Deze week

Week 4

PRIKKELENDE PLUIZENBOLLEN
CRISIS EN PROTEST IN CHINA
PEKING – Charter 08 leidt een irritant lang leven, vindt Peking. Zo’n driehonderd min of meer prominente burgers ondertekenden bij aanvang deze oproep tot radicale democratisering. Maar ondanks de gebruikelijke intimidatie, censuur en arrestaties weigert het nog altijd een zachte dood te sterven. Na een maand staat de teller op meer dan zevenduizend handtekeningen. Daaronder die van partijleden en zelfs van vertegenwoordigers van de eeuwige onderklasse der boeren. De naam van het document werd ontleend aan het roemruchte Charter 77. De politieke landmijn van Václav Havel en zijn mededissidenten onder het Tsjechoslowaakse communistische regime in 1977.
Het is een parallel die aan de Chinese overheid bepaald niet voorbijgaat. De ondertekenaars roepen op tot versterking van de mensenrechten en zelfs tot federalisering van het land. Negentien eisen in totaal. Daarop reageert Peking zoals gebruikelijk: rabiaat. De prominente dissident Liu Xiaobo heeft huisarrest, alsmede de schrijver Wen Kejian. Bij een van de belangrijkste opstellers hield de politie huiszoeking. Paspoort, computers en boeken werden in beslag genomen. Zoals dat nu eenmaal in China schijnt te moeten gaan aarzelen instituten niet de overheid een praktisch handje te helpen. Filosofieprofessor Xu Youwei werd door zijn universiteit op het matje geroepen. Hij kreeg te horen dat hij zijn steun maar beter kan intrekken.
Daarmee is de vage hoop dat China na het succes van de Olympische Spelen zachter met afwijkende meningen zal omgaan nu echt verdwenen. Het is alle binnenlandse media ten strengste verboden ondertekenaars van het document te interviewen of zelfs maar te vermelden. Chineestalige internetzoekmachines en webpagina’s zijn opgeschoond en verwijzen niet langer door naar Charter 08. De door intellectuelen volgeschreven site Bullog werd helemaal van het web geveegd.
In rustiger tijden zou Peking zo’n document van een handjevol intellectuele pluizenbollen misschien gemakkelijker naast zich neerleggen, maar Charter 08 komt op een moeilijk moment. De opstellers voorspellen nationale chaos als China weigert met een democratische regeringsvorm kanalen te bieden voor de stijgende verlangens van het volk. De communistische partij zit echter muurvast op de weg die Deng Xiaoping dertig jaar geleden uitstippelde: zolang de partij het volk de mogelijkheden biedt rijk te worden, blijft ze stevig in het zadel.
En daar zit ’m nu net de kneep. Ten gevolge van de economische wereldcrisis verloren al zo’n tien miljoen migrantenarbeiders hun baan. Vele miljoenen zouden wel eens kunnen volgen. Onrust en rellen nemen nu al schrikbarende vorm aan en Peking is doodsbang dat troepen uitgemergelde boeren plunderend door de steden trekken. En dat in een jaar waarin escalatiemomenten voor het opscheppen liggen: precies twintig jaar na het bloedbad op het Plein van de Hemelse Vrede en zestig jaar na de communistische machtsovername.
ANNE MEYDAM

