Deze Week

Week 46

Boksschool Kremlin

In Moskou is de campagne voor de presidentsverkiezingen van 2008 begonnen. Maandag heeft Vladimir Poetin de boksring echt geopend.

AMSTERDAM – Michail Fradkov moet voor zijn politieke leven in de hoogste regionen vrezen. Michail Wie? Michail Fradkov, de premier van Rusland die begin 2004 uit Brussel werd teruggeroepen om superboekhouder te worden van het grootste land en de één na grootste energie-exporteur ter wereld. Sinds maandag wordt Fradkov ter zijde gestaan door twee vice-premiers die rechtstreeks uit de hand van president Poetin eten en beiden tot wasdom zijn gekomen in diens geboortestad Leningrad. De ene politieke adjunct is Dmitri Medvedev, tot maandag chef van het presiden tiële apparaat en een machtsman in de schaduw. De andere is Sergej Ivanov, minister van Defensie en sinds jaar en dag een loyale buddy van het staatshoofd.

Hierbij zal het niet blijven. «Allemaal ontslaan», aldus een oude dame uit de Moskouse buitenwijk Izmailovo die Stalin, Chroesjtsjov en Brezjnev aan den lijve heeft ondervonden en desondanks ge looft dat pas haar achterkleinkinderen rijp zullen zijn voor een enigszins doorzichtige democratie.

Ook zonder haar aansporing zal de ontslag- en benoemingscarrousel nu echt op toeren komen. De presidentiële prefect in de Volgaregio, de in 1998 gemankeerde liberale premier Sergej Kirijenko die de liberalen moest sussen met een westers gezicht, is al geparkeerd bij het Atoomagentschap van de Russische staat en vervangen door de procureur-generaal van Basjkortostan, die de president nog kent uit zijn Petersburgse tijd. Hetzelfde is gebeurd met de prefect in het Verre Oosten die nu is ingeruild voor de burgemeester van Kazan, hoofdstad van de deelrepubliek Tatarstan.

Rond het Kremlin is de komende jaren ook niemand meer zeker van zijn zaak. De reden is twee ledig, zoals in Rusland altijd alles tweeledig is. In 2008 zijn er presidentsverkiezingen, waaraan Poetin volgens de huidige grondwet niet mag meedoen. Het «project opvolger» kan niet vroeg genoeg op stapel worden gezet. Bovendien moeten politiek en economie nog steviger in staatshanden komen. Vice-premier Medvedev blijft voorzitter van de raad van commissarissen van het door de staat beheerste aardgasconcern Gazprom. Zijn nieuwe ambt genoot Ivanov behoudt zijn post als minister van Defensie maar krijgt er nu de militaire industrie bij. De aandeeltjes van premier Balkenende in een Zeeuws hotel zijn vergeleken bij deze belangenmix slappe thee.

Aldus wordt de arme Fradkov in de schaduw gesteld door twee vice-premiers die greep hebben op de twee belangrijkste exportproducten van Rusland: energie en wapens. Zo komt de politieke doelstelling van Poetin weer een stapje dichterbij: een vorm van «staatsmonopoliekapitalisme», om zijn maatschappelijke sys teem in marxistische termen te typeren. Hij wil deze van bovenaf «geleide» democratie én markteconomie niet alleen gebruiken om na zes jaar eindelijk eens iets waar te maken van zijn belofte om het land te hervormen naar 21ste-eeuwse snit. Hij heeft deze paradoxale staatsopvatting vooral ook nodig om te voorkomen dat hij en zijn entourage over een paar jaar kunnen worden verrast door onverhoopte concurrenten voor het Kremlin. Die zijn er nog niet. Maar de groeiende middenklasse in de grote steden kan er wel eens naar gaan verlangen. Zeker als de economische groei bij een jubelende olieprijs van 55 dollar per vat blijft achterlopen op de prognoses en de inflatie juist hoger blijft uitkomen dan beloofd, zoals dit jaar.

