Deze week

Week 40

Deserteur in de militaire top

Generaal Zinni had wel een plan voor na de Irak-invasie. Maar de burgers in het Pentagon wilden er niet aan. Nu is Zinni boos.

WASHINGTON – Generaal Zinni was nog geen twee jaar geleden de speciale afgezant voor het Midden-Oosten van president Bush. Daarvoor was hij opper bevelhebber van het Central Command, oftewel de voorganger van Tommy Franks. Deze week kwam de aimabele bullebak vanuit Tampa (Florida) naar Washington om zijn gal te spuwen over de door de regering aangestelde burgers in het Pentagon. Dat is opvallend, want de kleine gedrongen generaal met de lange staat van dienst was altijd een trouwe Republikein. Tot voor kort. Het huidige buitenlandse beleid en de Irak-oorlog in het bijzonder brachten hem in een politiek niemandsland, vertelde hij aan enkele journalisten en een groepje gevorderde studenten buitenlands beleid.

«Ik weet werkelijk niet op wie ik moet stemmen», verzuchtte Zinni, om vervolgens zijn tirade voort te zetten: «Het is weerzinwekkend, de propaganda blijkt naar binnen te slaan. Al die simpele oorlogstaal slaat niet alleen aan bij het electoraat – daar zit ik niet mee, dat heet politiek – maar ook bij beleidsmakers in het Pentagon. Daar voeren ze nu officieel een oorlog tegen het terrorisme. Echt, zo noemen ze het daar, een oorlog tegen een tactiek! We voeren toch ook geen oorlog tegen de mondiale dreiging van vliegdekschepen, of tegen de wereldwijde infanterie? Bovendien blijkt er nog altijd geen plan voor de politieke en economische herinrichting van Irak. We doen alsof de Irakezen dat zelf ‹mogen› uitzoeken. Zelf heb ik voor de oorlog in opdracht van de regering een plan gemaakt, Desert Crossing. Na de val van Bagdad vroeg ik wat ermee was gebeurd. Niets. Sommigen wisten er niet eens meer van. Waarschijnlijk hebben de niet-militairen in het Pentagon het verworpen, omdat ze mijn aannames te negatief vonden. Zij dachten immers dat de Irakezen met bloemen in de hand stonden te wachten. Ik heb in Vietnam gevochten, in Somalië, en ik reis voortdurend naar het Midden-Oosten. Ik spreek daar wel eens iemand, en dan kom je tot realistische inschattingen, gevoegd bij onze beroerde staat van dienst in het opbouwen van in elkaar geklapte landen.

Inmiddels zijn ze in het Pentagon zelfs begonnen met het succes af te lezen aan het aantal vijandelijke doden. Dat deed ik zelf ook in Vietnam. We leren niets van de geschiedenis. Aantallen doden onder de ‹vijand› leert je over de uitzichtloosheid van de oorlog, niets over succes. Iedere goede militair zal direct toegeven dat een oorlog niet is te winnen zonder zinnige gedachten over politieke en economische her vorming, zonder te weten waartoe de lokale elite bereid is, welke richting de woede van de jonge mannen op gaat die de kaders van al-Qaeda vormen, enzovoort.»

Een voorzichtige poging de generaal te wijzen op de mogelijk matigende invloed van «bond genoten» uit Europa verleidt Zinni tot lachen: «In Somalië heb ik met meer dan tien verschillende landen het vliegveld verdedigd. Zonder een plan voor de vrede maakt het allemaal niets uit wie er meehelpt en hoe. En denk maar niet dat militairen uit uw land Iraakse rekruten beter kunnen uitleggen hoe een leger zich dient op te stellen in een democratie. Ik herinner me nog goed dat ik na de val van de Muur met generaals uit verschillende westerse landen door de Russen was uitgenodigd om te vertellen over de functie van het leger in een liberale demo cratie. De Nederlandse generaal mocht als eerste en vertelde het Russische gehoor dat het zich vooral moest verenigen in een militaire vakbond!

