Deze Week

Week 48

Vertrouwen in de West

Premier Balkenende noemde zijn bezoek aan Suriname «een verrijking». Volgens hem kunnen Nederland en Suriname nog veel van elkaar leren.

WILLEMSTAD – Het was rustig in het presidentiële paleis te Paramaribo afgelopen donderdag. Voor het eerst in dertig jaar sprak op die locatie een Nederlandse premier met een Surinaams staatshoofd. Drie kwartier zouden Balkenende en Venetiaan elkaar ontmoeten. Het gesprek duurde anderhalf uur. Volgens de premier kunnen Nederland en Suriname nog veel van elkaar leren. In het moederland draait de economie relatief goed, terwijl in de voormalige kolonie etnische bevolkingsgroepen de kunst verstaan om ontspannen samen te leven.

Studenten aan de Anton de Kom Universiteit in Paramaribo menen echter dat het feit dat etnische groepen in Suriname «elkaar ontzien» hen ook minder slagvaardig maakt. Zo zou het gebrek aan etnische spanningen impliciet leiden tot de economische malaise van het land.

Volgens Balkenende gaat het vooral om «vertrouwen». Ver trouwen was twee dagen later ook het sleutelwoord op Curaçao tijdens een rondetafelconferentie over nieuwe staatkundige verhoudingen binnen het koninkrijk. Balkenende vroeg er expliciet om, zodat Nederland in vage termen kon beloven de Antilliaanse staat schuld van 2,4 miljard euro op te lossen in ruil voor financiële controle op de eilanden.

Of die afspraak standhoudt valt nog te bezien, maar het feit dat de overeenkomst er nu ligt is op zich een klein wonder. Een naar de Nederlandse achterban toe wel licht moeilijk verdedigbaar wonder. Dat bleek al snel. Op het moment dat de naar Curaçao mee gereisde Nederlandse journalisten de vergaderruimte betraden voor de afsluitende persconferentie sloeg de sfeer van «vertrouwen» om in een stugge koloniale houding van harde Nederlandse onderhandelaars.

«Dat is vooral voor de bühne», zei een delegatielid van Aruba. Ook Richard Gibson, de Antilliaanse minister van Constitutionele Zaken, liet zich eerder ontvallen dat de onderhandelingen niet alleen werden beïnvloed door de op handen zijnde Antilliaanse verkiezingen, maar zeker ook «door de exposure in de media». Onder de palmen achter de vergaderzaal, buiten het gezichtsveld van de lokale pers en politici, liet Balken ende zich vervolgens langdurig interviewen door de Nederlandse journalisten.

De premier lijkt in de voormalige koloniën binnenskamers, tijdens het anderhalf uur durende ge sprek met Venetiaan en de zelfs niet voor Eerste-Kamerleden toegankelijke rondetafelconferentie, weliswaar tot een houding van respect en gelijkwaardigheid te komen. Maar thuis is die boodschap moeilijk te verkopen. Terwijl het juist daar telt. Als Balken ende etnische groepen in Nederland als een even grote verrijking ziet als in Suriname en in Den Haag evenveel gelijkwaardigheid kan tonen als op Curaçao kunnen ook de Antillen ervan uitgaan dat beloftes worden nagekomen. Dan zal «het moederland» in de toe komst niet met nog meer wan trouwen en teleurstelling worden bekeken.

MIRIAM SLUIS

Wintervrees

Hoe komen de Britten de winter door? Net als de Nederlanders: chaotisch.

londen – Britse meteorologen hadden zich dit jaar voorgenomen om door middel van positieve berichtgeving en praktische waar schuwingen de kritische weerconsumenten beter van dienst te zijn. «Hier en daar een bui» veranderde in «over het algemeen droog» en mocht het onverhoopt de ganse dag plenzen, dan wordt aangeraden om de paraplu niet te vergeten.

Zo kwam het dat een weers voorspeller medio oktober de strengste winter sinds 1963 in het vooruitzicht stelde. Sindsdien is het koninkrijk in de hoogste staat van paraatheid. Dat de Britten het winteren hebben verleerd, bleek in februari, toen al na twee dagen sneeuw werd gesproken over het begin van een nieuwe ijstijd en scholen wegens onaanvaardbare sneeuwbalrisico’s hun deuren sloten.