Poetin ontleent zijn populariteit onder het gewone volk aan zijn consequente afbraak van de politieke cultuur van zijn wispelturige voorganger Jeltsin. Maar met de benoeming van Medvedev en Ivanov treedt hij juist in de voetsporen van diezelfde Jeltsin. Poetin heeft met zijn «kleine coup» van maandag, zoals de zakenkrant Kommersant de ma noeuvre noemt, de regering weer gepolitiseerd en is daarmee teruggekomen op zijn aanvankelijke beleid om de ministerraad als clubje onderaannemers juist klein te houden en ondergeschikt aan de architecten in het Kremlin. Het is de derde «kleine staatsgreep» sinds Poetin in 2000 president werd. De eerste coup pleegde hij in 2001 toen hij zich omringde met functionarissen uit zijn eigen voormalige KGB en geboortestad Sint-Petersburg. De tweede putsch voerde hij in 2004 uit door de vier jaar lang gedoogde premier van Jeltsin aan de vooravond van zijn herverkiezing te lozen en te vervangen door Fradkov.

De derde, van deze week, is echter de belangrijkste. Poetin doet daarmee bijna exact hetzelfde als Jeltsin tussen 1991 en 2000 deed: namelijk de arena van de macht permanent omtoveren tot een soort politieke boksring waarin iedereen met iedereen knokt en de president als arbiter nu eens «break» roept en dan weer aftelt.

In deze ring mogen Medvedev en Ivanov het nu eerst uitvechten. Medvedev afficheert zich graag als een machtspoliticus met een open oor voor de wat liberalere kringen rond het Kremlin. Ivanov is een representant van de zogeheten siloviki, het power house van geheime dienst, justitie, politie en krijgsmacht. De kans dat één van beiden de laatste ronde haalt, is niet minder groot dan het lijkt. Een kleine maar niet zo boude voorspelling. Er is nog een derde kandidaat in de boksring: namelijk de scheidsrechter. Hij heet Vladimir Poetin.

HUBERT SMEETS

Schaamte en woede

De Groninger popmuzikant Saro Paradiso voelde zich machteloos toen hij hoorde dat zijn vriend Masoud na twaalf jaar uitgeprocedeerd was en terug moest naar Iran.

GRONINGEN – Masoud is een van de zogeheten «Vijftig van Groningen», asielzoekers die hier al tussen de zes en zestien jaar verblijven, al die tijd op een beslissing hebben moeten wachten en nu allemaal terug moeten naar hun land van herkomst. Paradiso besloot zijn frustratie om te zetten in actie. Het resultaat is een cd met nummers van jonge noordelijke bands die op deze manier protesteren tegen het uitzettingsbeleid van Verdonk. De titel van de cd is Schaamte en woede, afgeleid van een tekst in het cd-boekje van de Groninger dichter (en psychiater) Rutger Kopland die de gevoelens helder verwoordt: «De werkelijkheid is nu dat zij (de asielzoekers) door een kille, harteloze ambtelijke machine naar soms levensgevaarlijke landen worden teruggezonden.»

Wie denkt dat die woorden wat overtrokken zijn, wordt wellicht wakker geschud door een beslissing die twee weken na de presentatie van de cd viel. Een lichamelijk gehandicapt meisje van zes uit Turkije, dat met haar familie in het asielzoekerscentrum in Haren (Groningen) verblijft, mag in Nederland blijven. Dat lijkt een positief bericht. Maar haar familie moet wel terug. Ook de twee zusjes van acht en dertien, die perfect Nederlands spreken, moeten met hun ouders mee. Het meisje van zes mag in haar eentje blijven. «Kil en harteloos» lijkt een «adequate» omschrijving.