We wilden de oen ter plekke doodschieten.»

PIETER VAN OS

Over de grens: wer kelijke terreur als porno

In de week dat Yusuf Islam de toegang tot de Verenigde Staten werd geweigerd, verschenen beelden uit Irak van een onthoofding en een gijzelaar in doodsangst.

In de afgelopen weken bereikte het ene na het andere filmpje van gijzelaars in Irak de nieuws zenders. Voor de aankondiging tot onthoofding plaatst de actiefste groepering, Tawhid wal Jihad (Monotheïsme en Heilige Oorlog), boodschappen op websites van militante islamisten. Maandag 20 september verscheen een video-opname van de onthoofding van de 52-jarige Amerikaanse gijzelaar Eugene Armstrong. «De ijverige zoons van de natie» zonden het «lesje straf volgens de sharia» naar een anonieme Arabische provider, waarna de beelden een eigen weg vonden.

De terroristen hebben een soort videoclip gemaakt van hun gruwelijke daad. Eerst verschijnen onder Arabisch klaaggezang beelden van laagvliegende Amerikaanse helikopters. Tussendoor zijn Arabische teksten gemonteerd. Dan leidt een ingesproken boodschap naar opnamen van een ruimte waar vijf gemaskerde en gewapende mannen achter een geknielde, in oranje overall geklede Armstrong staan. Een van de mannen pakt een kapmes.

Het in horror gespecialiseerde ogrish.com verzamelt onder het motto «Can you handle life» amateuropnamen van gruwelijk heden uit de hele wereld, gerubriceerd naar onderwerp. Slachtpartijen en fatale ongelukken behoren volgens ogrish kennelijk tot dezelfde categorie als porno, want er is ook een oneindige hoeveelheid – bizarre – seks te zien.

Bezoekers van ogrish kunnen doorklikken naar de werkelijkheid in Irak. Beelden van gijzelingen (van Koerden, een Turkse vrachtwagenchauffeur, Amerikanen) en ontvoeringen (zoals van de twee Italiaanse hulpverleensters), bijeengeveegd in de rubriek Latest Breaking Items, tonen de perverse of macabere werkelijkheid van onbekenden, die van achter de pc is te aanschouwen.

Bij de selectie van beelden blijft een wezenlijk verschil bestaan tussen internet en televisie. De onthoofding van Armstrong werd door geen enkele nieuwszender uitgezonden. Maar de beelden van de hartverscheurende smeekbede van de Brit Kenneth Bigley aan premier Tony Blair, die dezelfde terroristen 24 uur na de onthoofding vrijgaven, werden wél wereldwijd door de tv-zenders op prime time gebracht.

De wanhopige familieleden van Kenneth Bigley krijgen uit alle hoeken steunbetuigingen. Zo kregen ze bezoek van oud-gijzelaar Terry Waite, die vijf jaar vast zat in Libanon. Waite zei: «Als je gijzelaar bent en ieder moment gedood kunt worden, ontwikkel je ongekende innerlijke kracht, waarvan je nooit dacht dat je die had.»

Ook Yusuf Islam betuigde zijn medeleven. In een open brief aan de ontvoerders op 24 september riep hij op om in naam van Allah Kenneth Bigley vrij te laten. Twee dagen daarvoor was de tot de islam bekeerde ex-zanger Cat Stevens de toegang tot de Verenigde Staten geweigerd. Een ontgoochelde Islam liep bij zijn terugkeer op vliegveld Heathrow in Londen recht in de armen van cameraploegen. Met zijn kort geknipte haar, volle ringbaard en lichtbruine pak leek hij eerder op een gastarbeider uit de jaren zeventig dan op een hippe popster. Hij ontkende de beschuldiging van financiële steun aan Hamas, sprak met zachte stem over vrede en riep alle moslims op «om de goede naam van de islam uit te dragen».

