale moskee. Bij de ontzetting vielen tientallen doden, 63 overlevende bezetters werden geëxecuteerd. In 1987 schopten Iraanse pelgrims heibel: vierhonderd do den. De rest is gedrang. 1402 mensen werden vertrapt in 1990, 400 in 1994, 340 in 1997, 35 in 2001 (ook bij het stenengooien) en twee jaar geleden nog eens 251.

De doden vielen dit jaar op nieuw bij het gooien van stenen naar de drie zuilen in de vallei van Mina, waar volgens de overlevering Abraham, Hagar en Ismaël met stenen de duivel verjaagden. Na de stampede van 1998 bepaalden de Saoedische religieuze auto riteiten dat het ritueel, dat tot dan toe voor het middaggebed moest zijn voltooid, de gehele dag kon worden uitgevoerd. De pelgrims proberen de zuilen zo dicht mogelijk te naderen. Zij gooien vervolgens elk zeven kiezels. Oudere pelgrims beginnen al de avond tevoren.

Het verbaast dat in de verslaggeving van het ongeluk vooral gekeken wordt naar de taakuitvoering van autoriteiten, en dat er geen verband wordt gelegd met de inhoud van het ritueel zelf. Twee miljoen pelgrims gooien sa men 14 miljoen keien naar de duivel. Er vallen vervolgens honderden doden. Misschien moeten de risico’s van het sarren van Satan eens heroverwogen worden?

KOEN KLEIJN

Stoere Bot wordt slap

Het eerste bewijs voor het bestaan van CIA-gevangenissen is geleverd.

AMSTERDAM – Eind november was minister Bot van Buitenlandse Zaken nog stellig. De Verenigde Staten moeten meer openheid van zaken geven over mogelijke ge heime CIA-gevangenissen. Als zij «verstoppertje blijven spelen» dan kan dat «consequenties» hebben voor de Nederlandse bijdrage aan vredesmissies. Hij reageerde op berichten, onder meer van Human Rights Watch, dat de VS terreurverdachten over de wereld zouden vervoeren met geheime CIA-vluchten. In Oost-Europa zouden zich geheime gevangenissen bevinden waar zij werden opgesloten en ondervraagd met ge bruik van marteltechnieken.

Het eerste bewijs voor de CIA-gevangenissen is nu geleverd. Het Zwitserse tijdschrift Sonntagsblick kreeg een rapport in handen van de Zwitserse geheime dienst die via een satelliet telefoon-, fax- en e-mailverkeer kan onderscheppen. De fax werd op 10 november door de Egyptische ambassade in Londen verstuurd aan het Egyptische ministerie van Buitenlandse Zaken. De Zwitserse geheime dienst zette boven het bericht: «Egypte beschikt over bronnen die het bestaan van Amerikaanse gevangenissen bevestigen.» In de fax staat: «De ambassade heeft uit eigen bronnen vernomen dat zeker 23 Iraakse en Afghaanse burgers op de basis dichtbij de stad Constanza (Roemenië – jb) aan het Zwarte Meer ondervraagd worden. Soortgelijke verhoorcentra bevinden zich in Oekraïne, Kosovo, Macedonië en Bulgarije.» De bronnen wijzen op inzet van de Egyptische geheime dienst, die volgens Sonntagsblick door experts wordt gekwalificeerd als «zeer professioneel» en «absoluut betrouwbaar en geloofwaardig».

Het bericht werd in Zwitserland en daarbuiten stil ontvangen. De enige actie die de Zwitsers ondernamen, was het openen van een strafrechtelijk onderzoek naar Sonntagsblick zelf dat zich richt op de vraag of het blad de informatie had mogen afdrukken. Nederlandse instanties hebben het bericht genegeerd.

Van Bots stoere houding jegens de Amerikanen is niets over. Na een gesprek met zijn Amerikaanse ambtgenote Condoleezza Rice accepteerde hij eind vorig jaar haar uitleg. Rice zei dat de Amerikanen zich niet schuldig maakten aan marteling. Over het bestaan van de geheime gevangenissen hield ze wijselijk haar mond.

JOERI BOOM

De zenuwen van Bert Bakker

Is het een teken aan de wand als een prominent Tweede-Kamerlid geen notie heeft van elementaire topografie? Ja, althans als dat kamerlid zich buigt over kwesties van leven en dood.

