Deze Week

Week 49

Teweegbrengen

Staatssecretaris Medy van der Laan begint nu ook buiten Hilversum wortel te schieten.

AMSTERDAM – In het slagveld dat de hervorming van de Publieke Omroep heeft teweeggebracht, onderscheidt de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap zich niet door werkelijk inzicht of diepe kennis van zaken. In haar benadering van de Rijksmusea, in haar nota Bewaren om teweeg te brengen, lijkt Medy van der Laan opnieuwo in de greep van rücksichtsloze voortvarendheid. De musea, zegt zij met populistische flair, zijn «voorspelbaar»: ze hebben een «stoffig en saai» imago, waar de bezoeker niet meer te zien krijgt dan «spullen in een vitrine».

Van der Laans nota kan worden gearchiveerd als schoolvoorbeeld van de onrust der tijden. De musea moeten – net als de omroepen – worden ingezet in het maatschappelijke debat. Zij moeten het hoofd bieden aan vergrijzing, globalisering, migratie, informatietechnologie, ontlezing en de gevoelsinflatie van de beleveniseconomie. Zij moeten zich volgens Van der Laan niet richten op het eenvoudigweg bewaren van kostbare spullen, het verwerven van kennis en het verbreiden van schoonheid, maar op «het toe kennen van nieuwe betekenissen aan collecties, het in perspectief plaatsen van het begrip identiteit, de actualiteit voorzien van een historische context, het verduidelijken van een gedeelde culturele achtergrond en het versterken van historische, culturele en maatschappelijke kennis over ons land».

Kortom, allochtone jongeren moeten het museum in en daar moeten zij iets te zien krijgen wat niet alleen maar Nederlands is maar ook Turks, Marokkaans of Moluks en die «spullen» mogen niet in een vitrine liggen, maar moeten interactief, hands-on, enzovoorts worden aangeboden.

Het is voorstelbaar dat zo’n opdracht voor kleine musea met specifieke, kwetsbare collecties zoals het Museum Meermanno-Westreenianum (boeken) of het Princessehof (porselein) een stuk lastiger is dan voor het Van Goghmuseum of het Rijksmuseum Amsterdam. Het Haagse antwoord op zulke reserves is fris: korten. De musea krijgen langetermijn subsidie voor het beheer van hun collectie, de beveiliging en het onderhoud, maar voor de rest, de educatie, de presentatie, de tentoonstellingen, de leuke dingen, moeten zij concurreren met elkaar om een pot «flexibel geld». Een visitatiecommissie zal bepalen wie de wedstrijd wint.

Deze verscherpte overheids bemoeienis is ideologisch gemotiveerd. De museumsector doet het immers uitstekend, is goed ge organiseerd, heeft prachtige collecties, prachtige gebouwen (veel nieuwbouw) en constant hoge bezoekcijfers. Op een enkel puntje na, zoals de Mondriaan-aankoop door het Rijksmuseum, stemmen de instellingen hun activiteiten en col lecties goed op elkaar af. Er wordt geen geld over de balk gegooid. Er worden volop leuke dingen georganiseerd. De Mu seum nachten blijven door de staatssecretaris geheel ongenoemd.

Dat allochtonen en jongeren tot 35 jaar het museum mijden, is nauwelijks de schuld van het museum. Het is de vraag of het aanzetten tot concurrentie om de poet daar iets in zal veranderen. Curieus genoeg ligt het antwoord in de Nota verscholen. Van der Laan schrijft dat museumbezoekers, als zij eenmaal binnen zijn, vooral prijsstellen op menselijk contact: rondleidingen, demonstraties en «living history», meer dan plasmaschermen en koptelefoons. Het bezoek door jongeren aan podiumkunsten is de laatste jaren sterk gestegen: dat komt door het CKV, de versterkte relatie tussen cultuur en onderwijs. Datzelfde moet kunnen gelden voor de musea. Musea die mee moeten in de rat race doen er dus goed aan alle schoolkinderen van de stad twee keer per jaar per bus het museum in te rijden en ze daar rond te leiden door iemand die ter zake kundig is en een behoorlijk verhaal kan vertellen. Simpel. Het lijkt verdacht veel op goed onderwijs. En voor de rest: maak ze gratis toegankelijk.

