Deze Week

Week 44

The Life of Mohammed

Ook in het Verenigd Koninkrijk zorgen wetsvoorstellen om het verheerlijken van terrorisme en het beledigen van religies te verbieden voor debatten.

LONDEN – Dreigt er een gevangenisstraf voor Cherie Blair? Deze vraag dook vorige week op tijdens het kamerdebat over verse terrorismewetten. Een van de hoogtepunten is het verbod op het rechtvaardigen, verheerlijken dan wel bevorderen van terrorisme. Met terugwerkende kracht. Dat laatste bracht David Davis, de schaduwminister van Binnenlandse Zaken, ertoe om de premier te vragen of diens eigen vrouw niet in de gevarenzone is beland. In juni 2002 heeft ze tijdens een benefiet bijeenkomst voor Palestijnse vluchtelingen namelijk gezegd dat ze wel kon begrijpen dat wanhopige Palestijnen bussen en bars in Israël opblazen. Deze uitspraak veroorzaakte destijds commotie, te meer daar een dag eerder negentien mensen waren omgekomen bij zo’n aanslag.

Davis’ plagerige vraag kreeg bijval, omdat deze het knelpunt van de wet blootlegde. Natuurlijk is deze bedoeld voor moslimextremisten die in het gebedshuis, op internet en in kranten oproepen tot bloedvergieten. Maar hoe zit het met al die Labour-politici die in een recent verleden het ANC of de Sandinisten hebben ge steund, met Conservatieven die oproepen om de Zimbabwaanse dictator Robert Mugabe ten val te brengen en met Gerry Adams of dominee Ian Paisley? Sterker, er komt zelfs een lijst van historische terreur daden welke niet mogen worden bejubeld, een moeilijke taak voor een regering die niet bekend staat om haar oog voor geschiedkundige finesses. «After ‹listed› historic buildings we have ‹listed› historic terrorisms», concludeerde commentator Simon Jenkins.

Minister Charles Clarke van Binnenlandse Zaken heeft al verklaard dat de Franse Revolutie en diverse Ierse opstanden niet op de zwarte lijst zullen komen. Maar hoe zit het met de jaarlijkse Guy Fawkes-vieringen? Komend weekeinde wordt weer met vuurwerk, bier en patriottisme het overlijden herdacht van de katholieke rebel die vierhonderd jaar geleden de Moeder van alle Parlementen in de as wilde leggen.

De wet zal het slaafse Lagerhuis waarschijnlijk wel overleven, maar door het nog steeds iets onafhankelijker Hogerhuis met veel retoriek worden teruggestuurd. Dat was ook het lot van de Racial and Religious Hatred Bill. Al vier jaar probeert de regering het aanzetten tot religieuze haat te verbieden, een maatregel die vooral bedoeld is om moslims te beschermen (en hun stemmen terug te winnen). Het Hogerhuis heeft het wetsvoorstel al twee keer geretourneerd, omdat het in strijd is met de vrijheid van menings uiting, of, zoals het gaandeweg is ge noemd, de vrijheid om Monty Python’s Life of Mohammed te ma ken.

Niet alleen binnen de politiek (Conservatieven, Oud-Labour, Li be raal-democraten) maar ook erbuiten heerst weerstand, onder meer bij Salman Rushdie, Stephen Fry en Rowan Atkinson. Laatstgenoemde is van plan om door middel van een blasfemisch to neelstuk een proefproces uit te lokken, mocht de wet er uiteindelijk toch doorkomen.

Ook de Anglicaanse kerk rebelleert. Rond een debat in het Hogerhuis raakte de voormalige aarts bisschop van Canterbury, Lord Carey of Clifton, in gesprek met een imam. «U heeft zich vast beledigd gevoeld door The Life of Brian?» veronderstelde deze. «Nee, ik vond het vermakelijk», luidde het antwoord van de Anglicaanse geestelijke.

PATRICK VAN IJZENDOORN

Wat had Jefferson gedaan?

Langzaam keert de vriendjes politiek van het Witte Huis zich tegen de president.

WASHINgTON – Toen president George W. Bush zijn eigen advocate, zonder enige ervaring als rechter, benoemde tot lid van ’s lands hoogste rechtscollege groeide de permanente geur van vriendjespolitiek rond het Witte Huis tot een stank die niet alleen door de gasmaskers drong van de in grote meerderheid Democratisch stemmende inwoners van Washington D.C. Zelfs zijn trouwe achterban, in de verste uithoeken van het land, werd het te dol. De persoonlijke gesprekjes die zij, Harriet Miers, afgelopen dagen met senatoren voerde, voorafgaand aan de officiële ondervraging door de juridische senaatscommissie, bleken zo pijnlijk en blamerend voor Miers, die op de simpelste vragen moest antwoorden dat ze «daar nog even in moest duiken», dat de Republikeinse meerderheids leider Frist, doorgaans poeslief voor het Witte Huis, het de grote baas persoonlijk kwam melden. «Sorry, met Miers lukt het niet.»

