week 35

Record Bush

In de maand augustus bereikte George W. Bush een record: hij is de best uitgeruste president uit de Amerikaanse geschiedenis.

MONTEREY – Bush bracht sinds zijn ambtsaanvaarding 339 dagen door op zijn ranch in Crawford, Texas. Nooit eerder nam een president zo veel vakantie in slechts vijf jaar tijd.

Opvallend nieuws, vooral in het licht van het aantal vakantie dagen dat zijn landgenoten ge nieten. In de gehele geïndustrialiseerde wereld krijgen en nemen Amerikanen, op de Zuid-Koreanen na, het kleinste aantal dagen betaald verlof. Met vijf jaar diensttijd – dus net als George W. Bush – geniet de gemiddelde werknemer in de VS zo’n dertien dagen vakantie. Amerika kent zelfs geen wettelijk minimum aantal vakantie dagen, wat uniek is in de ontwikkelde wereld. Zelfs een ontwikkelingsland als Mongolië pakt het anders aan: daar geldt een minimum van twaalf dagen.

Bush, niet bekend om zijn Euro pese populariteit, heeft op dit punt toch meer met ons gemeen dan met zijn eigen landgenoten. Die werken gemiddeld 1858 uur per jaar (een cijfer uit 1996). Terwijl Nederlanders gemiddeld 1363 uur per jaar werken (dit cijfer komt ook uit 1996), toch al snel een derde van de tijd minder. The Financial Times grapte dat Bush de enige Amerikaan is die daadwerkelijk tijd heeft voor «family values».

Zijn vakantie was dit jaar overigens niet altijd even gemoedelijk. Wekenlang kampeerde Cindy Shee han voor zijn ranch, een andere Amerikaan met meer dan het gemiddelde aantal uren vrije tijd. Sheehans 24-jarige zoon liet in april het leven in Sadr-City Bagdad, in een oorlog waar zij een fel opponent van is.

Inmiddels zijn al tienduizend Amerikanen uit solidariteit bij haar – en dus Bush’ vakantieadres – langs geweest, onder wie Jesse Jackson, de bekende zwarte dominee die in 1988 nog hard op weg was de De mocratische presidentskandidaat te worden. Duizenden anderen daar entegen hebben op radio en televisie Sheehans actie afgewezen. «Haar zoon zou zich voor haar schamen», beweerde een andere moeder van een overleden militair zelfs.

Bush heeft verklaard Sheehans «gevoelens te kunnen begrijpen», om eraan toe te voegen dat de meeste ouders van overleden soldaten die hij heeft ontmoet anders over de oorlog denken dan zij.

Sheehan trekt veel aandacht. De anti-oorlogsorganisatie Gold Star Families for Peace maakte een televisiespotje waarin Sheehan zich rechtstreeks tot de president richt. Zij zegt daarin onder meer: «Je hebt tegen ons gelogen en daarom is mijn zoon nu dood.» Er zijn plannen, en er is genoeg geld, om het spotje zowel op CNN als op het rechtse Fox-nieuwskanaal uit te zenden. Of het zo ver komt, is de vraag. KTVX Channel 4 uit Salt Lake City, een onderdeel van het landelijke NBC, heeft al geweigerd het spotje uit te zenden. Uit vaderlandslievende overwegingen.

PIETER VAN OS

Zelf ervaren

D66-kamerlid Boris van der Ham voorspelt dat Rita Verdonk overal binnenkomt als ze een avondje gaat stappen met een aantal jongeren, zoals ze zich heeft voorgenomen.

Daarmee wil Van der Ham maar zeggen dat hij eraan twijfelt of de minister van Vreemdelingen zaken en Integratie zelf zal ervaren of er aan de deur van kroeg of disco wordt gediscrimineerd. En dat is wél de bedoeling van het avondje uit: de minister wil zelf ervaren hoe het deurbeleid is.

Toch is Van der Ham niet negatief over Verdonks plan. Hij vindt het goed dat juist deze minister, die met haar toon tot nu toe al lochtonen en autochtonen uit elkaar drijft, haar goede wil toont door nu bewust allochtone jongeren op te zoeken. Hij denkt dan ook dat Verdonk eigenlijk wil laten zien dat ze zich de kritiek op haar houding aantrekt.

Zelf heeft Van der Ham ook wel eens «meegelopen», al was dat toen niet met jongeren die een avondje gingen stappen, maar met mensen van de thuiszorg. Zo’n maatschappelijke stage, zo als dat in het jargon van de Tweede Kamer heet, kan volgens Van der Ham «je denken op zijn kop zetten». Zo herinnert hij zich een bezoek aan een analfabete cliënt die gewassen moest worden. Die cliënt begon tegen de hulp van de thuiszorg echter meteen over de stapel brieven en papieren waar hij niks van snapte, waarop de hulp besloot dat zij zijn administratie zou doen. De cliënt moest zich dan in de tussentijd zelf wassen.

«Formeel ging die mevrouw van de thuiszorg compleet buiten haar boekje. Maar ik zag hoe weloverwogen ze dat deed. Bovendien was die cliënt op deze manier beter geholpen. Daar leer je van dat je dit soort zaken aan de thuiszorg moet overlaten en niet alles moet willen vastleggen in regeltjes.»