KOEN KLEIJN

Vijf dagen

Abortus is ruim twintig jaar na de invoering van de wet weer aanleiding tot discussie. Is zwangerschapsonderbreking een persoonlijke vrouwenkeuze of een politieke zaak?

DEN HAAG – Veel jonge meisjes die een abortus ondergaan, zullen nauwelijks beseffen aan wie ze dit belangrijke recht te danken hebben. Aan de Wet Afbreking Zwangerschap (WAZ), die in 1984 van kracht werd. Daaraan waren jaren van felle acties voorafgegaan. In de jaren zeventig trotseerden Dolle Mina’s, met op hun blote buiken de leuze «Baas in Eigen Buik» de woedende blikken van conservatief Nederland. De wettelijke mogelijkheid tot abortus provocatus vormde de kroon op hun strijd voor lichamelijke soevereiniteit. Lang was Nederland hiermee voorloper. Uit alle delen van Europa trokken vrouwen naar Nederland om de risico’s van breinaald en zeepsop in te ruilen voor een medisch verantwoorde onder breking van hun zwangerschap.

Nu is opnieuw de wet onderwerp van politieke discussie. In opdracht van het ministerie van Volksgezondheid is de WAZ geëvalueerd. In de praktijk blijkt volgens de onderzoekers dat de verplichte vijf dagen bedenktijd – indertijd een concessie aan het CDA – onnodig wordt gevonden, zowel door de gynaecologen als de vrouwen die de kliniek binnenstappen. De beslissing blijkt meestal gemotiveerd genomen te zijn. Vijf dagen wachten wordt ervaren als belastend en betuttelend. Het leidt tot onnodig rekken van een kleine medische ingreep die als zowel emotioneel ingrijpend als opluchtend wordt ervaren. Gepleit wordt voor een flexibele, individuele «beraadtermijn». Voor de een is dat een uur, voor de ander enkele dagen.

Moet de vijf-dagen-termijn wor den afgeschaft? De vraag beantwoorden is lastig, juist omdat het gaat om een indivi duele keuze. Hoewel ook uit onderzoek van de Rutgers Nissan Groep naar zwangerschapsonderbreking naar voren komt dat «het belastend is en geen enkele in vloed heeft op de kwaliteit van de besluitvorming» zijn er ook vrouwen die zeggen: het is juist goed om even pas op de plaats te ma ken. Lezersreacties in Trouw (oorspronkelijk van christelijke signatuur) lieten vorige week zien dat er veel meisjes tegen af schaffing van de verplichte periode zijn. Want: te haastig, te weinig tijd om alternatieve hulp aan te bieden. Te veel meisjes hebben achteraf spijt en kampen met ge wetensnood. En ook: het eva luatie onderzoek is te veel opgetekend uit de mond van artsen.

Dit geluid mag niet worden verwaarloosd bij de beslissing die straks in de Kamer genomen wordt. Is haast nodig bij een wet die ten opzichte van alle andere landen geldt als uitstekend en liberaal? Nog steeds heeft Nederland een van de laagste abortus cijfers ter wereld (8,7 per duizend vrouwen tegen bijvoorbeeld Engeland met 16,6). De meeste vrouwen zijn van niet-westerse herkomst (51 procent). Juist deze groep is gebaat bij goede voorlichting en psychische begeleiding, vanwege het taboe op seksualiteit binnen de eigen gemeenschap.

Uit het rapport blijkt overigens wel dat daar helemaal niks mis mee is: meisjes worden zorgvuldig en empathisch begeleid. Aan de andere kant: als «een ongelukje» een concrete uiting is van dit taboe – seks voor het huwelijk – dan is onderbreking een zegen. En daarmee tevens een politiek issue. Het persoonlijke is opnieuw politiek. Maar anders dan toen. Je kunt je afvragen of «niet wachten» óók een afgeleide is van de efficiency policy binnen de gezondheidszorg.

MARGREET FOGTELOO

Onderwijsrevolutie

Britse kinderen mogen weer ou derwets leren lezen.