Dus benoemde George Bush op de laatste dag van oktober een nieuwe kandidaat: de ervaren en conservatieve rechter Samuel Alito, door vriend en vijand wel «Scalito» genoemd, vanwege de sterke overeenkomsten die zijn vonnissen vertonen met die van het hoge raadslid Antonin Scalia. Net als Thomas en Scalia reserveert hij zijn goedkeuring in theorie alleen aan wetten die in overeenstemming zijn met de vermeende «bedoelingen» van de opstellers van de grondwet. Maatschappelijke context en veranderde om standigheden kunnen wetten geen rechtsgeldigheid verlenen. Sterker, die behoren er niet toe te doen bij het toetsen van wetsvoorstellen aan de grondwet.

Met andere woorden: als Jefferson en Madison geen zin hadden in een landelijke energiewet, legalisering van abortus of financiële ondersteuning van werklozen, dan zal slechts een amendement op de grondwet (waarvoor een tweederde meerderheid in het Congres is vereist) dergelijke wetten rechtsgeldigheid kunnen geven.

Het Afro-Amerikaanse hoge raadslid Clarence Thomas is de meest fervente voorvechter van dit «oorspronkelijkheidsdenken», zoals het ook wel wordt genoemd. Dat is opvallend, omdat juist de uitspraak in Brown versus the Board of Education (1954), die tot de desegregatie van het zuiden leidde, in deze benadering slechts met kunstgrepen is te accepteren. Menige founding father –zeker Thomas Jefferson – hield er immers honderden slaven op na.

«Oorspronkelijke intentie» is een radicale variant van de «juridische terughoudendheid» die Republikeinen zo prijzen in John Roberts, de huidige opperrechter van het Amerikaanse Supreme Court. Deze juridische terughoudendheid betekent gek genoeg dat er juist veel moet veranderen in Amerika. Eigenlijk dienen alle bij wet ingestelde hervormingen van Roosevelt en Johnson te verdwijnen. Een meevaller is dat deze «verworvenheden» van New Deal and Great Society – als medicair en social security – niet allemaal tegelijk op de schroothoop hoeven. De heren der oorspronkelijke bedoeling zijn namelijk ook een tikje behoudsgezind.

PIETER VAN OS

Slavenjuk als

christenkruis

In het Caribisch gebied zoeken christenen verzoening met slavennazaten. Alleen in Nederland wil het niet lukken.

WILLEMSTAD – «So Sorry», stond met grote witte letters op de zwarte T-shirts van het groepje mensen dat zich maandag verzamelde op de binnenplaats van Fort Amsterdam, het Antilliaanse Binnenhof. Na een onderhoud met gouverneur Goedgedrag en premier Ys van de Nederlandse Antillen be gaven ze zich, aan elkaar geketend door kettingen en met een voorzichtig aangebracht slavenjuk om de nek, in de straten van Willemstad.

Het gezelschap, bestaande uit drie witte Europese en twee zwarte Afrikaanse christelijken, kwam boete doen voor de gruwelijk heden van de slavenhandel. Dat ze daarvoor Curaçao opzochten is niet verwonderlijk. Het eiland gold al in de zeventiende en achttiende eeuw als een van de belangrijkste doorvoerhavens van menselijke waar. Bij de slavenhandel werden minimaal elf miljoen Afrikanen verhandeld, waarvan circa vijfhonderdduizend door Nederlanders.

De Antilliaanse minister-president Ys vond de boodschap «interessant». Volgens de premier, die de anti-Nederlandse partij Frente Obrero i Liberashon (FOL) van An thony Godett er afgelopen jaren tweemaal met een verkiezings zege vandoor zag gaan, is bewustwording belangrijk. «Praten over hoe er met slaven is omgegaan brengt veel woede naar boven. Maar wat ga je met die woede doen? Daar gaat het om», aldus Ys na het gesprek met de christelijke leden van The Lifeline Expedition.

David Pott, de initiatiefnemer van de organisatie, werd acht jaar geleden op een ochtend wakker met een visioen. De Brit wil Afrikanen, Europeanen en Caribische nazaten van slaven samenbrengen om tot verzoening te komen. Zoals een martelwerktuig als het kruis na Jezus is verworden tot een symbool van geloof, kunnen ook het slavenjuk en de ketens worden omgezet in tekens van eenheid, meent Pott.

Op het pontje tussen de Curaçaose stadswijken Punda en Otrobanda trokken de geketende Europeanen veel bekijks. «Wij hebben een beeld dat witten altijd rijker en beter zijn», aldus de 22-jarige serveerster Gila Haseth, «maar dit geeft wel een andere indruk.»

De processie eindigde op een voormalig galgenveld. Bij het Tula-monument, de plek waar het gespietste hoofd van de Curaçaose slavenleider Tula in 1795 na een maandenlange opstand tentoon werd gesteld, vroegen de christenen plaatsvervangend om vergiffenis. Of de nazaten van slaven ze nu van het slavenjuk willen bevrijden? Maar zo makkelijk kon het niet zijn, vond Jocelyn Clemencia. De voorvechtster van een onafhankelijk Curaçao wees op de ge kolonialiseerde geest, het negatieve zelfbeeld van haar landgenoten. Tijdens haar lange toespraak begon het slavenjuk zichtbaar pijn te doen.