Reeds bij lichte nachtvorst kleden de Britten zich alsof ze op poolexpeditie zijn. Lezers van The Daily Telegraph prijzen zichzelf gelukkig omdat hun dagblad niet is overgegaan op tabloidformaat zodat konijnenhokken en auto ramen probleemloos kunnen worden bedekt. Treinen rijden niet «due to the severe weather conditions that are being experienced» en in winkels staat de verwarming zo hoog dat de Britten zwetend hun kerstinkopen doen. Het ministerie van Volksgezondheid was van plan om veertien miljoen ouderen, zieken en alfahulpen een griepprik te geven. Terwijl er nog acht miljoen gegadigden aan de beurt waren voor hun injectie, was de voorraad op, waarna huisartsen het verwijt kregen vooral de «worried well» te hebben geprikt, de hypochondrische middenklasse.

Sinds de winterse onheils tijding is er niet alleen een tekort aan griepmedicatie maar ook aan gas, hetgeen in een maand tijd heeft geleid tot een vervijfvoudiging van de gasprijs. De Britse gasvoorraad in de Noordzee blijkt plotseling kleiner te zijn dan aangenomen, al verdenkt de overheid Shell en an dere bedrijven ervan het aanbod bewust laag te houden. Omdat een derde van de stroom uit gas wordt gegenereerd – in 1987 was dat slechts één procent – zullen fabrieken bij een strenge winter op halve kracht moeten gaan draaien. Britse gasbedrijven mopperen over het gebrek aan marktwerking op het continent, waardoor ze gas tegen een te hoge prijs moeten inkopen. Op de televisie worden reeds beelden vertoond van de Winter of Discontent uit 1979 en historicus Niall Ferguson merkte op dat The Sun toch nog gelijk krijgt met de melige voorpagina op de verkiezingsdag van 1992 waarbij het hoofd van Labour-leider Neil Kinnock de vorm had van een gloeilamp, begeleid door de mededeling dat wanneer Labour aan de macht komt de laatste Brit die het eiland verlaat het licht mag doven.

Om minder afhankelijk te worden van gas herontdekken de Britten beproefde energiebronnen. In Wales wordt binnenkort een mijn heropend om Corus van energie te voorzien, terwijl premier Tony Blair zijn nucleaire droom langzaam ziet uitkomen. Voor de Britten die de hoge gasrekening niet kunnen opbrengen, is er een schrale troost. Dankzij de verruimde openingstijdenwet in de horeca kunnen ze hun koude huis sinds vorige week dag én nacht verlaten voor de warme kroeg. Als steungerechtigde deed J.K. Rowling dat ook. Ze bracht pen en papier mee.

PATRICK VAN IJZENDOORN

Kennisfooi voor D66

Afgelopen vrijdag publiceerde de Raad van Economische Ad viseurs (REA) een advies over onze kenniseconomie. Investeer meer in hersens en minder in beton, is de conclusie.

AMSTERDAM – Het advies bevat enkele opmerkelijke gegevens. Een daarvan betreft de aard van on ze werkgelegenheid. Nederland scoort – in vergelijking met Frankrijk, Duitsland, Engeland en de VS – het hoogst in de omzetting van hoogproductieve in laag productieve economische activiteiten. Als gevolg daarvan neemt de productiviteit steeds minder toe. We scheppen dus de verkeerde werkgelegenheid: te weinig kennisbanen, te veel McJobs. Dat schiet niet op.

Een economie kan groeien in de breedte door het aantal productiefactoren (natuurlijke hulpbronnen, arbeid en kapitaal) uit te breiden. Dat was het model van de naoorlogse jaren. We imiteerden toen de technologische voorsprong die elders, in de VS, was gerealiseerd. De tweede manier is om met de bestaande voorraad aan productiefactoren een hogere waarde te realiseren. Als het gaat om slimmer produceren, helpt imitatie niet meer. Nu we zelf tot de technologische top in de wereld (willen) behoren «kan niet langer gratis worden meegelift op andermans onderzoeksinspanningen», aldus de REA. Dan wreekt zich dat Nederland veel te weinig uitgeeft aan hoger onderwijs, onderzoek en ontwikkeling. De Raad schat dat, om gelijke tred te houden met de koplopers, daarin tien tot vijftien miljard euro extra moet worden geïnvesteerd door overheid en bedrijfsleven samen. Vergelijk dat eens met de vierhonderd miljoen euro extra voor innovatie en onderwijs die in het Paas akkoord in het voor uit zicht werd gesteld om D66 binnen de coalitie te houden. «Hiermee rukt Nederland op naar de Euro pese voorhoede op het gebied van innovatie», juichten de coalitiepartijen. Een D66-hand is gauw gevuld.