LONDEN – De Britse minister van Onderwijs Ruth Kelly gaat een einde maken aan «natuurlijke» of «zelfontdekkende» leesstof. Bij deze methode krijgen schoolkinderen woorden te zien waarvan ze de uitspraak en betekenis moeten raden. Voorheen was het zo dat ze eerst het alfabet moesten leren met de bijbehorende klanken. Op die basis leerden ze vervolgens lezen. Deze klassieke methode raakte in de jaren zestig uit de gratie. Volgens progressieve onderwijskundigen – geplaagd door het idee dat onderwijs een hinderlijke onderbreking van de opvoeding is – was het leren van letters en klanken voor zowel leraren als leerlingen geestdodend, ondanks ezelsbruggetjes als Big Elephants Can’t Always Use Small Exits (BECAUSE). Leren lezen zou vanzelf gaan.

Dat is nu, veertig jaar later, ijdele hoop gebleken, beweert Jim Rose, voormalig hoofd van de onderwijsinspectie. Zijn bevindingen zijn mede gebaseerd op een jarenlang experiment onder driehonderd kinderen in het graafschap Clackmannanshire, waar met de klassieke klankmethode veel betere resultaten werden behaald dan met de «look-and-say»-methode. Volgens behoudende onderwijskundigen is «look-and-say», afgezien van de introductie van computers, zelfs de grootste klaslokaalcatastrofe van de moderne geschiedenis, waarvan met name kinderen uit de onderklasse de dupe zijn geworden omdat zij thuis weinig steun krijgen bij het leren van correct Engels. Juist deze steun is cruciaal als «look-and-say» wil slagen.

Tot voor kort was de terugkeer naar het fonetische systeem een taboe binnen het onderwijs establishment, zelfs toen vorig jaar uit een onderzoek bleek dat een vijfde van de elfjarigen slecht leest (en schrijft). Het had er bovendien alle schijn van dat de taalkundige vrijheid-blijheid op de basisschool werd voortgezet in het middelbaar onderwijs. In 1998 ontdekte statisticus Sir Claus Moser dat de Britten na de Ieren en Polen de meest ongeletterde Europeanen zijn. En in zijn boek Lost for Words: The Mangling and Manipulating of the English Language haalt BBC-presentator (en taalpurist) John Humphrys een docente Engels aan die bekende het verschil niet te weten tussen een werkwoord en een zelfstandig naamwoord. Dat New Labour («Education, Education, Education») het woord «whereabouts» vier jaar geleden verkeerd spelde op een verkiezingsposter was symbolisch. Net als het feit trouwens dat de fout nauwelijks werd opgemerkt.

Niet alleen grammatica, maar ook algebra is jarenlang be-schouwd als te moeilijk, te saai en niet relevant voor het verbeteren van de maatschappij. Mede om die redenen hebben de harde wetenschappen in het voortgezet onderwijs grotendeels plaatsgemaakt voor Twentyfirst Century Science. Bij dit verzamelvak leren scholieren kookrecepten van Nigella Lawson in plaats van het periodiek sys teem, is het ontstaan van de granieten bodemlagen in Cornwall minder belangrijk dan de vraag of artikel 19 uit het Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens opgaat voor Assepoester, en werd de wet van Ohm verdrongen door reclame voor de nieuwe tabakswetten. Het heeft ertoe geleid dat er in het land van Newton, Watt en Hawking bijna geen wis- en natuurkunde leraren meer te vinden zijn. Dat dit als een nationale tragedie wordt opgevat, is een stap vooruit.

PATRICK VAN IJZENDOORN

Néoréacs

Frankrijk heeft een nieuw intellectueel fenomeen: de néoréacs.

PARIJS – Het is het linkse weekblad Le Nouvel Observateur die de beweging als eerste signaleerde en een poging waagde haar contouren te beschrijven. Van een coherente groep is vooralsnog geen sprake en een duidelijk programma ont breekt. De néoréacs lijken elkaar vooral te herkennen in een gemeenschappelijke missie: de geesten rijp maken voor een politiek die zich rekenschap geeft van de vijanden die de Republiek van binnenuit bedreigen.

Net als de néoréacs zelf vormen deze vijanden een diffuus gezelschap. Zij houden zich vooral op in de buitenwijken rond de grote Franse steden: moslimterroristen, linkse welzijnswerkers, radicale imams, Arabische jongeren die niet willen integreren, communistische burgermeesters en polygamie bedrijvende Afrikanen.

