week 30

Natalee

De Nederlandse regering lijkt met succes grote maatschappelijke onrust in de Verenigde Staten te hebben gedempt door luchtsteun toe te zeggen van de Koninklijke Luchtmacht en inzet van het Korps Mariniers, en een onvoorwaardelijke belofte van steun door de ambassadeur van hare majesteit in een brief aan het Amerikaanse volk.

Lees de voorgaande zin nog eens na, met de verzekering dat deze van begin tot eind waar is, en je vraagt je af of je afgelopen week iets enorms hebt gemist. Het is een kwestie van perspectief. Voor me nige Amerikaan betreft het een zaak van de hoogste categorie. Bomaanslagen in verschillende buitenlanden of ineenstortende vredesplannen ten spijt, de Amerikaanse media werden afgelopen weken beheerst door één naam: Natalee Holloway, het Amerikaanse meisje dat het behalen van haar eindexamen vierde op Aruba en niet terugkwam na een avondje stappen. Een zeventienjarige Ne der lander zit vast en diens vader en twee vrienden zijn over de bewuste nacht verhoord. Dat is vrij weinig nieuws voor twee maanden – Holloway verdween op 30 mei – maar hordes Amerikaanse journalisten en camerateams bivakkeren al weken op Aruba.

Waarom sommige verhalen in de VS tot zulke enorme hypes kunnen uitgroeien, kunnen zelfs de duurste mediagoeroes niet af doende uitleggen, maar feit is dat nieuwsverhalen een point of no return kunnen bereiken, waarna er geen limiet bestaat aan de hoeveelheid benodigde aandacht, tot de zaak is afgerond. In ieder geval is er in de zaak-Holloway een duidelijke, cynische reden voor de enorme aandacht, schrijft de BBC: «Natalee is young, pretty and white.» En waar nogal wat Amerikanen verdwijnen die zelfs niet de achterkant van melkpakken halen, is Hol loways zaak uitgegroeid tot een nationale obsessie, die misschien niet de voorpagina van chique kranten als The New York Times haalt, maar wel dagelijks televisienieuws, praatprogramma’s, radio en internetgroepen domineert zo als eens de Runaway Bride.

Ondertussen zit er geen enkel schot in het onderzoek en zijn tot algemeen afgrijzen in de VS de vader en twee vrienden van de verdachte «weer op vrije voeten» – in de VS mag iemand alleen worden vastgehouden voor verhoor als hem officieel iets ten laste wordt gelegd, dus hun ondervraging werd algemeen gezien als arrestatie en snelle vrijlating. Het maakt de verontwaardiging alleen maar groter.

Dat heeft nogal wat gevolgen, zelfs op het allerhoogste diplomatieke niveau. De FBI voert al wekenlang zijn eigen onderzoek uit op Aruba en de regering aldaar is door de knieën gegaan voor de grote druk om de FBI inzage te geven in het hele politiedossier. Daarnaast zal er van hoog in de Amerikaanse machtsketen (het Witte Huis?) goedkeuring zijn gegeven voor een verzoek om inzet van de Nederlandse strijdkrachten, want dergelijke zaken gaan nu eenmaal niet op ambtenarenniveau. Zoals het een goede bondgenoot betaamt, stuurde Ne derland drie F16’s van hun basis in Twente naar Aruba om daar wat rond te vliegen voor de Amerikaanse camerateams. Een ander doel kan het toch niet hebben gehad, want een lichaam waarvan wordt gevreesd dat het twee maanden geleden in een tropische zee is geraakt – nou ja, het probleem lijkt duidelijk. Niettemin is het nieuws in de VS bijzonder positief ontvangen. «Eindelijk doen de Nederlanders wat», is de algemene teneur.

En zo kalmeerden onze jachtbommenwerpers het Amerikaanse volk. Wellicht helpt het nog wat voor de nazomerboekingen naar ons mooie land. Aruba had dat niet eens nodig. Ondanks alle oproepen voor een consumentenstaking vliegt er geen Amerikaan minder naar het Paradise Lost.

RUTGER VAN DER HOEVEN

Vijand China

Washington – Natuurlijk, de Chinese regering koopt jaarlijks het enorme gat in de begroting van de regering-Bush, dat is vriendelijk van ze, maar het bod dat het Chinese staatsbedrijf CNOOC op het middelgrote Amerikaanse oliebedrijf Unocal heeft gedaan, is misdadig.