AMSTERDAM – Afgelopen maandag heeft parlementariër Bert Bakker van D66 zijn opwachting gemaakt in het spelletje De slimste van Linda de Mol bij Talpa. Drie min of meer bekende Nederlanders moeten daar min of meer intellectuele vragen beantwoorden. Wie in deze encyclopedische race als derde eindigt, valt af.

Al een week is Hans Beerekamp, televisierecensent van NRC Handelsblad, onverslaanbaar. Geen verrassing. Beerekamp won ooit de filmquiz Voor een briefkaart op de eerste rang van Bob Bouma. Het gaat in het infotainment van Talpa derhalve om de eervolle tweede plaats. Maandag vocht Bakker om deze positie met de ironiserende roddelkont Peter van der Vorst, bekend van RTL Boulevard en daarom vermoedelijk onbekend met het feit dat Bonnie & Clyde niet alleen fictieve filmhelden zijn maar ook echte gangsters waren.

Bert Bakker, de man die met zijn categorische opvatting over de buitenlandse politiek van de Verenigde Staten heeft geprobeerd het kabinet-Balkenende naar de rand van de afgrond te drijven, moest antwoord geven op de vraag in welk land de rally Parijs-Dakar eindigt. Bakker twijfelde niet, zoals hij ook niet twijfelt over Afghanistan en talloze andere hachelijke politieke vraagstukken. «Algerije», zei hij na ampel beraad.

Wat is hier aan de hand? Jeugdige non-belezenheid kan het niet zijn. Bert Bakker is 47 jaar. Aan het onderwijs kan het evenmin liggen. Op de lagere school werd in de jaren zestig nog aardrijkskunde gegeven met een blinde kaart, kennis die een mens nooit meer kwijtraakt.

De enige verklaring is nervositeit. Een omineus teken vlak voor het debat der debatten.

HUBERT SMEETS

Leuk werk voor erbij

Veel vrouwen denken dat carrière en kinderen niet zijn te combineren. Aan wie ligt het?

AMSTERDAM – Het is géén nieuws dat Nederland, gemeten naar sleutelposities voor vrouwen, internationaal slecht scoort. De uitslag van het onderzoek van het tv-programma Netwerk van afgelopen zondag is slechts in zoverre nieuw dat nu ook vrouwen in de vruchtbare leeftijd zónder kinderen aangeven (driekwart) dat het onmogelijk is om een veeleisende baan te combineren met een gezin. 44 procent zegt zelfs helemaal nooit kinderen te willen. Werkende moeders zien zij niet als voorbeeld. Want waarom zou je voor anderen gaan sloven als je nú een mooi leventje hebt met een lekkere baan, veel vrijheid en een paar keer per jaar verre reizen?

Is dit het resultaat van het feminisme? Of is het een exponent van de individualisering? Wil deze generatie gewoon het ik-gerichte bestaan niet opgeven?

Behalve door kinderen en zorgtakenschuwe mannen voelen vrouwen zich in hun loopbaan door nog iets anders belemmerd: het glazen plafond. Amerika laat momenteel zien hoe de wet vrouwen steunt in die eeuwige klacht. Op Wall Street, van oudsher een stropdassenbolwerk, hebben drie grote bedrijven rechtszaken aan hun broek wegens «discriminatie van vrouwen». Bij een bedrijf hebben vrouwen 1,4 miljard dollar geëist omdat ze «tegen het glazen plafond» aanliepen. Ze werden overladen met werk, zodat ze geen carrière konden maken. Een andere werkneemster pikte het niet langer dat ze als bijnaam «Pamela Anderson van de beurshandel» had. Ze werd na een zakelijk diner door haar mannelijke collega’s aangemoedigd te vertrekken omdat zij na afloop naar paaldansen wilden gaan kijken. Een andere vrouw klaagt haar beoogde werkgever aan omdat ze «niet eens een sollicitatiegesprek kreeg, terwijl haar broer wel werd uitgenodigd». Het bedrijf, dat wordt geleid door een vrouw, ontkent te discrimineren: «Haar cv was gewoon niet goed genoeg.»