De complete tekst van Kopland in het cd-boekje, die hij overigens ondertekent met zijn echte naam, prof. dr. R.H. van den Hoofdakker, laat aan duidelijkheid niets te wensen over: «Ik leef in een land met een grote politieke meerderheid van sociaal-democraten en christen-democraten, dat wil zeggen een politieke meerderheid die garant zou moeten staan voor solidariteit en naastenliefde. Ik schaam mij diep voor ons land dat deze beginselen met voeten treedt. Het maakt me woedend dat in ons land geen politieke meerderheid bestaat voor een generaal pardon voor uitgeprocedeerde asielzoekers. Het is een schande dat ons land het toelaat dat mensen die hier asiel hebben gezocht door ons toedoen jaren en jaren lang hebben moeten leven onder de dreiging van een mogelijke uitwijzing. We hebben het laten gebeuren dat ze zich met hun gezinnen hebben geworteld in onze samenleving en gingen hopen hun leven hier te kunnen voortzetten. De werkelijkheid is nu dat zij door een kille, harteloze ambtelijke machine naar soms levensgevaarlijke landen worden teruggezonden. Ik schaam me voor mijn land. En de politiek verantwoordelijken wekken mijn diepe weerzin en woede.»

De cd is voor minder dan een tientje te koop. De opbrengst gaat naar de Werkgroep Vluchtelingen Vrij in Groningen. Bijkomend voordeel is dat op de cd een groot aantal frisse, energieke jonge bands te horen is, waarmee wordt aangetoond dat de noordelijke muziek-scene op dit moment springlevend is. Maar dat is bijzaak.

HOLLY MOORS

Logo, no of pro

Is het groeiende aanbod van advertentieplekken een indicatie of een uitwas van de vrije kapitalistische wereld?

WASHINGTON – Begin van dit jaar meldde het persbureau AP dat een man uit Omaha, Nebraska, maar liefst 37.375 dollar had verdiend door zijn voorhoofd als advertentieruimte aan te bieden via de internetveiling eBay. SnoreStop, een bedrijf dat middeltjes verkoopt tegen snurken, plaatste het hoogste bod en kreeg daarmee de naam van het bedrijf, plus de zin «it simply works», een maand lang op het hoofd van deze man. Het was hem, Andrew Fischer, «naar het hoofd gestegen», zo meldden enkele dagbladen die het AP-bericht overnamen. Maar de chief executive officer (CEO) van Snore Stop, die al eerder zei dat Fischer een «head for business» had, verklaarde enkele maanden later dat de verkoop van zijn antisnurk producten door de actie was vervijfvoudigd. «Dit was mijn beste investering ooit», aldus de CEO.

Fischer bleek een pionier. Nadat hij met zijn beletterde voorhoofd in verschillende nationale televisieprogramma’s was opgedoken, verschenen op eBay allerlei aanbiedingen van mensen die ledematen tot advertentieruimte hadden verklaard. Daaronder opvallend veel kaalhoofdigen. En een vrouw uit Las Vegas met een enorme boezem. («Iedereen kijkt er toch altijd naar, dus waarom zou ik niet wat geld met ze verdienen?»)

Vernieuwing – of radicalisering – van het concept kon niet uitblijven. Afgelopen augustus meldde zich bij eBay een echtpaar uit de joodse nederzetting Sa Nur, gelegen in het noordelijke deel van de Westelijke Jordaanoever. De nederzetting zou enkele dagen later worden ontruimd door de IDF, het Israëlische leger. «Wij zullen ons samen met honderden verschansen», schreef het jonge paar in de aanbieding, «in het oude Engelse legerfort dat in het midden van de nederzetting staat. Daar zullen we zo lang mogelijk tegen de soldaten vechten. Deze gebeurtenis zal worden gefilmd door internationale nieuwsstations en zal MILJOENEN KIJKERS OVER DE HELE WERELD bereiken.»

Bieden kon beginnen bij veertigduizend dollar. Tegenprestatie: «Een grote vlag met uw bedrijfsnaam erop» boven op het fort. «UW BEDRIJFSNAAM ZAL DOOR MILJOENEN WORDEN GEZIEN!»

