Deze week

Week 47

Darfur is geen sideshow

De situatie in Darfur is niet verbeterd. «Zelfs onder de ogen van de VN gaat de Soedanese regering door met het terroriseren van de bevolking in Darfur», zegt Peter Takirambudde van Human Rights Watch.

De mensenrechtenorganisatie publiceerde deze week een rapport. Er worden nog steeds aanvallen gemeld van Arabische milities Janjaweed op dorpen en op vluchtelingenkampen. Het regeringsleger heeft zelfs met geweld een aantal vluchtelingen verplaatst. En er zijn tegenaanvallen geweest van de verschillende rebellenbewegingen.

Door al dit geweld hebben hulpverleners sommige gebieden moeten verlaten. Naar schatting zijn zeventigduizend mensen omgekomen en nog altijd ruim anderhalf miljoen mensen zijn ontheemd. Formeel is er sprake van een staakt-het-vuren, maar dat wordt dus voortdurend geschonden. De Verenigde Naties, de Afrikaanse Unie en de Europese Unie hebben steeds de nadruk gelegd op onderhandelingen tussen rebellenbewegingen en de Soedanese regering. De andere twee terugkerende thema’s zijn toegang van hulpverleningsorganisaties tot de vluchtelingen en het stoppen van aanvallen door de regering en de Arabische Janjaweed-milities aan de ene kant en rebellenbewegingen aan de andere kant.

De Afrikaanse Unie heeft een protectiemacht gestuurd van ruim drieduizend militairen. Een schamel aantal om anderhalf miljoen mensen tegen aanvallen te beschermen in een gebied zo groot als Frankrijk. Inmiddels klinkt dan ook de roep om dit aantal verder uit te breiden. Tot nog toe heeft de nadruk gelegen op «Afrikaanse oplossingen voor Afrikaanse problemen», een toch wel cynische benadering van de grootste humanitaire crisis van dit moment, waar al begin dit jaar voor werd gewaarschuwd door organisaties als Amnesty International, Human Rights Watch en de denktank International Crisis Group. Iedereen kon immers weten dat de Afrikaanse Unie niet voorbereid is op een dergelijke crisis en een gebrek aan financiële en logistieke middelen heeft. Mondjesmaat worden er wel middelen ter beschikking gesteld door onder meer de EU en de Verenigde Staten, maar het zijn lapmiddelen in verhouding tot de urgentie en de omvang de crisis.

Voor alles lijkt er een gebrekkige analyse aan deze benadering ten grondslag te liggen. Het is de Soedanese regering die verantwoordelijk moet worden gehouden voor de aanvallen op haar eigen burgers. Weliswaar is haar voortdurend gevraagd de milities die de aanvallen met hulp van het regeringsleger uitvoeren in te tomen, maar de Soedanese overheid weigert dat te doen, zoals blijkt uit de dagelijkse aanvallen. Het wordt dus tijd om stappen te nemen tegen de Soedanese regering. Tijd voor een wapenembargo en sancties tegen Soedan. Nederland heeft als voorzitter van de Europese Unie weinig klaar gekregen in deze crisis. Weliswaar heeft minister Van Ardenne voor Ontwikkelingssamenwerking zich welwillend getoond met het vrijmaken van geld en logistieke middelen, maar de politieke crisis heeft ze samen met haar collega van Buitenlandse Zaken Bot totaal onderschat.

RIK DELHAAS

Stripheld Bernhard

Voor de tweede keer in zijn leven is prins Bernhard gepromoveerd tot stripfiguur.

In 1977 was hij de protagonist in Les Aventures du Prince Bernhard van de in Frankrijk werkzame Nederlandse cartoonist Willem (Bernhard Holtrop), nu heeft hij de hoofdrol in Agent Orange van tekenaar Erik Varekamp en tekstschrijver Mick Peet. Het vet aangezette stripboek van Willem, in de hoogtijdagen van Lockheed, bracht de Nederlandse regering indertijd in verlegenheid. Het album kwam daardoor de Nederlandse landsgrenzen maar moeilijk over. Deze keer lijkt het schandaal niet minder. Varekamp en Peet hebben hun «graphic novel» – handelend over Bernhards vlegeljaren als student in Berlijn – uitgebreid met een fascimile-afdruk van een partijkaart van de NSDAP met de naam van de prins erop. En laat de prins nu altijd hebben ontkend dat hij ooit lid is geweest van die partij. Al begin jaren zestig biechtte Bernhard zijn lidmaatschap van de SA en de SS op aan zijn biograaf Alden Hatch, maar over het NSDAP-lidmaatschap zweeg hij. Tien jaar geleden was het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (Niod) in alle staten nadat een van zijn medewerkers Gerard Aalders samen met historicus Coen Hilbrink melding maakte van het NSDAP-lidmaatschap van de prins in hun boek De Zaak Sanders, compleet met diens partij nummer, 2583009. De prins zou van 1 mei 1933 tot 18 september 1937 als lid ingeschreven hebben gestaan, zodat prinses Juliana in januari 1937 dus de facto in huwelijk trad met een NSDAP-lid.

