Deze week

Week 3

SUPERVROUW
MINISTER DATI VECHT VOOR HAAR POLITIEKE LEVEN
PARIJS – Iedere dinsdagmorgen verandert de rode loper op de binnenplaats van het Elysée even in een catwalk. Dan meldt justitieminister Rachida Dati zich voor de wekelijkse ministerraad. Zo ook de afgelopen week. Dati droeg een stemmig zwart mantelpakje met daaronder tien centimeter hoge naaldhakken: je bent glamourminister of je bent het niet. Vorig jaar stuwde Dati de oplage van boulevardblad Paris Match naar ongekende hoogten door op de cover te poseren in een Dior-jurkje. Bijzonder aan de show-off van vorige week was dat de 43-jarige Dati vijf dagen eerder was bevallen van haar eerste kind.
Dati’s benoeming op Justitie baarde in 2007 veel opzien. Ze was mooi, vrouw en bovenal: dochter van Algerijns-Marokkaanse immigranten. Ze groeide op in een gezin van twaalf kinderen in een akelige voorstad. Het signaal was duidelijk: in het Frankrijk van president Sarkozy kan een ieder met talent en doorzettingsvermogen zijn droom najagen. Door tijdens haar zwangerschap halsstarrig te blijven weigeren de naam van de vader te noemen, manifesteerde de ongetrouwde Dati zich andermaal als onafhankelijke powerwoman. Toch waren de reacties op het feit dat ze onmiddellijk weer aan het werk ging uitgesproken negatief.
‘Door ten koste van alles de supervrouw te willen uithangen brengt ze de feministische zaak veel schade toe’, stelde zakenvrouw en publiciste Sophie de Menthon in het dagblad Le Parisien. ‘Ze gaat tot een punt waarvan alle vrouwen die kinderen hebben weten dat het bovenmenselijk is.’ Maya Surduts van het Collectif National pour des Droits des Femmes sprak zelfs van een ‘schandaal’, omdat Dati werkgevers in de kaart speelde die nu met haar als voorbeeld hun werkneemsters immers onder druk kunnen zetten om zo snel mogelijk weer naar de zaak te komen.
De grote vraag blijft dan ook: wat probeert Dati te bewijzen? En voor wie? Vast staat dat ze geen gemakkelijk jaar achter de rug heeft. Haar medewerkers op het ministerie klaagden over haar ‘autoritaire stijl’ en vertrokken bij bosjes. Haar ambitieuze hervormingsplannen stuitten op massaal verzet van rechters, advocaten en gevangenispersoneel. Ondertussen lijkt het erop dat ze uit de gratie is gevallen bij haar beschermheer Sarkozy. ‘Het littekenweefsel kan nog helen, maar als de wond groter wordt zal de president niet aarzelen te amputeren’, zo wist een presidentiële adviseur begin december.
Oftewel: Dati vecht voor haar politieke toekomst. Dat was ook de analyse van Ségolène Royal, die Dati dit weekend onverwacht te hulp schoot. Volgens de ex-presidentskandidate is Dati het slachtoffer van ‘morele dreiging’ van Sarkozy, die op de dag van Dati’s terugkeer een ingrijpende hervorming van het juridische systeem aankondigde: ‘In plaats van haar te steunen, walst hij over haar heen en stelt hij haar voor een onmogelijke keuze.’ Royal riep op Dati vooral ‘met rust’ te laten. Zelf beviel Royal destijds ook toen zij minister was. Ze veroorzaakte toen een polemiek door enkele uren na de bevalling met haar baby te poseren voor… Paris Match.
MARIJN KRUK

PRIVACY MET EEN GROTE P
DE GOEDE NAAM VAN DUITSE
MANAGERS
BERLIJN – De oerdegelijke Duitse manager, opgegroeid in de naoorlogse cultuur van Wirtschaftswunder en Wiedergutmachung, lijkt verleden tijd. Symbool van deze verandering is Klaus Zumwinkel, tegen wie deze week een langverwacht proces begint. Tot vorig jaar was hij een van de belangrijkste Duitse bestuurders en chef van een half miljoen werknemers bij Deutsche Post.