Althans, dat is de mening van een toenemend aantal senatoren en afgevaardigden. Ondanks de bommen in Londen zijn het deze dagen vooral de Chinezen die de Amerikaanse politicus angst aanjagen. De resoluties en wetsvoorstellen over de overname stapelen zich op. De motie van de Republikeinse afgevaardigde Richard W. Pombo stelt dat de overname de «nationale veiligheid dreigt te verzwakken». 398 afgevaardigden stem den voor, slechts vijftien tegen. De Democratische senator Byron Dorgan wil de overname zelfs wettelijk verbieden. China, zo is zijn argument, zou immers ook nooit toestaan dat Unocal het olieconcern CNOOC zou overnemen. Tit for tat. Een andere senator, op hoge toon: «Ik wil u eraan herinneren: ook de auto’s van ons leger rijden op olie!» Op 10 augustus zullen de aandeelhouders van Unocal zich uitspreken over de overname, maar als het aan de Amerikaanse volksvertegenwoordiging ligt, valt er dan weinig meer te kiezen.

Dit is geen incident. Het Congres voegt zich niet zomaar meer naar de zogenoemde Washington consensus van Wereldbank, IMF en Witte Huis. De vrijhandelspolitiek die Clinton propageerde, en die ook deze regering probeert te verdedigen en zelfs uitbouwde – onder meer door China in 2001 succesvol de WTO in te loodsen – moet wijken nu de Chinezen wat al te rap de vruchten ervan lijken te plukken. Want hoewel het inkomen per Chinees gemiddeld nog altijd slechts een zevende is van dat van een Amerikaan, is het tekort op de handelsbalans met China al opgelopen tot 140 miljard euro in één jaar tijd. Verder heeft China zo’n 650 miljoen dollars in de (nationale) bank. Ogenblikkelijk schiet de volksvertegenwoordiging in de hoofdstad in een protectionistische reflex.

Het is de vraag hoe het Witte Huis zal reageren op de oorlogskreten vanaf de «hill». Als de mannen en vrouwen rond Bush en Cheney nog in iets geloven wat groter is dan hun eigen politieke ambities, dan is het wel in de heilzame werking van de vrije markt, deregulering en vrijhandel. Clyde Prestowitz voelt met hen mee. Deze Republikeinse oud-adviseur van president Reagan zegt: «Het is de hypocrisie ten top. Chinezen moeten wel onze staatsobligaties blijven kopen, waardoor de rente lekker laag kan blijven om onze onroerendgoedhype te financieren. Maar als ze een fractie van hun overschot aan dollars willen uitgeven aan een Amerikaans oliebedrijfje is het land te klein.»

Prestowitz schreef recentelijk Drie miljard nieuwe kapitalisten, waarin hij uitlegt dat de economische macht van de ene natie niet ten koste hoeft te gaan van een andere natie. De taart wordt gewoon groter. Zo werkt het misschien in de economie, antwoorden zijn critici, niet in de politiek, in geopolitieke ontwikkelingen. Kenner van het buitenlandbeleid Mearsheimer schreef in The Tragedy of Great Power Politics (2001) al dat «China en Amerika gedoemd zijn vijanden te worden als Chi na’s macht blijft groeien». Maar een andere kenner, een man die de afgelopen regeerperiode als staats secretaris van Buitenlandse Zaken met twee benen in de praktijk heeft gestaan, Richard Haass, verklaarde onlangs op een bijeenkomst van de onafhankelijke denktank New America Foundation in Washington: «Het is een zelfvervullende profetie. Het is dom om nu een koude oorlog met China te beginnen. Het is duur, gevaarlijk en je verkwanselt de mogelijkheden die er momenteel zijn om de wereld te betrekken bij het vervullen van het Amerikaanse plan met de wereld. Maar als iedereen met macht Mearsheimer gelooft, ja, dan komt die rivaliteit er natuurlijk wel.»

Desgevraagd voegt hij daar nu aan toe: «China kan zich de vijandige rivaliteit met Amerika niet veroorloven. En dat weet het Chinese leiderschap. Als wij nu ook eens die wijsheid konden opbrengen.»

PIETER VAN OS

Museveni wint altijd

Deze week stemt Oeganda over een nieuw politiek stelsel. De verwarring is groot.

Kampala – Ze hebben gewed om tien koeien. Doet Yoweri Museveni een gooi naar een derde termijn, dan krijgt voormalig vice-premier Eriya Kategaya de bees ten van John Nagenda, adviseur en woordvoerder van de president. Besluit Museveni in de ko mende maanden dat het na twintig jaar aan de macht genoeg is geweest, dan gaat het vee van Nagenda naar Kategaya.