Als we zelf niet slimmer produceren doen anderen dat wel. Europese topmanagers verwachten dat hun ondernemingen twee maal zoveel werk buiten de grenzen van Europa zullen creëren als daarbinnen. Ook in Nederland doet de verplaatsing van banen naar het buitenland (offshoring) zich voor. Opmerkelijk is dat het niet alleen meer gaat om laag geschoold productiewerk. Inmiddels wordt ook het hersenwerk slachtoffer van de globalisering. Van het werk dat naar het buitenland werd verplaatst, bestond zestien procent uit hoger ge schoold productiewerk, eenzelfde aantal uit banen in marketing en acht procent uit werkgelegenheid in onderzoek en ontwikkeling.

Maar waar moet dat extra geld voor onderwijs en innovatie vandaan komen? Haal de stofkam door de subsidieregelingen, advi seert de REA. Die bevoordelen vooral de gevestigde industriële belangen ten nadele van innovatieve nieuwkomers. En vooral: wees kritisch ten aanzien van investeringen in grote infrastructurele projecten waarvan bekend is dat ze waarschijnlijk niet zullen renderen. Al die miljarden die zijn gestoken in onze eigen Maginot-linie, de Betuwelijn, hadden heel wat meer opgeleverd als ze waren geïnvesteerd in hersens.

BEN LIGTERINGEN

Duitse journalisten bespioneerd

Na een huiszoeking van de federale politie op de redactie van het politieke tijdschrift Cicero ligt nu ook de geheime dienst onder vuur. Die heeft journalisten op de loonlijst.

BERLIJN – De Duitse collega’s van James Bond hebben het moeilijk. Afgelopen week werd bekend dat twee journalisten van het weekblad Focus jarenlang door heren in trenchcoat en slappe hoedjes voor inlichtingen zijn betaald. De Bundesnachrichtendienst (BND) heeft haar Vertrauensmänner niet alleen bij neonazi’s en hooligans, maar beschouwt ook de pers als potentieel gevaar voor de staatsveiligheid. Opmerkelijk omdat de BND, die vanuit het provinciaalse Pullach in Beieren opereert, alleen voor buitenlandse spionage verantwoordelijk is en niet voor spannende Krimi’s op eigen bodem.

Een ander detail is nog saillanter. Een van de Focus-medewerkers was ooit majoor voor de Staats sicherheit (Stasi) van de DDR die daarna de kant van de voormalige klassenvijand koos en ge ne reus uit de school klapte. Het weekblad wist niet dat deze ge heim agent andere journalisten liet bespioneren. De bewuste V-Mann is intussen ontslagen. Maar toen journalist Bruno Schirra in Cicero citeerde uit een ver trouwelijk terroristendossier, doorzocht het Bundeskriminalamt prompt zijn woning. Aansluitend werden de redactieburelen van Cicero overhoop gehaald. Schirra weigert de naam van zijn tipgever te noemen en moet nu voorkomen wegens het «verraden van geheimen». Een parallel met Judith Miller van The New York Times, de draagster van de Pulitzerprijs die ook haar bronnen wilde beschermen, ligt voor de hand. De affaire lijkt ook anderszins op de handelwijze van het Witte Huis, dat journalisten op de loonlijst had staan. Hier ging het echter om positieve berichtgeving en niet om het bespioneren van redacties en de strijders voor de waarheid.

Een «waanzinnig ergerlijke aangelegenheid voor elke regering», aldus spionnenexpert Bernd Schmidtbauer. Sinds de «Spiegel-affaire» in 1962, die de beruchte CSU-onderkoning Franz-Jozef Strauss als minister van Defensie de kop kostte, wordt persvrijheid in Duitsland in hoofdletters ge schreven. Verschillende fracties in de Bondsdag eisen daarom dringend uitleg. Maar Otto Schily, de oud-minister van Binnenlandse Zaken, is zich nog steeds van geen kwaad bewust. Deze «rode sheriff» van de SPD muteerde, na een advocatenleven waarin hij de Rote Ar mee Fraktion verdedigde, tot een onvervalste recht-en-orde-fanaticus. Onder zijn leiding werd in 1998 «der großer Lauschangriff» in gevoerd. Hierdoor mag elke burger legaal afgeluisterd worden, zelfs in zijn woning. Uitzonderingen gelden volgens de grondwet voor ad vocaten, parlementariërs en journalisten.