Meer dwang, heeft dat dan zin? Noorwegen heeft het hoogste aantal vrouwelijke bestuurders van Europa (22 procent tegen 7 in Nederland). Dat komt onder meer door het project Female Futore van de werkgeversorganisatie die beursgenoteerde ondernemingen dwingt talentvolle vrouwen te scouten en te behouden. Als het ze niet lukt om veertig procent vrouwen in hun bestuur te hebben, hebben ze per 1 januari van dit jaar een probleem.

Een nieuwe wet dwingt tot gender quotation. Maar wat nu als vrouwen gewoon niet willen? Zou er nog een andere belemmerende factor zijn: een gebrek aan ambitie van de vrouw zelf? Het lijkt er soms op. Bedrijven als ING en Unilever voeren al jaren een vrouwvriendelijk beleid met allerlei gunstige regelingen. Toch lukt het niet om meer vrouwen aan de top te krijgen. ING hield een jaar geleden een terugkomdag voor vrouwen van rond de 35 jaar die de top al in zicht hadden en hun ontslag hadden ingediend. Op deze «gezellige middag» gaven ze aan wat de reden was van hun vertrek. Nee, het lag niet aan de mannencultuur, ze waren niet ge frus treerd en hadden kunnen pro fiteren van faciliteiten voor hun kinderen. Alleen, ze hadden gekozen voor «leuk werk», voor erbij, want hun man verdiende genoeg.

MARGREET FOGTELOO

Engelse iconen

De Britse minister Gordon Brown wil een nationale feestdag naar Amerikaans model. De Engelsen zouden liever de sterfdag van martelaar St. George herdenken.

LONDEN – Sinds de Schotten en Welshmen een eigen parlement hebben, voelen de Engelsen zich niet meer zo op hun gemak binnen het Verenigd Koninkrijk. Zo mogen Schotse politici zich volop bemoeien met het Engelse onderwijs, terwijl hun Engelse collega’s niets te zeggen hebben over hetgeen zich boven de Muur van Hadrianus afspeelt. Deze ongelijkheid heeft geleid tot een herleving van «Englishness», wat zich onder meer uit in een boekenplank vol geschriften over de Engelsen en veel St. George-vlaggen.

Om aan de identiteitsbehoefte tegemoet te komen heeft het ministerie van Cultuur, Media en Sport een website gemaakt waarop bezoekers «iconen van Englishness» kunnen nomineren en kiezen. Deze volksverheffing behoeft natuurlijk een begeleidende hand. Zodoende heeft een deskundigenpanel twaalf iconen op een advieslijst gezet: Stonehenge, een kopje thee, de Routemaster-bus, de Spitfire, de FA Cup, de bijbel van King James, William Blake’s gedicht Jerusalem (het officieuze volkslied), Holbeins portret van Henry VIII, Alice in Wonderland, Punch & Judy, The Angel of the North (de moderne skyline van de Tyneside) en de Empire Windrush, het schip waarmee de eerste immigranten uit de West in 1948 arriveerden.

Volgens de culturoloog Mike Greenwood zijn dit iconen die ertoe doen bij de bevolking. Is dat zo? Voorlopig is geen van deze «iconen» in de toptien der kiezers beland. In volgorde van populariteit: de Big Ben, Morris Dancing, de vossenjacht, de pub, het Engelse platteland, de vlag van St. George, de Bobby, cricket, de rode telefooncel en St. Paul’s Cathedral.

Is hier sprake van rebellie tegen culturele correctheid? Een nieuw bewijs van het democratische tekort? Opvallend aan de «volkslijst» is in ieder geval het aantal bedreigde iconen. Het luiden van kerkklokken valt steeds vaker onder de noemer «lawaai overlast», de vossenjacht is reeds afgeschaft, platteland wordt buitenwijk, de rode telefooncel vervangen, cricketvelden verkocht aan projectontwikkelaars, terwijl een pint of bitter in een village pub langzaam plaatsmaakt voor lager in een zielloze pub. Buitengewoon tragisch is echter het lot van de St. Paul’s, de kathedraal die de Duitse bombardementen destijds wonderwel heeft doorstaan. Christopher Wrens bouwwerk staat niet op instorten, maar is wel toe aan een grondige renovatie. Om deze te bekostigen had de St. Paul’s-stichting een subsidie verzoek ingediend bij het Heritage Lottery Fund.

