Deze week

Week 6

Engeland moet anders

Vroeger loog Robert Kilroy-Silk naar eigen zeggen. Nu spreekt hij de waarheid. Om Groot-Brittannië voorgoed te veranderen.

In zijn autobiografie Chance Witness schrijft journalist Matthew Parris trots hoe hij begin jaren tachtig als Conservatief kamerlid samen met Labour-collega Robert Kilroy-Silk de Sexual Offences Act dusdanig wist te amenderen dat het opsluiten van prostituees tot het verleden zou behoren. Handelde Kilroy-Silk naar zijn geweten? Tijdens de persconferentie van zijn nieuwe partij Veritas verklaarde de 62-jarige euroscepticus dat hij als Labour-kamerlid voortdurend leugens moest verkopen.

Nu hij zijn eigen partij heeft – hoewel deze op naam van zijn islamofobe assistent staat – kan hij naar hartelust de waarheid dienen, zo verkondigde Kilroy-Silk op de bijeenkomst die het Verenigd Koninkrijk «voorgoed zou veranderen». Op welke manier, dat werd niet geheel duidelijk omdat de inhoudelijke akte louter over immigratie ging, het speerpunt van Veritas. Het enige nieuwtje was dat de europarlementariër zich niet, zoals was verwacht, kandidaat stelt in het kiesdistrict van de wankele minister van Defensie Geoff Hoon, maar in Erewash, East-Midlands, dat momenteel wordt vertegenwoordigd door een gescheiden hoofdonderwijzeres die zich heeft ontpopt als een loyale blairite.

Kilroy-Silks nieuwe avontuur op de overbevolkte rechterflank van de Britse politiek volgt op zijn mislukte machtsgreep binnen de UK Independence Party, die hij tijdens de Europese verkiezingen samen met Joan Collins aan achttien procent van de stemmen had geholpen. De kleurloze partijleider Roger Knapman bleek echter onverwacht veel steun te hebben bij de achterban. Dat de cameravriendelijke Kilroy-Silk na zijn bombastische redevoering tijdens de Celebration Conference in Bristol het optreden van Knapman niet afwachtte maar zich naar de BBC-studio’s haastte om zijn kandidatuur bekend te maken, deed zijn kansen weinig goed. Na een soort Blair-Brown voor beginners werd hij in Straatsburg uit de partij gezet, hetgeen een aardig pauzenummer vormde bij de perikelen rond de nieuwe Europese commissie. «It’s you and me together: we are both going to be kicked out today», zo probeerde hij de omstreden Italiaanse commissaris Rocco But tigli one nog op te vrolijken in de wandelgangen.

Het was voor de tweede keer binnen een jaar dat Kilroy-Silk de wacht werd aangezegd. Een column in The Sunday Express waarin hij Arabieren kwalificeerde als zelfmoordenaars, afhakkers van ledematen en vrouwenonderdrukkers was voor de BBC aanleiding om een einde te maken aan Kilroy, het ochtendprogramma waarin hij als charmante gastheer zeventien jaar lang intermenselijke oneffenheden met bewonderenswaardige beheersing had aangehoord. Het heeft niet alleen villa’s in Buckinghamshire en Marbella opgeleverd, maar ook faam als Ladies’ Man, al blijft het onduidelijk of hij op dit punt werkelijk een partij vormt voor Tony Blair. Want niets minder dan het premierschap van een onafhankelijk Verenigd Koninkrijk is Kilroy-Silks ambitie, zo verkondigde hij begin jaren zeventig al.

De kiezers wachten ontspannen af. In The Daily Telegraph merkte een lezer uit Cornwall op dat Veritas in de jaren zestig de naam was van een kampeeroventje. «It had to be pumped up and produced hot gas to deliver the goods.»

patrick van ijzendoorn

De prins verslaat Kinsley

Prinsen en prinsessen worden ingezet om de vruchten van de seksuele revolutie te vertrappen.

Niet alleen Roosevelts welvaartsstaat, ook de seksuele revolutie van dertig jaar later moet eraan. Om naar de zalige tijden van voor Kinsley en het Hite-rapport terug te keren, trekt de Amerikaanse regering dit jaar 167 miljoen dollar belastinggeld uit voor de ondersteuning van zogenoemd «abstinence-only» lesmateriaal. Daarin worden leraren geïnstrueerd hoe ze kinderen kunnen duidelijk maken dat seksuele onthouding de beste methode is om aids, «gebrek aan respect», genitale herpes, seksueel geweld, armoede (ja, dat ook) en zelfs zelfmoordneigingen uit je leven te houden.