Een bankmedewerker uit Liechtenstein bracht hem indertijd ten val door een dvd met privacygegevens van vermogende bankklanten aan de BND, de Duitse geheime dienst, te verkopen. Die betaalde een miljoenenbedrag voor deze crimineel verkregen informatie en gaf het schijfje door aan fiscale opsporingsdiensten in binnen- en buitenland.
In februari werd Zumwinkel ’s morgens vroeg gewekt in zijn villa in Bonn. Voor de deur stonden politie, justitie en draaiende camera’s. De manager, die als bescheiden en rechtgeaard bekendstond, bleek jarenlang miljoenen aan de belastingdienst voorbij gesluisd te hebben. En hij was niet de enige multimiljonair die dat deed.
Maar niet alleen de baas van Deutsche Post overtrad moedwillig de wet. Ex-topman Peter Hartz van Volkswagen, Europa’s grootste autobouwer, gaf de ondernemingsraad van VW grote geldsommen en organiseerde bordeelfeestjes om hun instemming voor loonmatiging te kopen. En bij Siemens, Duitslands grootste onderneming, werden onder verantwoordelijkheid van CEO Heinrich von Pierer miljardenbedragen aan smeergeld betaald. Ook werd een kleine vakbond gefinancierd om het machtige IG Metall dwars te zitten. De grootste DAX-bedrijven blijken niet gevrijwaard te zijn van onzuivere bestuurders.
Wat te denken van Deutsche Telekom, de grootste telecommunicatiereus van het continent? Onlangs bleek het bedrijf toezichthouders, vakbondsleden en journalisten te hebben afgeluisterd en geschaduwd. De bedoeling was om de hoge bestuurder te vinden die naar de pers ‘gelekt’ zou hebben. En dit doel heiligde volgens de toenmalige bestuursvoorzitter Kai-Uwe Ricke alle middelen.
Nu heeft de EU inmiddels besloten dat alle sms’jes, e-mails en telefoongegevens uit ‘veiligheidsoverwegingen’ overal in Europa zes maanden opgeslagen moeten worden. In Duitsland kreeg vooral Telekom deze verantwoordelijke taak. Midden in het politieke debat hierover bekende dochter T-Mobile dat de gegevens van zeventien miljoen klanten, de helft van de bellende bevolking, op straat lagen en door criminelen werden verkocht.
Bij een andere affaire bleek dat de privacy ook bij andere grote Duitse bedrijven niet heilig is. De Landesbank Berlin raakte in december vorig jaar de gegevens van tienduizenden creditcardhouders kwijt. Ontvreemd door twee koeriers die de niet-beveiligde gegevens op microfiches voor een kerststol hadden ingeruild. Namen, adressen, rekeningnummers en betalingen waren voor derden direct leesbaar.
In Duitsland, waar privacy met een grote P geschreven wordt, is het aanzien van de belangrijkste concerns door deze schandalen behoorlijk gedaald. Het zal niet makkelijk zijn om dat tijdens de huidige crisistijd terug te winnen.
ROB SAVELBERG
TULPENKAPITALISME
GESCHIEDENISLESSEN VOOR
DE KREDIETCRISIS
LONDEN – De leden van het Britse Lagerhuis kregen onlangs de slappe lach toen Gordon Brown tijdens een debat over de economie verklaarde dat hij de wereld had gered. Deze freudiaanse verspreking – hij bedoelde ‘de banken’ – gaf een kijkje in de overmoedige geestesgesteldheid van de premier. Er gaat geen dag voorbij of Brown komt met nieuwe reddingsplannen. Zijn voorstellen hebben weinig economische betekenis en berusten vooral op effectbejag. Brown wil vooral laten zien dat hij tenminste iets doet, ook al helpt het weinig. Het verlagen van de btw valt in het niet bij de aanbiedingen in de winkels, nieuw gecreëerde vacatures zullen deels worden opgevuld door hoogopgeleide immigranten en het verlagen van de rente zorgt behalve voor een gebrek aan liquide middelen bij banken voor pijn bij zuinige spaarders.