Maar Nagenda weet dat hij aan de verliezende hand is. Museveni heeft de grondwet niet voor niets door het parlement laten aanpassen: alles wijst erop dat de voormalige guerrillaleider zich volgend jaar opnieuw verkiesbaar stelt. «Die koeien», anticipeert Nagenda in een drinklokaal in hoofdstad Kampala, «kies ik dadelijk zelf voor je uit.» Kategaya, die in 2003 na kritiek op de president uit het kabinet gegooid werd, buldert van het lachen. «Dat worden dus graatmagere exemplaren waar geen onsje vlees aan zit. Als jij wint, dan mag je zelf de tien mooiste beesten komen uitzoeken. En ik hoop dát je wint.»

Op 28 juli gaan de Oegandezen naar de stembus. Niet om over de presidentiële derde termijn te stemmen, maar om te beslissen over een nieuw politiek stelsel. Onder druk van de oppositie en de alom vertegenwoordigde donorgemeenschap zou er een eind moeten komen aan de «geenpartijendemocratie». Om sektarisme te voorkomen introduceerde Museveni bij zijn machtsovername in 1986 het zogeheten Movement-systeem, volgens hem de ideale «Afrikaanse democratie». Politieke partijen werd niet langer toegestaan activiteiten te ontplooien en iedere Oegandees was bij geboorte automatisch lid van de National Re sistance Movement (NRM) en kon namens die brede beweging deelnemen aan verkiezingen. Do no ren vonden het aanvankelijk prachtig, maar mensenrechtenorganisaties waarschuwden vroegtijdig dat een door de grondwet gelegitimeerde ondemocratische een partijstaat was geïntroduceerd.

Nu staat het systeem op de helling. Museveni richtte zijn eigen partij op (de NRM-o) en voert campagne voor een meerpartijenstelsel. «Laat de mensen die het niet met ons eens zijn hun eigen weg gaan», is zijn argument ten overstaan van duizenden aanhangers in het hele land. «Hypocrieten» als Kategaya moeten maar hun eigen partij oprichten.

Of alle Oegandezen die boodschap begrepen hebben, is de vraag. Jarenlang betoogde hun president dat politieke partijen dood en verderf zaaien en dat de Movement het enige alternatief was. Nu vraagt hun president om tegen de Movement en vóór politieke partijen te stemmen.

Maar Museveni ziet het referendum met vertrouwen tegemoet. Of de meerderheid nu «ja» of «nee» stemt, hij wint altijd. «President Museveni is de Movement en de Movement is Museveni», schreef de Wereldbank in een kritisch rapport. In een meerpartijenstelsel kan hij als partijleider van de NRM-o, dankzij de af schaffing van maximale regeertermijnen, zijn hegemonie gelegitimeerd voortzetten. Blijft het Mo vement-systeem intact, dan trekt hij een lange neus naar de donorgemeenschap en kan hij zich op persoonlijke titel evengoed op nieuw kandideren bij de verkiezingen van 2006. Kategaya: «De president denkt dat zonder hem het land reddeloos verloren is. Zijn persoonlijke belangen, ook commercieel, gaan voor alles.»

PETER VERMAAS

Verkeer

De dreiging voor weggebruikers komt van binnenuit.

Nederland draait op een laag pitje. Geen files, weinig stress, weinig wegpiraten. Een verademing, want iedereen die zich op een gemiddelde doordeweekse dag in het forenzenverkeer begeeft ziet: bumper kleven, opjagen door met grootlicht te flitsen, van rechts even «een slak» afsnijden, de vinger opsteken, nog snel passeren vlak voordat de weg van drie- naar tweebaans gaat en imponerende auto’s, type Hummer, die ieder die het waagt in de buurt te komen schrik aanjagen. Uit on derzoek blijkt dat deze intimidaties grote gevolgen kunnen hebben, zoals ketting botsingen of ge prakte auto’s in berm en vangrail. Je kunt je nog zo braaf aan de verkeersregels houden, het grootste risico komt van de opgefokte roekoeloosheid van een ander. Wanneer beleef je nou eens de kleine triomf dat zo’n type door de rijkspolitie van de weg wordt geplukt?

Hoe in deze de prioriteiten bij de overheid liggen, blijkt uit een wetsvoorstel van minister Peijs van Verkeer. Volgens haar komt de dreiging van binnenuit: losse voor werpen kunnen gaan rondvliegen en de bestuurder op een cruciaal moment raken zodat hij de macht over het stuur verliest. De minister lanceerde vorige week een wetsvoorstel om deze «misstand» aan te pakken. De auto dient van binnen te worden ontdaan van losse elementen. Hoongelach was de reactie bij kamerleden en volk. Op tv sprak een vrouw voor de ingang van haar caravan: «Een zoveelste vorm van Haags sarren.»