Ondertussen zakt Duitsland op de door Reporters Sans Frontières gepubliceerde lijst van wereldwijde persvrijheid: het daalde van de elfde naar de achttiende plaats, vooral door de Cicero-affaire. Maar het Bundeskriminalamt wil toch zijn bevoegdheden uitbreiden. De criminele recherche wenst actief te worden zonder dat er een misdaad voorligt. De liberale partij FDP reageerde kort en krachtig: «Wij hebben geen FBI nodig.»

ROB SAVELBERG

Shell

Shell maakt zes miljard winst. Mooi nieuws voor de beurzen en de aandeelhouders.

DEN HAAG – Analisten haasten zich op de vanzelfsprekendheid van die winst te wijzen: tja, de olieprijzen zijn gestegen, dus moeten de prijzen aan de pomp omhoog, dus stijgen de winsten van de oliemaatschappijen. Ik vind het ook logisch. Iedereen vindt het logisch want in de politiek heb ik niemand horen klagen. Mooi voor Shell dat iedereen zo blij is over olielogica.

Ongeveer een jaar geleden be gonnen de olieprijzen te stijgen, zomaar, het gebeurt gewoon, net als een pukkel op de neus, of als trekvogels, ze komen en ze gaan. Analisten gaven iedere week verklaringen voor die stijging. Bosbranden in Nigeria: hogere prijzen. Rellen in Venezuela: hogere prijzen. Koning Fahd ziek: hogere prijzen. Koning Fahd dood: hogere prijzen. Branden in Irak: hogere prijzen. Stakingen in Nigeria: hogere prijzen. Toenemende schaarste: hogere prijzen.

Het is allemaal logisch. Maar het verband met hogere winsten van oliemaatschappijen bleef me ontgaan. Ik schaam me ervoor. Hogere olieprijzen, dus hogere winsten, ik blijf het maar niet snappen.

Sterker nog, ik begin de laatste tijd steeds vaker in het wilde weg voor me uit te rekenen. Stel je voor dat ik een kruidenier ben. Ik verkoop suiker aan mijn klanten voor x euro. Zelf heb ik het van de suikerboeren voor x-1 ingekocht. Lo gisch. Op een dag hoor ik van de suikerboeren: de suiker begint op te ra ken, u moet meer betalen. Logisch, denk ik dan. Ik ga ze dus meer betalen: namelijk x. Maar ik ben niet gek: dus bereken ik die prijsverhoging door aan mijn klanten, ze moeten nu x + 1 betalen. Logisch. De klanten zeuren wel even maar het is niet anders. Er is vaker brand bij die suikerboeren zeg ik en de zoetstof heeft last van een virus. Logisch dus van die hogere prijzen. Aan het eind van het jaar maak ik de balans op. En hoe ik ook reken en peins en nog eens kijk en denk en opnieuw begin: meer winst heb ik niet gemaakt. Geen cent meer, ik heb quitte gespeeld. Het maakt ge woon geen bal uit, alleen de suikerboeren krijgen meer geld en mijn klanten worden armer. Tel het maar na, het is echt helemaal logisch.

Maar nu de oliemaatschappijen. De olie wordt schaarser, dus moeten ze meer betalen. Dat rekenen ze door aan de consument. Logisch. Winsten van de olie maatschappijen zeer fors gestegen? Is dat logisch? Ik reken nog een keer alles uit. Dus de olie wordt duurder, dus verhogen de maatschappijen de brandstof prijzen en dan komt het… dus stijgen de winsten van de oliemaatschappijen. Er is sprake van een goo cheltruc die ik niet doorzie. Wel knap denk ik. Ik hou van goochelaars. Eerst was er een kaart, en ineens is-ie weg. De hoge hoed is leeg en ineens is er een konijn. Waar komt dat konijn vandaan?

KEES ’T HART