De respons van dit loterijfonds, dat banden heeft met het ministerie van Cultuur, bleek negatief te zijn. Reden? De kathedraal was niet «inclusive» genoeg: het bezoek – voor het grootste deel bestaande uit kerkgangers en toeristen – was te eenzijdig van samenstelling. De noodlijdende stichting moet nu een nieuw verzoek indienen waarbij ze toezegt één miljoen pond te investeren in een «interpretatie- en onderwijscentrum» zodat ook jongeren, liefst met een etnische achtergrond, hun weg naar St. Paul’s weten te vinden. Als het betreden van deze icoon volgens de health-and-safety-inspecteurs tegen die tijd tenminste nog veilig genoeg is.

PATRICK VAN IJZENDOORN

Goed slecht nieuws

Het Sociaal en Cultureel Plan bureau (SCP) heeft deze week cijfers gepubliceerd over de arbeidspositie van niet-westerse allochtonen.

DEN HAAG – Eerst het slechte nieuws: de werkloosheid onder allochtone jongeren (veertig procent) is tweemaal zo hoog als onder autochtone jongeren. Sinds 2001 is de werkloosheid in die kring verdubbeld, van tien naar twintig procent. Dat is gekoppeld aan het jaar dat de economische recessie inzette. Allochtonen zijn de eerste slachtoffers van laagconjunctuur.

Het goede nieuws is: steeds meer allochtonen hebben een vaste baan in plaats van een grillige loopbaan van werk op con tractbasis, afgewisseld met werkloze periodes. En ze starten, met succes, een eigen bedrijf. Vooral Turken en Chinezen doen het goed.

Het onderzoek toont neutraal statistieken. Toch schetst de inleiding een klimaat. «In het integratiedebat neemt de arbeidspositie van allochtone groepen al enige jaren een ondergeschikte plaats in. (…) Thans domineren onderwerpen op het terrein van de sociaal-culturele integratie en immigratie het debat. (…) De ondergeschoven plaats van de arbeidsmarktpositie van minderheden in debat en beleid is niet terecht.»

Hoe dat «debat» bijdraagt aan achterstelling wordt niet aangetoond. Wel wordt aangegeven dat «een laag opleidingsniveau en het niet goed beheersen van het Nederlands» de kans op een baan verkleinen. Ook blijkt dat allochtonen «ander, soms minder efficiënt zoekgedrag naar een baan vertonen. Netwerken spelen bij allochtonen een belangrijke rol bij het vinden van een baan, zeker bij Turken en Marokkanen gaat het bij deze netwerken om personen uit de eigen groep. Dergelijke netwerken worden echter nauwelijks benut door werkgevers. Ook maken werkgevers bij hun zoektocht gebruik van media die allochtonen niet bereiken.»

Vraag en aanbod moeten elkaar kortom beter bereiken. Van beide kanten. Maar er zijn geen banen en die tovert niemand zomaar uit de hoge hoed. Dat is zorgelijk. Want, stelt het SCP, het risico op frustraties, zoals in Frankrijk, krijgt dan de vrije loop.

MARGREET FOGTELOO

Popprijs voor Leon Verdonschot

Leon Verdonschot, medewerker van onder meer De Groene Amsterdammer en Kink FM, is geëerd met de Pop Pers Prijs voor 2005. Verdonschot heeft de prijs, een initiatief van het Nationaal Pop Instituut dat wordt ondersteund door de auteursrechtenorganisatie Buma, gekregen voor zijn oeuvre als journalist en criticus van populaire muziek. Een deel van de bekroonde artikelen is vorig jaar verschenen in de verhalenbundel Hart tegen hart.

Volgens de jury onder voorzitterschap van Hans Verploeg (ex-secretaris van de Nederlandse Ver eniging van Journalisten) ge tuigt het werk van Verdonschot van gedrevenheid, kennis, mededogen én distantie. «Waar veel journalisten, niet alleen in het popgilde, alles op zichzelf willen projecteren, of meer bezig zijn met ‹mooischrijverij›, daar geeft onze titularis uitsluitend de droge feiten. Afstand bewaren is een deugd. Betrokkenheid is een gave», aldus het juryrapport. De jury verwijst daarbij onder meer naar twee artikelen in De Groene Amsterdammer, een over Bruce Springsteen naar aanleiding van diens cd Devils & Dust en een ander over de nostalgische her opleving van popmuziek uit de jaren zeventig en tachtig.

REDACTIE