Geestelijk vader van de beweging is de filosoof Alain Finkielkraut, docent aan de prestigieuze Ecole Politechnique. In reactie op de banlieue-crisis gaf hij een interview aan de Israëlische krant Ha’aretz. Van werkloosheid, discriminatie of huisvestingproblemen wilde Finkielkraut niet horen. De rel len waren een «republikeinse po grom», op touw gezet door «zwarte en Arabische jongeren met een moslimidentiteit» die Frankrijk haatten. Vanuit Moskou gaf Hélène Carrère d’Encausse, lid van de Académie Française, de schuld aan polygame Afrikanen. Die woonden met z’n dertigen in een huis, zodat hun kinderen niets anders restte dan op straat auto’s in de fik te steken. In Frankrijk zelf was het André Glucksmann, in de jaren zeventig oprichter van de nouveaux philosophes, die sprak van pure haat en nihilisme van de relschoppers. Alexandere del Valle, een intellectueel wiens ster snel rijzende is, had het over een «nieuwe intifada».

Volgens Daniel Lindenberg, «nouveaux réactionaire» en au teur van Rappel à l’ordre, is het nieuwe van de néoréacs vooral gelegen in de weerklank die ze vinden bij de Franse politiek. Opereerde hij nog in een vacuüm, het politieke klimaat is volgens Lindenberg in Le Nouvel Observateur dermate verrechtst dat «intellectuelen zich in Frankrijk kunnen bedienen van concepten van het Front National».

MARIJN KRUK

Alles collectief

Utrecht rouwt. In de winkel ruiten hangen meer FC Utrecht-vlaggetjes dan ooit tevoren.

UTRECHT – Bij het FC Utrecht-stadion ligt een zee van bloemen. Wegens de dood van verdediger David di Tomasso. Er liggen ook veel sjaaltjes en vlaggen van concurrerende clubs, neergelegd als blijk van solidariteit. Een ouder echtpaar loopt rond en bekijkt de kaartjes die aan de boeketten hangen. «Dat doet je toch wat, hè. Dat medeleven», zegt de man.

Eerder die week was Wesley Sneijder een van de eersten ge weest om een bloemetje te komen brengen. De supporters bij het stadion keken verbaasd op. De zondag daarvoor was Sneijder nog pispaal geweest. Zijn moeder was een hoer, zijn vader een nicht en hijzelf een kankerjood. Niet alleen Sneijder, de hele Ajax-selectie kreeg een wedstrijd lang doodsverwensingen naar het hoofd. Omdat de Belgische scheidsrechter niet wist dat hij in dat geval de wedstrijd hoorde stil te leggen, hadden de schreeuwlelijken een lekker middagje.

Een paar dagen later klonken er weer Utrechtse spreekkoren, nu om andere redenen. In de nacht van maandag op dinsdag overleed Di Tomasso (26) aan een acute hartstilstand. Donderdagavond, in een vol Galgenwaard, namen de supporters afscheid van de Fransman.

Als je goed kijkt hoe dat af scheid verloopt, dan valt op hoeveel het lijkt op een gewone voetbalwedstrijd.

Terwijl aanvoerder Jean Paul de Jong het publiek toespreekt, staat de hele selectie arm in arm in een halve cirkel: alsof er een penaltyserie genomen wordt. Het publiek gedraagt zich ook volgens verwachting: toeters, vuurwerk en You’ll Never Walk Alone.

Het publiek weet kennelijk niet beter. Als het rouwproces van de supporters op hun beleving van een voetbalwedstrijd lijkt, dan komt dat omdat het ook hetzelfde is. In de anonieme massaliteit van de supportersvakken be staan geen individuen. Een groep supporters is één wezen met één emotie.

Voor het individu in de massa is het niet van belang wat die emotie precies inhoudt, zolang het ge voel maar wordt gedeeld. Schelden, juichen, huilen en rouwen: de wens om één te zijn met de rest van het stadion.

Het beeld van huilende Utrecht-supporters zal in alle jaaroverzichten terugkomen. Ze kunnen ook een beeld gebruiken van een uitgefloten Sneijder. Verschillend beeld, dezelfde emotie.

JOOST DE VRIES