Volgens het kabinet wordt in Nederland veel te veel gemopperd. Deze regering heeft zich ten doel gesteld om de regelgeving terug te draaien, het omgekeerde is het geval. Het regent regels, die ook intensief worden gecontroleerd op overtreding. Zo bleek uit cijfers van het Centraal Justitieel Incasso bureau dat de invoering van de legitimatieplicht «heel veel boetes heeft opgeleverd» (34.000 in het eerste half jaar). Volgens de raad van hoofdcommissarissen is dat het gevolg van een «opstarteffect, dat zie je wel vaker bij nieuwe maatregelen».

Als het wetje van Peijs doorgaat, dan is te voorspellen wat het op starteffect zal zijn. Een wc-rol met gehaakt mutsje, het Honderd stratenboek, een leeg blikje, een sporttas: boete. Iedereen moet met schoongezogen interieur op va kan tie, liefst met zo’n veredelde lijkkist als koffer op het dak. Om de eigen begrafenis te voorkomen.

MARGREET FOGTELOO

Ashes

Het Engelse cricketteam versloeg afgelopen jaren het hele Gemenebest, behalve Australië. Dat zou deze zomer gaan gebeuren.

«Waarschuwing: wij adviseren u volop te genieten van deze krantenkop. Het is onwaarschijnlijk dat-ie deze zomer wordt herhaald.» Dat schreef The Daily Telegraph begin juni in rode letters boven een jubelende kop over de verschrikkelijke nederlaag die de Engelse cricketers de door jetlag geplaagde Australiërs hadden toebedeeld. Deze oefenzege zorgde voor een henmaniaanse overwinningsroes. Voor het eerst sinds de winter van 1987 zouden de Engelsen hun aartsrivaal verslaan. Het was de rugbyers anderhalf jaar geleden ook gelukt. Dit succes kwam op het conto van Jonny Wil kinson, de Beckham van het rugby. Een Australische krant publiceerde een foto van Wilkinson met het onderschrift: «Is that all you’ve got?» Hierop toonde The Daily Mirror, begeleid door dezelfde tekst, het achterwerk van Kylie Minogue.

Echter, de Aussies koes teren naast deze imposante derrière ook een ongeëvenaarde wedstrijd mentaliteit, gekweekt op fameuze sportacademies. Het fa na tisme bleek afgelopen week op Lord’s, waar Australië de eerste van vijf serieuze cricketwedstrijden won. Geen verrassing. Uit statistieken blijkt dat de Aussies zelden verliezen in The Home of Cricket, waar zich The Ashes bevinden, de stoffelijke resten van het houten wicket dat in 1882 werd verbrand nadat een afvaardiging van de kroonkolonie de Engelsen voor het eerst had verslagen. Lord’s is ook de thuislocatie van de Marylebone Cricket Club, wier snobistische leden te herkennen zijn aan de egg-and-bacon-stropdassen. De heren bewaken de oerprincipes van het edele spel, uitgangspunten die niet geheel samenvallen met de rauwe, competitieve crickettraditie in Down Under, waar het gezegde «That’s not cricket» onbekend is en de legendarische werper Dennis Lillee koningin Elizabeth ooit begroette met «G’day, howya goin?»

Pom-bashing (Pom staat voor Prisoner Of Her Majesty) is hier een nationale bezigheid, bij voorkeur door middel van sledging, het beledigen van tegenspelers. «Who’s this four-eyed git? Knock his glasses off», klonk het bijvoorbeeld reeds in 1964 toen de nog jonge, bebrilde cricketlegende Geoffrey Boycott uit Yorkshire het veld betrad. De Aussies verheerlijken hun macho-imago. Zo had de besnorde werper Mervyn Hughes, thans teamleider, in zijn tijd de gewoonte om de bal niet te polijsten door deze langs de lies te schrobben maar door zijn tong erover heen te laten gaan. Hughes’ spirituele neefje is de Aboriginal Jason Gillespie, die eruitziet als een kruising tussen Frank Zappa en Jack Torrance uit The Shining. De Aussies hebben ook de beste spinwerper aller tijden in hun gelederen: Shane Warne, die twaalf jaar geleden zijn Ashes-debuut maakte met een worp die elke natuurkundige wet bespotte. Warne, «The King of Spin», en zijn collega’s zijn slechts voor één Engelse speler een beetje bevreesd: Kevin Pietersen, een gespierde speler met geblondeerde lokken. De Engelsen noemen hem «de Robbie Williams van het cricket», waarop de Aussies lachend reageren met de mededeling dat hij geen echte Engelsman is. Pietersen is geboren en getogen in Zuid-Afrika.

PATRICK VAN IJZENDOORN