VROUW VIER OF VIJF?
HET IMAGO VAN DE VOLGENDE
PRESIDENT VAN ZUID-AFRIKA
JOHANNESBURG – Barack Obama heeft het gemakkelijk. Hij heeft één vrouw. Voor de gedoodverfde nieuwe Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma ligt het gecompliceerder. Hij is vier keer getrouwd (eenmaal gescheiden, één vrouw pleegde zelfmoord) en als de geruchten waar zijn, komen daar nog twee huwelijken bij.
Zuma is er openhartig over: ‘Eerlijk zijn is altijd het beste. Er zijn talloze politici die er maîtresses op nahouden en overal kinderen hebben rondlopen, waarover ze hun mond houden omdat ze zich als monogaam voordoen. Ik prefereer openheid. Ik hou van mijn vrouwen en ben trots op mijn [achttien] kinderen.’
De veelwijverij is koren op de molen van de conservatieve blanken, die haar zien als het zoveelste teken dat het land naar de knoppen gaat (‘Sex Pest for Prez’). Maar Zuma’s viriliteit roept inderdaad de nodige vragen op. Zo zijn er huisvestings- en veiligheidskwesties. Waar moet deze uitgebreide familie wonen als de patriarch over een paar maanden State House betrekt? Hoe zit het met de bescherming? En minstens zo belangrijk: wie wordt de first lady? Wordt dat de kinderloze vrouw nummer één? Waarschijnlijk niet. Vrouw vier dan, de 34-jarige Nompumelelo Ntuli met wie Zuma verleden jaar in het huwelijk trad? Of wordt het nummer vijf, haar leeftijdgenoot Thobeka Mabhija, voor wie Zuma al lobola (bruidschat) heeft betaald?
Hoe dan ook, er breekt een ander tijdperk aan dan onder de vorig jaar afgetreden president Thabo Mbeki, de pijprokende, whisky drinkende, Shakespeare citerende intellectueel, die het officieel – even afgezien alle hardnekkige geruchten – op één vrouw houdt en die ondanks zijn Afrikanisme de ‘Engelse snob’ ambieert.
Nee, dan Zuma. Dat is een Zoeloe-traditionalist die tijdens ieder publieke bijeenkomst uitbarst in lied en dans. De media springen daar meteen bovenop. Elke keer als hij en zijn volgelingen zijn controversiële lijflied – het oude ANC-strijdlied Ushimi Wami – inzetten (‘Breng me mijn machinegeweer’), wordt dat uitgebreid gemeld. Het ANC was daar niet blij mee en beschuldigde de media ervan dat ze de voorzitter opzettelijk als simpel presenteren, als noble savage.
Maar zo lelieblank is Zuma’s verleden niet. In 2006 moest hij voor het gerecht verschijnen wegens beschuldigingen van verkrachting. Hij werd vrijgesproken, maar schaadde zijn imago door te zeggen dat hij hiv-besmetting had voorkomen door meteen na de seks te douchen. Daarnaast loopt er al zeven jaar een corruptiezaak tegen hem die onlangs weer eens werd heropend.
De ironie van die zaak is dat de financieel naïeve Zuma zich met de louche zakenman Schabir Shaik had ingelaten, nadat hij in moeilijkheden was gekomen omdat hij zijn uitgebreide familie niet langer kon onderhouden. Shaik zal Zuma’s vijfde huwelijk overigens niet bijwonen. Hij werd tot vijftien jaar gevangenisstraf veroordeeld wegens fraude en corruptie.
FRED DE VRIES

DOUZE POINTS POUR…
PALESTIJNS-ISRAËLISCHE INZENDING VOOR HET SONGFESTIVAL
JERUZALEM – Foei, die Israëliërs en Palestijnen. Zelfs over deelname aan het respectabele Eurovisie Songfestival moeten ze bakkeleien. Terwijl het Israëlische leger vorige week door de Palestijnse modder naar brandend Gazastad ploegde, meldde de Israëlische omroepstichting verheugd dat het duo Mira Awad, een christelijke Palestijns-Israëlische toneelspeelster, en Achinoam Nini, een joodse Israëlische zangeres, Israël tijdens het festival op 16 mei in Moskou zal vertegenwoordigen om een boodschap van vrede te brengen. Israël, dat weliswaar buiten Europa valt maar sinds 1973 mag deelnemen, heeft al drie keer de onderscheiding voor het beste liedje gekregen. Na de laatste overwinning in 1998 met Dana International – de eerste transseksueel die een songfestival won – zocht Israël een nieuwe klapper die zijn imago in de pan-Europese club en voor de vijfhonderd miljoen kijkers zal kunnen opkrikken. Een gemengd joods-Palestijns duet biedt uitkomst.
Het bericht schoot enkele bekende Palestijns-Israëlische intellectuelen en artiesten – onder wie de bekende acteur Juliano Mer-Khamis – in het verkeerde keelgat. ‘Je bent onderdeel van de Israëlische propagandamachine die probeert joods-Arabische coëxistentie uit te dragen, terwijl Israël dagelijks Palestijnen vermoordt’, schreven ze in een open brief aan de Palestijnse actrice. ‘De Europese gemeenschap steunt Israël, omdat het het imago van een democratisch, verlicht en vredelievend land heeft.’ Hun advies: ‘Wees niet medeplichtig aan deze moordmachine.’
De enigszins duistere positie van de anderhalf miljoen Palestijnse Israëliërs – die bij de oprichting van de joodse staat in 1948 zijn blijven zitten en niet naar een van de omringende Arabische landen zijn gevlucht of gedeporteerd – in het conflict is een gevoelig punt. Deze minderheid heeft geen duidelijk onderscheiden status. Ze voelen zich Palestijn, verwant met de broeders in de Palestijnse gebieden, maar ze zijn ook Israëlische burgers. Israël accepteren ze als een feit, maar ze verwerpen het joodse zionistische karakter. Door hun broeders aan de andere kant van de muur worden ze met wantrouwen bekeken; ze zijn immers Israëlisch. Door joodse Israëliërs worden ze geassocieerd met de vijand en om die reden zijn ze sociale en politieke outcasts. Volgens Palestijnse Israëliërs zou voor Awad het devies van Groucho Marx moeten gelden: ‘Ik zou geen lid willen worden van een club die mij als lid accepteert’.
De Israëlische Omroepstichting doet intussen of haar neus bloedt. De keuze van het duo is puur professioneel en het Eurovisie Songfestival was en is volgens haar geen politiek evenement. In een poging om uit de impasse te geraken, antwoordde de manager van het duo, Ofer Pesenson, dat Awad en Nini serieus aan een dialoog tussen de twee volken werken in de hoop dat dit eens tot vrede zal leiden. Jammer dat de timing zo ongelukkig is.
SIMONE KORKUS