De in de Agent Orange-strip afgedrukte partijkaart laat weinig twijfel over, maar nog altijd ontkent de prins. Tegenover de Volkskrant zegt hij maandag 15 november dat hij misschien lid is geweest, maar dat hij zich nooit zou hebben aangemeld, kortom dat hij «onbewust»lid was van de Hitler-partij. Uit door De Groene Amsterdammer geraadpleegde documenten uit de National Archives in Washington blijkt echter dat Bernhard zijn vriend – en partijgenoot – Heinrich Langenheim in januari 1937 heeft opgedragen zijn NSDAP-lidmaatschap te beëindigen. Dezelfde documentatie maakt duidelijk dat de Nederlandse regering vlak na de Tweede Wereldoorlog bij de Amerikanen heeft aangedrongen op het schrappen van de naam van de prins uit de NSDAP-ledenadministratie, «om misverstanden bij het Nederlandse volk te voorkomen».

Die manoeuvre komt wellicht nog aan bod in een nieuw deel van de Agent Orange-strip. Uitgever René van Praag laat weten dat deel II in december 2005 uitkomt.

rEné zwaap

De kamergenoot van Mohammed B.

Was Nouredinne el F. werkelijk van plan om tijdens het EK in Portugal een bomaanslag te plegen op de toenmalige premier Durão Barroso?

PORTO – De Volkskrant stelde het dinsdag 16 november met zekerheid. «Barroso was doel aanslag EK». Generaal Leonel de Carvalho, tijdens het EK Voetbal coördinator veiligheid, weet echter nergens van.

Nouredinne el F. werd samen met twee andere Nederlandse Marokkanen op 11 juni – een dag voor de opening van het EK – inderdaad uitgewezen. Maar wat hij precies van plan was, daarover tast men volledig in het duister. De Carvalho: «Het uitwijzen van deze personen was een preventieve maatregel, maar er bestonden geen aanwijzingen die het zouden rechtvaardigen om tot arrestatie over te gaan. We weten niet wat ze hier deden. Misschien maakten ze alleen een uitstapje.»

Tijdens het EK ging Portugal over tot het tijdelijk opschorten van het Verdrag van Schengen. Tientallen vreemdelingen werden opgepakt en over de landsgrenzen gezet. De meeste van hen Marokkanen, maar ook Tunesiërs, Algerijnen, Indiërs en Brazilianen. De stad Porto verkeerde in de hoogste staat van alarm toen premier Durão Barroso op 11 juni in het Paleis do Freixo enkele honderden internationale hoogwaardigheidsbekleders zou ontvangen tijdens een door de regering aangeboden diner. Op advies van de Portugese politie werd die festiviteit van de agenda geschrapt.

De toenmalige politiechef van Porto Adelino Salvado verklaarde maandag 12 november in de Diário de Notícias dat de autoriteiten net voor het EK door de Nederlandse veiligheidsdienst werden getipt over de aanwezigheid van Nouredinne el F. in Portugal. Deze was samen met twee andere in Amsterdam woonachtige Marokkanen naar Portugal gekomen in een tweedehands Volkswagen Golf met een Nederlands kenteken die op naam van Mohammed B. stond. Nouredinne el F. stond al twee jaar in de belangstelling van de Nederlandse veiligheidsdiensten sinds er bij een inval in een woning in Amsterdam – het huis van Mohammed B., bij wie hij inwoonde – in oktober 2002 een zogeheten martelaarsbrief was gevonden. Nouredinne had ontkend dat hij de auteur van die brief was, maar stond sindsdien onder toezicht van de AIVD.

Voor politiechef Salvado was het aanleiding genoeg om het pension in Porto waar Nouredinne el F. verbleef binnen te vallen. Hij vertelde tegen de Diário de Notícias dat hij advies kreeg om nog langer te wachten, om er achter te komen wat de groep precies van plan was, maar dorst dat naar eigen zeggen niet aan. Het pension stond bekend als een plek waar Noord-Afrikaanse migranten verblijven. In totaal werden elf gasten van het pension opgepakt. Van hen werden er zeven het land uitgezet. Drie naar Marokko, één naar Tunesië en drie – onder wie Nouredinne el F. – naar Nederland. El F. en de twee anderen werden bij aankomst in Nederland gehoord door de AIVD en de Unit Terrorismebestrijding (UTBT) van het KLPD. Daarna werden ze heengezonden, om pas na de moord op Theo van Gogh weer op te duiken in de herinnering van de veiligheidsdiensten.

In Spanje maakte onderzoeksrechter Balthazar Garzón deze week bekend dat er aantoonbare banden bestaan tussen El F. en de twee andere Nederlandse Marokkanen die in Portugal werden uitgewezen en de vorige maand in Spanje gearresteerde leden van de terroristencel Martelaars van Marokko. De laatste groep zou een aanslag hebben voorbereid op het Nationaal Gerechtshof in Madrid. Volgens Garzón kan aan de hand van bancaire transacties, registers van telefoongesprekken en correspondentie een direct verband tussen de Spaanse en de Nederlandse «Hofstad-groep» worden gelegd.

(René Zwaap)