Maar over het algemeen vindt Van der Ham dat kamerleden met dat zelf-willen-ervaren niet moeten doen alsof ze van Mars komen: «Je komt allemaal wel eens in aanraking met een huisartsenpost, of met een verpleeghuis omdat een van je ouders erin wordt opgenomen. En kamerleden hebben ook een hypotheek, of kinderen die op school zitten. Zo anders dan de rest van Nederland leven wij echt niet.»

En het elektronische enkelbandje waarmee Joost Eerdmans van de LPF vorige week zijn actieradius beperkte alsof hij écht huisarrest had? «Ach», zegt Van der Ham, «voor een groot deel was dat voor de publiciteit, ik zie daar geen kwaad in. Je laat toch zien dat een onderwerp je wat kan schelen.»

Eigenlijk vindt Van der Ham dat de Tweede-Kamerleden veel pluriformer moeten gaan opereren. Zelf heeft hij het meest lol in het doorprikken van allerlei slogans: «Zo heb ik eens tijdens een lezing over het deurbeleid tegenover een zaal met veel allochtone jongeren gezegd dat ik die portiers wel begrijp. En wat zag je: de Marokkaanse meisjes vielen me bij. Dan heb je ineens iets anders dan het doorsnee-avondje, haal je de allochtone jongeren uit hun slachtofferrol en krijg je heel veel informatie.» Misschien ook een ideetje voor Verdonk?

AUKJE VAN ROESSEL

Jacko

Vijf jaar geleden was hij een sensatie. Daarna werd het stil, terwijl het wonder alleen maar groter wordt. Want gorilla Jacko is ongeslagen. Ook dit jaar versloeg hij de beurs.

Fondsbeheerders van banken zeggen de adviezen van het beurs fenomeen uit de dierentuin van Berlijn mee te wegen in hun beleid. Ook apen tienduizenden beleggers zijn koop- en verkoopgedrag na. Ze volgen hem via zijn website. Als beleggingsspecialist en in middels beursgoeroe «Jacko» handelt, laten zijn volgelingen miljoenen euro’s rollen.

Gorilla Jacko houdt het simpel. Hij bepaalt zijn transacties aan de hand van gekozen getallen die elk een beursfonds vertegenwoordigen. Voor het samenstellen van zijn startportefeuille selecteerde hij op 1 januari 2000 tien bananen, uit een reeks van 75, zonder dat hij wist welk fonds achter welke banaan schuilging. Sindsdien koopt en verkoopt hij elke twee weken, opnieuw aan de hand van zijn verlangen naar een banaan. Zijn aandelenportefeuille blijft zo uit tien fondsen bestaan.

De 155 kilo wegende beurshandelaar – die dagelijks zo’n twintig kilo fruit, bladeren en bloemen verslindt – bestudeert geen jaarverslagen, volgt geen beleggingsnieuws, interpreteert geen gra fieken en extrapoleert geen statistieken. Het enige wat hij doet is winnen. In die vijf jaar heeft Jacko de Amsterdamse beursindex ge klopt met achtereenvolgens 40,7 procent, 6,6 procent, 15,7 procent, 3,1 procent en 23 procent. Halverwege 2005 ligt hij een procent of drie voor op de stijging van de AEX. Zijn aandelenportefeuille is, sinds hij begon te beleggen, 34 procent in waarde gestegen, terwijl de AEX over dezelfde periode 29 procent verloor.

Op Jacko’s website vragen be leggers zich soms verschrikt af waarom hij tot een bepaalde merk waardige aan- of verkoop is overgegaan. Hij had toch ten minste kunnen vermoeden dat dit op verlies zou uitdraaien? Maar voor Jacko doet het er niet toe: zijn gouden grepen compenseren zijn missers ruimschoots. Eén van de grepen: kort voordat John de Mol grote hoeveelheden Versatel-aandelen overnam, had Jacko ze al in zijn bezit. Iedereen kan met hem meedoen, want al zijn aan- en verkopen worden vooraf bekend gemaakt.

De website van Jacko is hier en daar melig. De aap bekleedt bij het voor hem opgerichte BeursGorilla de functie van Chief Executive Monkey. Maar geinig is wel dat ook de zoektocht naar deze nieuwe topfunctionaris, zoals dat hoort in het beurswezen, geen eenvoudige taak was. Dieren parken weigerden hun medewerking, men vreesde voor verstoring van de rust. De dierentuin in Berlijn ging onder strenge voorwaarden akkoord. En de verzorgers zagen al snel in dat de ar beidsvoorwaarden van de aan delenhandelaar, in tegenstelling tot die van zijn menselijke collega’s, uiterst ontspannen zijn.