VAN BANK NAAR LAZARET
DUITSE KREDIETSLACHTOFFERS
BERLIJN – Hoeveel Duitsers hebben vanwege de kredietcrisis gezondheidsproblemen? Helaas worden in de publicaties van politie en persbureaus alleen de rijken en prominenten genoemd. Zoals Adolf Merckle, 75 jaar en multimiljardair. Hij wedde met honderden miljoenen euro’s op vallende koersen van Volkswagen – terwijl het aandeel van Europa’s grootste autobouwer door gelijktijdige speculaties van eigenaar Porsche juist astronomische hoogten had bereikt. Merckle zag zijn bestaan niet meer zitten. Het sneeuwde en de oude man ging op de rails liggen.
Ook bij anderen laat de zware recessie sporen na. Vorige week werd bekend dat Josef Ackermann, baas van Deutsche Bank, met een inzinking in een Berlijns lazaret van het leger was opgenomen. De uiterst zelfbewuste, om niet te zeggen arrogante Zwitser had op dezelfde dag het grootste verlies in de bedrijfsgeschiedenis moeten verkondigen. Een gevoelige nederlaag voor iemand die gewend is om altijd en alleen maar te winnen.
Trots had Ackermann de kredietcrisis al maanden gebagatelliseerd en gezegd dat hij zich zou ‘schamen’ om uit Merkels reddingsfonds voor Duitse banken (bijna vijfhonderd miljard euro) te snoepen. Ackermann was altijd een vurig voorstander van deregulering en vrije markt geweest en had dat soort onzin niet nodig. Tot hij afgelopen week bekende dat Deutsche Bank de kleinere concurrent Postbank alleen kon overnemen als Deutsche Post, het moederbedrijf van Postbank, grootaandeelhouder bij Deutsche Bank zou worden. Aldus geschiedde. Nu is het zo ver gekomen dat de federale overheid zeggenschap over Deutsche Bank heeft, omdat ze grootaandeelhouder bij Deutsche Post is. Een nachtmerrie voor Ackermann.
Het zijn stormachtige tijden. Niet toevallig laat kanselier Merkel de Duitse begroting exploderen door een tweede conjunctuurpakket ter stimulering van de economie te verkondigen. Kosten: vijftig miljard euro – nadat eerder al dertig miljard was uitgetrokken en terwijl de BRD al 1.300.000.000.000 euro schuld heeft.
Merkel, die bijna veertig jaar in de communistische DDR woonde, ziet zich gedwongen staatskapitalisme in te voeren. Vadertje Staat moet waarschijnlijk de noodlijdende Hypo Real Estate opkopen. Ondanks de tachtig miljard euro die deze zogeheten ‘bad bank’ eerder al aan garanties en leningen ontving, blijkt de bodem van de put nog niet bereikt. En Berlijn is ook al voor een kwart eigenaar van Commerzbank, de tweede bank van Duitsland. De managers van Commerzbank waren overmoedig geweest bij de koop van de aangeslagen Dresdner Bank. De Duitse belastingbetalers mogen nog eens twintig miljard euro ophoesten.
Door al dit slechte nieuws vreest Otto Normalverbraucher, de doorsnee burger, voor zijn spaarcenten. Maar als het fout gaat, krijgt vooral de financiële elite aandacht. Zo verschenen in de kranten berichten over een Amerikaanse topmanager die zijn gezin en zichzelf doodschoot, over een vastgoedtycoon die dood in het bos lag, over een collega die in Londen voor de trein sprong en over een hoge Britse bestuurder die zich ophing in een hotel. Maar de kleine inkomens, die blijven anoniem.
ROB SAVELBERG