Bij zijn reddingsoperatie leunt Brown op zijn imago als briljante econoom, wat te danken is aan zijn rol als schatbewaarder in een tijd dat de economie bloeide. Onlangs gaf Tony Blair met zoveel woorden toe dat zijn regering eigenlijk gewoon geluk had gehad. Brown wordt er niet graag aan herinnerd dat hij als schaduwminister van Financiën ten tijde van de crisis van 1992 zei dat een zwakke munt een zwakke economie en dus een zwakke regering weerspiegelt. Wellicht kan Brown meer wijsheid putten uit een vak waarvoor hij wél geleerd heeft: geschiedenis. Hoewel hij zeker geen briljante student was – volgens de historicus David Starkey was Browns proefschrift ondermaats – moest hij weten dat economieën op gezette tijden in elkaar zakken en dat zijn bewering dat hij een einde had gemaakt aan ‘boom and bust’ onzin was. Om de zoveel jaar gaat het mis, hoe geniaal politici en bankpresidenten zichzelf ook vinden.
In de kolommen van de Britse kranten wordt steeds vaker verwezen naar de Tulpenmanie waar Nederland tussen 1630 en 1637 door bevangen was. In The Daily Telegraph noemde Richard Reeves, directeur van de Demos-denktank, deze eerste speculatieve zeepbel het toonbeeld van massahysterie en het bijbehorende verlies van gezond verstand. Zo werden hele hectaren akkerland verhandeld voor een paar blauwe tulpen, de kredietderivaten avant la lettre. Reeves tekent daarbij aan dat de crisis toen beperkt bleef tot de polder, terwijl de tegenspoed nu wereldwijd is, al worden de Britten onevenredig hard getroffen. In The Times schreef de historicus Ben Macintyre dat de Nederlandse economie indertijd weliswaar in elkaar zakte, maar dat het positieve gevolg een verstandiger en nuchtere kijk op financiële zaken (en tulpen) was. Op economisch gebied gingen de Nederlanders zich voorlopig weer als verantwoordelijke, prudente en kritische burgers gedragen. Een principieel verschil met het Verenigd Koninkrijk van nu is dat de regering-Brown burgers in de eerste plaats als consumenten beschouwt, die overal de prijs maar nergens de waarde van weten.
PATRICK VAN IJZENDOORN

HOE ZOUT? ZO ZOUT
MEDIAONDERDRUKKING IN KENIA
NAIROBI – Er is iets vreemds aan de hand in Kenia. Een gewelddadige jaarwisseling bleef uit, in tegenstelling tot vorig jaar na de frauduleus verlopen algemene verkiezingen. Maar op 2 januari sloeg alsnog de vlam in de pan. President Mwai Kibaki keurde een omstreden wet goed die de overheid toestaat ‘in gevallen van nood’ gewapende invallen te plegen bij mediahuizen. Die schreeuwen nu moord en brand.
Wat de Keniaanse regering allemaal vermag, merkte men ruim twee jaar geleden. Toen bestormden mannen met geweren en bivakmutsen in het holst van de nacht de moderne kantoortoren waarin de goed bekeken commerciële nieuwszender KTN en de krant The Standard zetelen. De sterke arm gooide de redactieburelen compleet overhoop, maakte de zendmast van KTN onklaar en nam computers mee.
Zo zout had Kenia het sinds dictator Daniël arap Moi niet gegeten. Keert het land nu terug naar die duistere periode?
Aan verontwaardiging over de nieuwe wet geen gebrek. Uiteraard bij journalisten, maar met name ook bij Raila Odinga, de premier, en zijn Oranje Democratische Beweging (ODM).
De premier, zult u denken, die is toch zélf verantwoordelijk voor het regeringsbeleid? Jazeker, in vrijwel elke volwassen democratie wel, maar in Kenia ligt dat een tikje anders. Odinga jammert dat hij door Kibaki en de zijnen consequent op een zijspoor wordt gezet. De president zou Odinga’s bezwaren tegen de Mediawet in de wind hebben geslagen. De premier zegt de wet nu te willen terugdraaien. Merkwaardig is dat de ODM, die bijna de helft van de 222 parlementszetels bezet, grotendeels afwezig was tijdens de bewuste stemming. Foutje, meneer Odinga?