MARGREET FOGTELOO

Bijeen rond een publieke baar

Vijftigduizend bezoekers in de ArenA, vijf miljoen kijkers voor de televisie. Hoezo verval van normen en waarden.

Een ereronde langs de tribunes binnen op een eindeloos refrein van Zij gelooft in mij én Bengaals vuurwerk van de F-side buiten de burcht tot slot. Daarvoor: «Olé, olé» én stilte, bierdrinkend meezingen én tranend luisteren, kijken naar jezelf op het grote videoscherm én introspectie arm in arm. Plus burgemeester Job Cohen met ambtsketting tussen vijftigduizend mensen op de tribune, waar de reclameborden zijn afgeplakt, én ambteloze bekende entertainers pal achter de nabestaanden in de ereloge op het veld.

Na tweeënhalf uur openbaar afscheid van André Hazes was de eensgezindheid van het geëngageerde publiek compleet én de verwarring van de onthechte toeschouwer onbegrensd. Voor de derde keer afgelopen tien jaar heb ik mijn echtgenote, die in den vreemde is geboren en getogen, min of meer gedwongen televisie te kijken. De eerste keer was bij de dreigende overstroming van de grote rivieren in februari 1995 (met zandzakken, evacuaties, sporthallen), de laatste keer tijdens de Elfstedentocht van 1997 (een aanstaande vader wordt op het scheiden van de markt van het ijs gehaald). Voor het eerst heb ik op haar vragen nog geen begin van een antwoord, laat staan een hermetisch oordeel.

Gelaagder moet de werkelijkheid in hedendaags Nederland niet worden. Maar wie na maandag 27 september 2004 nog steeds beweert dat Nederland ten gronde gaat aan een gebrek aan normen en waarden, heeft zijn ogen in zijn zak en zijn oren vol peter selie.

Toch een poging tot begrijpen: de herdenkingsplechtigheid in de Amsterdam ArenA voor André Hazes doet vermoeden dat het ideologische individualisme in brede lagen op zijn retour is, sterker, dat het nooit werkelijk heeft bestaan maar sinds de jaren zestig vooral de schijn heeft opgehouden. Niet dat de individuele mens plaats wil maken voor allerhande collectieve dwang, maar misschien eerder dat die zich heus collectief wil voegen naar de al dan niet vermeende authenticiteit van individuele voormannen die anders zijn en toch gelijk. De alom bezorgd gesignaleerde hetero geniteit van Nederland zou dan een mythe zijn. De maatschappij is juist homogener aan het worden, zij het in Latijnse zin. Er was deze week zender noch krant die er omheen kon.

Deze voorlopige interpretaties hebben niets te maken met cultuurkritiek, laat staan met cultuurpessimisme. Dit is simpelweg een politieke waarneming, in het voetspoor van Frits Barend die maandagavond rond etenstijd al wist dat «André de staking van de bonden had gebroken» en tegen middernacht voor de gelegenheid eens de F-side complimenteerde.

De herdenking van Hazes was niet louter een antwoord van Amsterdam op de rest van het land dat de hoofdstad zo graag verderfelijk en arrogant vindt en daarbij steeds de grachtengordel aanhaalt, hoewel die wijk sociologisch gezien sinds de jaren zestig intussen volstrekt van taal en cultuur is verschoten. Volgens de statistici van de omroep hebben maandagavond ruim vijf miljoen burgers de rechtstreekse televisie-uitzending van de Tros gevolgd. Dat zijn er vier keer meer dan het ongekend spectaculaire aantal kijkers dat in de nacht na de gemeenteraadsverkiezingen van 6 maart 2002 het onhebbelijke lijsttrekkersdebat tussen Pim Fortuyn en Ad Melkert zag.

Rest de vraag: is de uitvaart van André Hazes nu de verwerking van de moord op Pim Fortuyn of een overwinning op de gevolgen van die misdaad?

HUBERT SMEETS