«We willen geen goedkope vergiffenis. We moeten het wel samen doen», stelde Pott. Na het verlossende moment vertelde hij dat het ritueel deze dagen ook plaatsvindt in andere voormalige doorvoerstations van de slavenhandel, zoals Barbados, Martinique en Cartagena, Colombia. The Lifeline Expedition is tevens in Spanje, Portugal en de Verenigde Staten geweest. Alleen in Nederland wil het maar niet lukken. «Dat land is voor ons het moeilijkste», aldus Pott. «Wellicht dat Nederlanders de meeste moeite hebben met het onder ogen zien van hun eigen rol in deze geschiedenis. Heel vreemd.»

MIRIAM SLUIS

Business as usual

De speciale onderzoeksrechter Fitzgerald heeft niet alleen een Amerikaanse regeringsfunctionaris ontmaskerd, maar vooral ook de Amerikaanse journalistiek.

WASHINGTON – Vooral The New York Times ligt met de billen bloot. Sterverslaggeefster Judy Miller (Pulitzerprijs-winnaar) bleek de woorden van «Scooter» Libby en andere topmannen binnen de regering jarenlang klakkeloos in de kolommen te hebben opgenomen. Vandaar dat ze in enkele lange «onthullende» artikelen met grote stelligheid wist te vertellen dat Saddam Hoessein stapels massavernietigingswapens tot zijn be schikking had. Een van haar andere bronnen was Ahmed Chalabi, de schimmige sjiïtische zakenman, voormalige vriend van Cheney en vijand van Saddam Hoessein.

The New York Times excuseerde zich enkele maanden geleden al openlijk voor deze artikelen. Maar deze week, door nota bene een verslag dat Miller zelf schreef over de ondervraging van de speciale onderzoeksrechter, is het demasqué compleet. En zijn de rapen gaar op de redactie, waar een collega haar in een column al «woman of mass destruction» noemde. Van de regering valt minder te verwachten. Voor haar is jokken business as usual.

Dat bleek afgelopen week al. Te midden van alle verwikkelingen – genante onwetendheid van Harriet Miers, strafrechtelijke vervolging van de Republikeinse meerderheidsleider in het Huis van Afgevaardigden, vijfvoudige aanklacht tegen Cheney’s voornaamste adviseur – beloonde president Bush een voormalige campagnemedewerker met een hoge post op het ministerie van Buitenlandse Zaken. Ellen Sauerbrey, ooit bijna gouverneur van Maryland, werkte in die staat hard voor Bush’ presidentscampagne van 2000. De afgelopen jaren heeft ze bij de VN, als de Amerikaanse afgevaardigde voor vrouwenzaken, de rest van de wereld tegen zich in het harnas gejaagd met haar pogingen het VN-verdrag tegen vrouwendiscriminatie te torpederen. In het verdrag, dat door 180 landen is ondertekend, wordt opgeroepen alle vormen van geweld tegen vrouwen uit te bannen. Op religieuze gronden verweerde ze zich fel tegen ieder VN-document waarin van landen wordt gevraagd – hoe voorzichtig ook geformuleerd – geen beroep te doen op gewoonte, traditie of religie om onder de verplichting uit te komen geweld tegen vrouwen te veroordelen en tegen te gaan. Ze strijdt waar ze maar kan tegen abortus. En ze stelt dat seksuele onthouding «de gezondste en meest verantwoordelijke me thode is om hiv tegen te gaan». Nu moet Sauerbrey het vluchtelingenprogramma van Buitenlandse Zaken gaan leiden, met een budget van meer dan een miljard dollar. Drie alerte senatoren vroegen aan Sauerbrey waarom haar ge brek aan ervaring haar functioneren niet in de weg zal staan. Ze kon niets bedenken. Het is nog maar kort geleden dat Michael Brown, baas van de rampenbestrijdingsbrigade, de verkeerde man op de verkeerde plaats bleek. Zijn verdienste bestond er vooral uit dat hij een bom duiten in de verkiezingskas van George W. had gestort.

Binnenkort zullen ook in Nederland politiek en bedrijfs leven te maken krijgen met de mores van de regering-Bush. De nieuwe Amerikaanse ambassadeur Roland Arnall in Nederland – momenteel nog opgehouden door dezelfde senatoren – heeft bewezen dat hij veel geld kan verdienen met duistere hypotheekpraktijken en dat een forse injectie van de Republikeinse campagnekas direct wordt beloond.

Met zo’n regering kan het geen kwaad dat ten minste journalisten werken vanuit de premisse dat de regering steevast het tegenovergestelde bereikt – bewust of onbewust – van wat ze publiekelijk van plan zegt te zijn. Want Bush heeft nog niet verklaard schoon schip te maken in eigen gelederen.

PIETER VAN OS