Deze week

Week 51

Waar voor weinig geld

Nederland staat erom bekend dat het relatief weinig uitgeeft aan onderwijs.

Toch scoren Nederlandse scholieren hoog op de vier thema’s die de OESO regelmatig onderzoekt: wiskunde (derde), leesvaardigheid (zevende), natuurwetenschappelijk inzicht (vijfde) en probleemoplossend vermogen (negende). «Dat is nog eens value for money», aldus Andreas Schleicher over het uitzonderingsgeval Nederland. Schleicher is projectleider van Pisa (Program for International Student Assessment), een omvangrijk vergelijkend on derzoek naar de schoolprestaties van vijftienjarige scholieren, dat de OESO elke drie jaar uitvoert. Koploper Finland scoorde in wiskunde 544 punten op een schaal die loopt van 200 tot 650. Daarbij worden 35 tot 40 punten omgerekend tot één schooljaar. Nederland haalde 538 punten, Duitsland 503. Dat scheelt een vol jaar.

Het onderzoek biedt een vooruitblik op het menselijk kapitaal van de toekomst. Daarover horen we alleen maar sombere geluiden. Europa raakt «achterop» in research and development, vooral ten opzichte van Amerika. «Europa’s vermogen om kennis te verspreiden over de gehele economie is cruciaal voor de groei van de productiviteit, om de dalende bevolkingsgroei te compenseren en zijn sociale model te bekostigen», aldus de werkgroep van Kok.

Dat zal afhangen van de kwaliteit van de beroepsbevolking. Omdat de VS in dit soort rapporten altijd gelden als de absolute benchmark is het des te opvallender dat Amerikaanse scholieren in het Pisa-onderzoek op drie van de vier thema’s lager scoren dan het gemiddelde en op één thema (leesvaardigheden) gemiddeld. In wiskunde bijvoorbeeld liggen de Amerikaanse scholieren anderhalf schooljaar achter op hun Finse en Nederlandse leeftijdgenoten. Hoe kan een land met een kennelijk tekortschietend onderwijsstelsel toch de leidende kenniseconomie in de wereld zijn? Het antwoord is dat er niet één kenniseconomie is, maar verschillende, samenhangend met de stadia in de ontwikkelingscyclus.

Engelstalige landen (VS, Canada en Engeland) zijn sterk in het begin van de cyclus bij de ontwikkeling van nieuwe producten en technologieën. Dat hangt samen met een competitief klimaat, gericht op investering en innovatie op de korte termijn. Ook in de economie geldt: the winner takes all. West-Europa is meer ingesteld op harmonie en is sterk in medium level engineering: kleine, staps gewijze verbeteringen van al langer bestaande producten. Duitsland dankt er zijn positie aan als ’s werelds grootste exporteur. Daarbij hoort een brede beschikbaarheid van hoog gekwalificeerde medewerkers. De VS vormen een veel minder kennisintensieve economie dan grote delen van Europa. Heel innovatief, dat wel. Maar de basisindustrieën (staal, auto’s) zitten altijd in de problemen. De kracht van Azië ligt juist aan het einde van de cyclus, in het superefficiënt produceren van uitgekristalliseerde producten. De re cente overname door de Chinezen van de pc-divisie van IBM is daarvan een voorbeeld.

Deze verhoudingen hebben gevolgen voor het onderwijs. De VS danken hun economische positie aan de excellente prestaties van een deel van de beroepsbevolking. Het gevolg is dat delen van hun onderwijs tot de absolute top behoren, maar andere delen heel laag scoren. Europa moet het hebben van een kwaliteit over de breedte, niet alleen van een beperkt aantal hightech-sectoren, en dus van een brede spreiding van goed onderwijs. Vanuit dit perspectief zijn de uitkomsten van het Pisa-onderzoek voor Europa niet onverdeeld gunstig. Duitsland scoort over de hele linie middelmatig. En de zuidelijke landen – Spanje, Portugal, Italië, Griekenland – trekken met hun lage uitkomsten het Europese gemiddelde behoorlijk omlaag.