De veilingmeester meende dat het aanbod ofwel tegen de reglementen, ofwel tegen de goede smaak indruiste, waardoor de aanbieding van het net verdween nog voordat een bod was uitgebracht. Maar het bericht haalde wel de Israëlische krant Ha’aretz.

Hoe Naomi Klein, auteur van het boek No Logo, zal reageren op de actie van het echtpaar, zal voor lezers van dit weekblad geen verrassing zijn. De reactie van een medewerker van de Wereldbank – een instelling gericht op ontwikkelingswerk – is opvallender: «Natuurlijk zullen er mensen zijn die vol verontwaardiging reageren op zo’n bericht; dat die twee zelfs uit zo’n situatie geldelijk gewin willen halen. Maar laten we eerlijk zijn: veel opvallender is toch eigenlijk dat de Palestijnen in hetzelfde gebied, in al die jaren, niet op hetzelfde idee zijn gekomen? Kennelijk ontbreekt de ondernemerszin.»

PIETER VAN OS

De kleren van de

keizer

Het was weer een zware week voor Tony Blair, met onthullingen over zijn slappe Irak-beleid, minachting voor diplomaten en conflicten met Lagerhuis en klerenkast.

LONDEN – Komende winter zendt Channel 4 Tony Blair Rock Star uit, een terugblik op de muziekcarrière van de Britse premier. In een van de scènes van deze docu-komedie trekt de jonge Jagger-kloon zijn lange schapenwollen jas open waarna zijn strakke, satijnen ondergoed te zien is, uitgevoerd in psychedelische motieven.

De aankondiging van het programma viel in de week waarin de kandidaten voor het leiderschap van de Conservatieve Partij hun voorkeur kenbaar maakten op het gebied van ondergoed. Geen verrassingen. In het radioprogramma Woman’s Hour verklaarde ex-commando David Davis een herenslip te dragen, terwijl zijn jongere rivaal David Cameron opteert voor boxershorts. Kleding is geen triviaal onderwerp in de Britse politiek. John Major is nooit hersteld van spindoctor Alastair Campbells vuige, maar beeldende bewering dat hij shirts in zijn onderbroek tukt.

Campbells (voormalige) baas is echter ook geen Richard Gere. Dat Cherie Blair een haat-liefdeverhouding met de kledingkast heeft, is geen staatsgeheim, maar nu blijkt uit de memoires van ex-topdiplomaat Sir Christopher Meyer dat haar man van nature een «chav» is, een beroemdheid die zich op postmoderne wijze kleedt. In DC Confidential schrijft Meyer, tussen 1997 en 2003 de Britse ambassadeur in Washington, dat Blair tijdens zijn bezoeken aan George W. Bush meer zou hebben aan een couturier dan aan politiek adviseurs. Een keer had hij zo’n strakke corduroy aan dat zijn «mannelijkheid» bijna zichtbaar was en op de ranch van Bush verscheen hij eens bij een diner om te ontdekken dat hij de enige was die een spijkerbroek als «smart casual» had beschouwd. Blair haastte zich naar zijn slaapkamer en keerde hijgend terug aan tafel, waar Bush al halverwege zijn toespraak zou zijn geweest ware het niet dat Laura hem ingefluisterd had («Bushie, you’ll have to sit down») dat zijn wapenbroeder even weg was.

Van groter politiek gewicht is Meyers bewering dat Blair de Irak-oorlog had kunnen uitstellen of zelfs voorkomen. De diplomaat schrijft dat de Amerikanen zonder Britse steun nooit zouden hebben aangevallen. In plaats van deze troefkaart te gebruiken, zo als Margaret Thatcher zou hebben gedaan, ging Blair, betoverd voor de glamour van het Witte Huis, slaafs mee met «Washington».