Bij nader inzien vormt de wet die Kibaki op 2 januari goedkeurde een wijziging van de al tien jaar oude Mediawet. De gewraakte clausule die de staat het recht geeft de, doorgaans kritische, kranten en televisiestations te enteren heeft al tien jaar rechtskracht. In de nieuwe wet hebben de dames en heren wetgevers die clausule gewoon bewust of onbewust laten staan. Merkwaardig, want het nieuwe omvangrijke amendement heeft mede tot doel ontwikkelingen in de bloeiende ICT-sector te stimuleren.
Volgens de regeringswoordvoerder, de immer stoïcijnse dr. Alfred Mutua, is er niets aan de hand en spoort het amendement media slechts aan tot het opstellen van een gedragscode. Zelfregulering dus. Zo dienen omroepen zelf te beloven dat ze afzien van ‘onbetamelijk taalgebruik’ en, in de woorden van Mutua, ‘slechts op gezette tijdstippen seksueel getinte onderwerpen behandelen’. Allemaal conform staatsopvattingen over hoge moraal en goede zeden.
Dat de staat daarbij zelf vergeet te allen tijde het goede voorbeeld te geven doet uiteraard minder ter zake. Want kennelijk is het moreel verdedigbaar dat Keniaanse volksvertegenwoordigers geen belasting hoeven te betalen over hun buitensporig riante maandelijkse toelagen. Openlijk protest hiertegen ontmoet de politieknuppel. Kenia houdt ervan een stokje achter de hand te hebben.
ROMAN BAATENBURG DE JONG

FYI
IS OBAMA NU 44 OF 43?
AMSTERDAM – ‘There is no such thing as American History’, zegt reclameman Don Draper in een aflevering van Mad Men, de tv-serie die afgelopen weekend de Golden Globe won, de belangrijkste televisieprijs. ‘Er bestaat hooguit American tradition en de American frontier. Geschiedenis, daar zit niemand op te wachten.’
De Verenigde Staten draaien om vooruitgang, voegt Draper toe. Met het oog op de aanstaande inauguratie van Barack Obama is weer zo’n historische vooruitgang geboekt, zeggen de meeste commentatoren. De positievelingen onder hen spreken van een ‘postracial’ Amerika. Dat vooruitgangsdenken resulteert nog wel eens in een blinde vlek voor de eigen geschiedenis, zo ook bij The New York Times, die nu al weken op de voorpagina de rubriek ‘the 44 president’ heeft. Omdat media de gewoonte hebben elkaar te echoën, wordt de fout overal overgenomen, ook in Nederland.
Wat is de fout? Het is een optelsommetje. George Washington, John Adams, Thomas Jefferson, James Madison, James Monroe, John Quincy Adams, Andrew Jackson, Martin van Buren, William Henry Harrison, John Tyler, James Polk, Zachary Taylor, Millard Fillmore, Franklin Pierce, James Buchanon, Abraham Lincoln, Andrew Johnson, Ulysses Grant, Rutherford Hayes, James Garfield, Chester Arthur, Groover Cleveland, Benjamin Harrison, Groover Cleveland, William McKinley, Theodore Roosevelt, William Howard Taft, Woodrow Wilson, Warren Harding, Calvin Coolidge, Herbert Hoover, Franklin Roosevelt, Harry Truman, Dwight Eisenhower, John Kennedy, Larry Johnson, Richard Nixon, Gerald Ford, Jimmy Carter, Ronald Reagan, George W.H. Bush, Bill Clinton, George W. Bush en zometeen, vanaf 20 januari, Barack Obama. 44 stuks.
Over deze heren is allerlei informatie op te lepelen, goed voor Triviant spelen of pubquizzen (aantal presidenten die nooit een verkiezing hebben gewonnen: 2; aantal vermoorde presidenten: 4), maar er valt nog iets op. Het zijn er geen 44 maar 43.
Groover Cleveland, de man op een briefje van duizend dollar (totdat dat werd afgeschaft), werd in 1854 ingezworen als president en werd vier jaar later niet herkozen. Weer vier jaar later stelde hij zich opnieuw verkiesbaar en won. Hij is daarmee de 22ste en de 24ste president; dat betekent dat Obama weliswaar het 44ste presidentschap in gaat, maar dat hij de 43ste persoon is die het ambt zal bekleden. Gewoon een wetenswaardigheidje, for your information. Juist als je het over een unicum in de geschiedenis hebt, is het goed die geschiedenis te kennen.
JOOST DE VRIES