SHE WHO MUST BE OBEYED
SIR JOHN MORTIMER, 1923 – 2009
LONDEN – Ruim een jaar geleden bezocht journalist Lloyd Evans advocaat en schrijver Sir John Mortimer in diens sprookjesvilla, verborgen in de heuvels van Oxfordshire. Rond koffietijd bracht Mortimers beeldschone secretaresse een fles Sauvignon en ontvlamde de gastheer een sigaar. Dat laatste was niet alleen ter vergroting van de levensvreugde, maar ook een ludiek verzet tegen een autoritaire overheid. Immers, aangezien de huiskamer tijdelijk als werkplek diende, was de sigarenrook illegaal. Het tafereel vatte het leven van de vorige week overleden Mortimer samen: champagne, knappe vrouwen en een liefde voor vrijheid.
Met het heengaan van Mortimer heeft Engeland zijn bekendste strafpleiter verloren. Voor Mortimer was de Old Bailey, de bekende rechtbank in Londen, zijn tweede huis. Aanvankelijk deed hij, net als zijn blinde vader, familiezaken, maar gaandeweg de jaren zestig stapte hij over naar het strafrecht. Faam zou hij verwerven als de advocaat van de seksuele revolutie. Zo stond hij in 1971 de voor obsceniteit aangeklaagde makers van het subversieve magazine Oz bij. Enkele jaren later verdedigde hij Gay News in een blasfemieproces, alsmede de punkers van The Sex Pistols, die moesten voorkomen wegens het woord ‘bollocks’ in de titel van hun elpee. Als geen ander kon hij met humor en eloquentie de jury bespelen.
Zijn ervaringen in de rechtszaal kwamen sinds 1974 terecht in de, later verfilmde, romans over Rumpole of the Bailey, een geestige, bevlogen en politiek incorrecte advocaat die zich specialiseerde in hopeloze zaken. Thuis zat hij onder de plak bij zijn vrouw, aangeduid met She Who Must Be Obeyed, wat een uitdrukking in het Engels zou worden. Daarnaast schreef Mortimer toneelstukken, filmscripts en gewone romans. Het theaterstuk A Voyage Round My Father met Alec Guinness als Mortimers vader was een West End-hit. Op haar beurt schreef zijn eerste vrouw Penelope (zijn tweede vrouw droeg toevallig dezelfde naam) met The Pumpkin Eater een vilein boek over haar rokkenjagende echtgenoot.
De politieke visie van ’s lands troetelbeer kon worden omschreven als sentimenteel humanisme met een zwak voor de monarchie. In 1987 maakte Mortimer samen met onder anderen Harold Pinter, Germaine Greer, Salman Rushdie en Fay Weldon deel uit van de ‘20 juni-groep’ (vrij naar het 20 juli-complot van Von Stauffenberg), die de regering-Thatcher omver wilde werpen. Na een paar bijeenkomsten kregen de champagnesocialisten knallende ruzie. Onder Tony Blair, die hem ridderde tot Sir, streed Mortimer tegen de erosie van de oude vrijheden van de Freeborn Englishman. Zo reed hij in zijn rolstoel mee met de demonstratie voor de vossenjacht en noemde hij de identiteitskaart het visitekaartje van een zwakke staat. Onderwijl vocht zijn alter ego in The Anti-Social Behaviour of Rumpole voor de vrijheid om in zijn eigen kantoor champagne te drinken en een sigaar op te steken.
PATRICK VAN IJZENDOORN

HERSTEL
In het eerste nummer van dit jaar werd Thijs Weststeijn abusievelijk vermeld als auteur van The Invisible World. Dit moet zijn: The Visible World. De volledige titel: The Visible World: Samuel van Hoogstraten’s Art Theory and the Legitimation of Painting in the Dutch Golden Age. Amsterdam University Press, 2008.