Bovendien zijn er ook aanzienlijke verschillen binnen landen. Sociale herkomst verklaart nog steeds een belangrijk deel van de schoolprestaties. Ronduit zorgelijk is dat kinderen van migranten ver achterblijven, zelfs als ze hier geboren zijn en naar school zijn gegaan. Naar deze criteria – sociale herkomst en etniciteit – is voor Nederland het verschil in wiskunderesultaten circa twee school jaren. Nederland is ook een van de landen waar de variatie in prestaties tussen scholen (lees: tussen «witte» en «zwarte») groot is.

«Dit onderzoek zegt iets over de beschikbaarheid van menselijk kapitaal», waarschuwde Schleicher, «niet over de wijze waarop het wordt aangewend.» De brede kenniseconomie is nog ver weg.

ben ligteringen

Hoogmis vol goede bedoelingen

De inkt was nog niet droog onder De Verklaring van Dar es Salaam waarin de staatshoofden in het Grote Merengebied plechtig vrede, veiligheid en stabiliteit beloven, of Rwandese troepen trokken andermaal de grens met buurland Congo over.

De ministers Bot en Van Ardenne, aanwezig bij de top in de Tanzaniaanse hoofdstad, hadden zich zo verheugd getoond over het «politieke commitment» van de negen staatshoofden met deze stap op weg naar het realiseren van de «droom van een vredige regio». Een «hoogmis voor gelovigen» noemde de Belgische hoogleraar Filip Reyntjens de bijeenkomst en constateerde nuchter «dat het niks kost om documenten te ondertekenen».

Na eerdere invallen in 1996 en 1998, waarbij Rwanda het excuus gebruikte dat het ernstig werd bedreigd door grote aantallen militieleden en militairen, verantwoordelijk voor de genocide van 1994, bevinden zich dus nu opnieuw Rwandese troepen in Congo. In 1996 bestond inderdaad een reële dreiging, een explosieve situatie aan de grens met Congo waar zich honderdduizenden vluchtelingen bevonden, onder wie de milities en militairen. De inval van Rwanda met hulp van Oeganda en Burundi, hoe noodzakelijk misschien ook, was bepaald niet zachtzinnig. Naar schatting drie miljoen mensen verloren het leven in de daarop volgende oorlog, die maar dooretterde. Naar schatting bevinden zich nog tienduizend rebellen in Congo, die het afgelopen jaar welgeteld één aanval pleegden, maar niet langer een bedreiging vormen voor het land met het sterkste leger in de regio. Veel eerder wil het straatarme Rwanda zijn commerciële belangen veiligstellen. Rwanda en ook Oeganda hebben grote belangen in het buurland waar ze illegaal grondstoffen weghalen. Dat doen ze met behulp van lokale bond genoten. Die bondgenoten raken steeds meer gemarginaliseerd. De inval is een inbreuk op een fragiel vredesproces. Het zal misschien niet leiden tot grootschalige confrontaties. Hernieuwde gevechten met de voormalige bondgenoot Oeganda liggen wel in het verschiet, omdat die hun belangen in Congo bedreigd zien door Rwanda. De positie van Tutsi’s, verwant aan de Rwandezen en woonachtig in Oost-Congo, komt direct in gevaar. Eerdere schermutselingen waren aanleiding voor anti-Tutsi-rellen. Het is van belang Rwanda onder druk te zetten te trekken en de draad van het vredesproces weer op te pakken.

Rik delhaas

Republikeinen verdeeld

Amerika denkt na over een soepeler immigratiewet.