Overigens is Jacko niet on voorspelbaar in zijn aankoop gedrag. Van de hem voorgelegde genummerde bananen pakt hij steevast de eerste twee vlak bij elkaar. Daarom is er inmiddels een computerprogramma ge schreven. Dit apen-na-aap-programma belegt goed en is daarmee Jacko’s enige concurrent. Hoewel er nog een beleggende aap is, maar die is minder succesvol. De chimpansee Raven gooit in New York met tien pijltjes naar een dartbord met daarop 133 getallen. Die vertegenwoordigen ieder een beursfonds. Dierlijke instincten doen het goed op de beurs, en ook Ravens resultaten mogen er zijn. In een jaar tijd steeg de waarde van zijn bij elkaar gegooide «MonkeyDex» met maar liefst 213 procent. Daarmee liet hij de Dow Jones en Nasdaq mijlenver achter zich. Op de beurs analisten-hitparade van dat jaar bezette Raven met deze pres tatie de 22ste plaats tussen zesduizend specialisten. Maar Raven heeft soms ook slechte jaren. Jacko eet beter dan Raven gooit.

Kan iedereen dit? Willekeurig beleggen is moeilijker dan het lijkt. Voor fondsbeheerders die verantwoordelijk zijn voor een aandelen portefeuille van honderden miljoenen euro’s is het pijnlijk al bananen etend en random pijltjes gooiend enkele maandlonen te verspelen voor veeleisende klanten. Laat staan als ze op die manier miljoenen verspelen. Al leen met lijvige bedrijfsanalyses in de hand valt een onverwacht verlies wellicht nog enigszins recht te praten, met bananenschillen niet. Jacko heeft geen last van de druk. Dat is zijn winst.

Het ziet ernaar uit dat degenen die geld willen verdienen zich de «methode Jacko» ter harte moeten nemen. Men gaat ook niet sjouwen als er een ezel is. Waarom dan wel beleggen als een aap dat beter kan? Maar dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Zelfs de ini tia tiefnemers van het aapexperiment moesten wennen aan het idee. Tot hun grote spijt hebben ze Jacko’s beurshandelingen enkel genoteerd en niet uitgevoerd.

Blijft Jacko winnen, dan leidt dat tot slechts één onontkoombare conclusie: de gezamenlijke beursbeleggers scoren onder het gokgemiddelde en dat is beroerd slecht. Het zou betekenen dat beurskennis de belegger eerder achteruit helpt dan vooruit. Kennis is niet per se schadelijk, het venijn zit in het handelen. Het ontbreekt menselijke beursspecialisten aan voldoende dierlijke intuïtie. Zijn beursanalisten dan echt zo funest voor de portemonnee van particuliere beleggers? Dat is (nog) niet zeker, maar er komt een moment, als Jacko jarenlang bananen peuzelend blijft winnen, dat die conclusie gerechtvaardigd is.

Beursanalisten hebben een bijzonder moeilijk beroep. Ze worden geacht verstand te hebben van een onoverzichtelijke markt, die bovendien wordt geleid door sentimenten. Ze kunnen jaar verslagen uitpluizen, markten analyseren en grafieken interpreteren tot ze een ons wegen, de beurs doet wat ze wil, want Jan en alleman handelt er bij het eerste gerucht vrolijk op los.

Voor het onderkennen van de zwakte van de beursanalist hadden we Jacko eigenlijk helemaal niet nodig. Want waarom werkt een analist, die meent verstand van beurszaken te hebben, als loonslaaf voor een bank in plaats van zichzelf rijk te beleggen?

TERRAH

Live muziek

Dankzij bandje, plaat, cd en dvd is muziek losgezongen van tijd en plaats. Bijna niemand ziet de gevaren. Behalve Niyazov.

Saparmurat Niyazov (65) is president van Turkmenistan, een voormalige sovjetrepubliek aan de Kaspische Zee. Het land is dankzij aardgas en olie in potentie stinkend rijk. Omdat het centraal bu reau voor de statistiek er louter staatsgeheimen verzamelt, weet niemand hoeveel het met de energie-export verdient. Niyazov, zelf een wees, kan zich mede daarom gedragen als vader aller Turkmenen. Na vijftien jaar alleenheerschappij kan nu niemand meer aan Turkmenbashi tip pen. Economie, geschiedenis, filo sofie, poëzie en muziek: geen tak van het leven heeft voor hem geheimen.

Met al deze kwaliteiten is Niyazov baas boven baas in Centraal-Azië, waar Oezbekistan en Ka zach stan in toom worden ge houden door patroons die grove hardhandigheid paren aan gees telijke doorluchtigheid.

Een week geleden heeft Niyazov hen toch weer op achterstand weten te zetten. Terwijl zijn Oezbeekse evenknie Islam Karimov net zijn volledige oeuvre van twaalf banden op cd heeft laten branden zodat de burgers makkelijker op trefwoord kunnen zoeken, is Niyazov precies de omgekeerde weg ingeslagen. Per decreet heeft hij alle muziek verboden die niet live ten gehore wordt gebracht.

Feestdagen, televisieprogramma’s, culturele voor stellingen van de staat of culturele instellingen, massameetings en zelfs trouwerijen: een bandje of schijfje is er voortaan strikt verboden. Reden: het volk beschermen tegen negatieve vreemde invloeden.

HUBERT SMEETS