Voornaamste reden om zijn plicht tot geheimhouding te schenden (en zijn huidige baan als voorzitter van de Britse Raad voor Journalistiek te riskeren) is wraak. De regering-Blair heeft stiekem geprobeerd de rol van de Britse ambassade in Washington te ondermijnen. Regelmatig le verde Meyer strijd met Campbell om een plaatsje aan de presidentiële dinertafel. Condy Rice moest er soms aan te pas komen om een stoel aan te schuiven. Met dit boek slaat de topdiplomaat terug.

Een ander door Blair verwaarloosd politiek instituut dat afgelopen week revanche heeft genomen, is het Lagerhuis. Acht jaar lang waren stemmingen formaliteiten waar «president» Blair zijn ambtswoning zelden voor verliet. De door George III ingestelde scheiding tussen wetgevende en uitvoerende macht is inmiddels uitgelopen op een echtscheiding. Uitgerekend bij een debat van landsbelang – mogen van terrorisme verdachte arrestanten negentig dagen zonder aanklacht worden vastgehouden? – bracht het Lagerhuis Blair zijn eerste nederlaag toe. Het zal wennen zijn voor de premier, die een afkeer koestert van politiek handwerk en voornamelijk geïnte resseerd is in roem, retoriek en rock-’n-roll.

PATRICK VAN IJZENDOORN

Op de handrem

De innovatieve ambities van de dagbladen van PCM zijn even uitgesteld.

AMSTERDAM – Het krantenconcern heeft de vernieuwingen bij de Volkskrant, Trouw, NRC Handelsblad en Algemeen Dagblad even «on hold» gezet omdat de geldkraan lekt.

En dat in een najaar waarin het nieuwste nog niet nieuw genoeg was. Eerst begon het Algemeen Dagblad deze herfst met zijn regionale superkrant op tabloid, volgens hoofdredacteur Jan Bonjer het enige antwoord op de crisis in de gedrukte massamedia. Vervolgens presenteerde NRC Handelsblad zijn compacte ochtendeditie NRC.Next, die de jonge lezer moet verleiden toch maar weer eens een krant te kopen. En daarna kondigde de Volkskrant, gramstorig over de voorkeurs behandeling die NRC Handelsblad krijgt van bestuursvoorzitter Theo Bouman, een speciale banenbijlage voor werkzoekenden aan en kon Trouw melden dat deze krant een witte raaf is omdat haar oplage steeg, in tegenstelling tot de val waarin alle grote dagbladen verzeild zijn geraakt.

Maar nu de grote sprong voorwaarts moet worden gemaakt, is een pasje op de plaats geboden wegens gebrek aan financieel vet op de botten. Het feit dat de Volkskrant en NRC Handelsblad immense rendementen halen van tegen de twintig procent heeft niet kunnen voorkomen dat er moet worden bezuinigd. Zo mag NRC Handelsblad zijn kleine dertig contractjournalisten voor de tabloid Next pas na 1 januari in (tijdelijke) dienst nemen, hetgeen tot gevolg heeft dat het eerste nummer drie weken later dan voorgenomen op straat komt.

Een van de redenen voor het opdrogen van de kasstromen is de voortdurende neergang van de advertentie-inkomsten. Dit heeft er bijvoorbeeld toe geleid dat het langzaam groeiende dagblad Trouw nog steeds niet echt uit de rode cijfers is. Maar het blijft niet bij korten op de budgetten en uitstel van plannen. Het eerste individuele slachtoffer is ook al gevallen: de directeur van het commerciële bedrijf van PCM. Formele reden: «Verschil van inzicht over het te voeren beleid.» Feitelijke reden: hij heeft het tij niet kunnen keren. Sinds de Britse venture-kapitalisten van Apax de baas zijn aan de Wibautstraat in Amsterdam tellen goede bedoelingen alleen nog als ze in cijfers zijn uit te drukken.

HUBERT SMEETS