WASHINGTON – Wekelijks wordt de these bevestigd die de Engelsman Niall Ferguson voor de Amerikaanse verkiezingen in dit weekblad uit de doeken deed: Amerikanen en Europeanen drijven uit elkaar. Nu is er de kwestie-Kerik en de politieke strijd om de immigratiewetgeving. Dat de voormalige politiechef Bernard Kerik geen belasting afdroeg voor het werk van een illegaal in Amerika verblijvende werkster, vindt het Witte Huis van een hoger compromitterend karakter voor de kandidaat-minister van Binnenlandse Veiligheid dan alle boetes en officiële reprimandes die de besnorde kale klerenkast eerder in zijn kleurrijke leven vergaarde. Nog maar zes jaar geleden werd er tegen hem zelfs een arrestatie bevel uitgevaardigd, in verband met schimmige en uiterst lucratieve deals in de bouwwereld. De meest opvallende boete, boven op de waslijst rechterlijke reprimandes, kreeg hij omdat twee agenten in zijn opdracht wekenlang informatie hadden vergaard, onder diensttijd, voor het schrijven van zijn memoires. Dat boek vertelt de Bildung van een politieman: van undercoveragent met een zwarte band in karate, tot gevangenis directeur en grootaandeelhouder in de wapenindustrie. Het boek werd uitgegeven door Judith Regan, een goede vriend die ooit presentator was van het rechtse Fox-kanaal. Ook kwam hij in opspraak door al te openlijke partijactiviteiten in de baas zijn tijd.

Saillant is dat de immigratiewetgeving hem uiteindelijk de das om heeft gedaan. Op het moment is er immers geen onderwerp, zelfs abortus niet, dat de Republikeinse partij zo scherp en intens verdeelt als de immigratiewetgeving. Ook de Republikeins gezinde media en denktanks zijn erover verdeeld. Enkele conservatieve afgevaardigden wisten wekenlang de door Bush gesteunde binnenlandse veiligheidswet ter hervorming van de inlichtingendiensten op te houden. Publiekelijk morden deze Republikeinen over de bevelstructuur en de bureaucratie die officieren aan het front zouden ondervinden door de wet. Achter de schermen foeterden ze over te soepele immigratiepassages.

Door de steun van de Democraten zou de wet met een grote meerderheid zijn aangenomen, ware het niet dat Hastert, de Republikeinse meerderheidsleider in het Huis van Afgevaardigden, besloot de wet niet ter stemming te brengen. Hij zal alles tegenhouden, zo verklaarde hij, wat niet de steun geniet van «een meerderheid van de meerderheid». De Republikeinen die pleiten voor een soepeler immigratiewet vinden zowel de invloedrijke senator John McCain als de president en zijn topadviseur Karl Rove aan hun kant. Zij willen de wet aan de economische realiteit aanpassen (soms bestaat de landbouw industrie voor zeventig procent uit illegale werknemers). Rove ziet in de immigranten, die in toenemende mate Republikeins stemmen, een kans om de Republikeinse Partij aan een permanente meerderheid te helpen. Afgelopen januari lanceerde het Witte Huis al een wetsvoorstel dat het makkelijker maakt het burgerschap te verwerven. Ook voorziet het in een gastarbeidersprogramma van drie tot zes jaar. De afgevaardigde Tancredo, opstandelingenleider van de conservatieve Republikeinen: «Als ze hetzelfde varken met lipstick opnieuw naar het Congres sturen, zal het beest hetzelfde lot ondergaan als vorig jaar.»

Met jaarlijks een miljoen nieuwe illegalen is het een strijd die ertoe doet. Gezien het belang dat Karl Rove aan een soepeler immigratiewet hecht, denken politieke analisten dat de overwinning naar Bush cum suis gaat. Zowel de Democraten als Het Witte Huis zien nieuwe immigranten als welkome radertjes in de economische groei en als toekomstige stemmers van een rap groeiend electoraat. Maar dat betekent niet dat illegale werksters worden gedoogd. Dat heeft Kerik ondervonden. De «westerse» wereld splijt dagelijks verder uiteen.

PIETER VAN OS