Een afgevaardigde uit Californië, de Democraat Henry Waxman, heeft zijn medewerkers de opdracht gegeven dit lesmateriaal te bestuderen. In het rapport dat zij uitbrachten, te vinden op de website van het Congreslid, verklaren zij dat elf van de dertien meest gebruikte programma’s «valse en misleidende» informatie bevatten. Zo verstrekt één programma de mededeling dat aids ook via «zweet en tranen» kan worden doorgegeven; in een ander wordt beweerd dat condooms de verspreiding van geslachtziekten niet altijd remmen en dat er bij een foetus van 43 dagen gesproken kan worden van «een denkend mens».

Dat kan zijn. Maar uit het rapport blijkt ook dat het vaak heerlijk proza is waarmee christelijk rechts de kinderen van Amerika weer op het goede spoor probeert te zetten. De schrijvers van het lesmateriaal realiseren zich dat valse medische informatie en bangmakerij niet genoeg zijn om de harten en gedachten van het kroost te winnen. Levenslessen moeten het doen. En niet alleen over seks, maar ook over de «verhoudingen tussen de seksen». Een parabel op z’n tijd moet daarbij wonderen verrichten. Neem de volgende passage, uit Choosing the Best Soulmate, uit de razend populaire serie boekjes voor het onderwijs Choosing the Best…:

«Diep in het binnenste van iedere man huist een ridder met een schitterend harnas die klaarstaat om een maagd te redden en een draak te doden. Wanneer een man weet dat hij wordt vertrouwd, voelt hij de vrijheid om de sterke, beschermende man te spelen die hij wil zijn.

Stel je een ridder voor, reizend op zijn paard over het platteland. Plotseling hoort hij een prinses in nood. In galop rijdt hij fier naar de plaats van het onheil en trekt zijn zwaard om de draak te doden. De prinses roept hem toe: ‹Ik denk dat het beter gaat met een lasso!› en ze werpt hem een stuk touw toe. Nadat ze hem heeft uitgelegd hoe je een lasso werpt, doet de ridder zijn werk en verslaat hij de draak. Iedereen is nu gelukkig, behalve de ridder, die zich geen held voelt. Hij is depressief en twijfelt aan zichzelf. Hij had liever zijn eigen zwaard gebruikt.

De ridder gaat opnieuw op reis. De prinses herinnert hem eraan het touw mee te nemen. De ridder hoort een andere maagd in nood. Hij bedenkt hoe hij zich voelde voordat hij de prinses ontmoette; in een opwelling van zelfvertrouwen doodt hij de draak met zijn zwaard. Alle dorpsbewoners zijn blij en de ridder is een held. Hij is nooit teruggekeerd naar de prinses, maar leefde lang en gelukkig in het dorpje van draak nr. 2. Hij trouwde er uiteindelijk met de maagd – maar pas nadat hij zeker wist dat zij niets wist van het werpen van lasso’s.»

PIETER VAN OS

Hot Britannia

De Church of England gaat voortaan biologisch brood en biologische wijn uitdelen tijdens de Heilige Communie.

Dat maakte de aartsbisschop van Canterbury afgelopen week bekend. Verder prees hij in zijn toespraak Sharing God’s Planet het werk van The Body Shop. De ecologische koers van de kerk valt samen met pogingen van Tony Blair, door veel Britten gezien als de officieuze aartsbisschop, om de gevaren van het broeikasaffect op de politieke wereldagenda te zetten. Gedurende het World Econo mic Forum in Davos – waar wereldleiders, Bill Gates en Bono afgelopen maand bijeenkwamen om te praten over de armoede in Afrika – probeerde hij een verband te leggen met de noodzaak om op te treden tegen de klimaatveranderingen, die frequentere hongers noden zullen veroorzaken. In eigen land organiseerde Blair aan de vooravond van de door hem gepresideerde G7 een conferentie op het hoofdkwartier van de Britse meteorologen in Exeter. De bijeenkomst was apocalyptisch van karakter. Het Potsdam Institute for Climate Impact Research presenteerde een tijdschema van de global warming, met als voorzichtige conclusie dat grote delen van de wereld in de loop van deze eeuw onleefbaar zullen worden, en het Verenigd Koninkrijk een sub tropisch eiland waar vissers geen kabeljauw maar exotische kwallen in hun netten zullen aantreffen. Professor Chris Rapley maakte namens de British Antarctic Survey bekend dat het smelten van een massief ijsblok aan de westkant van de Zuidpool zal leiden tot een zeespiegelstijging van bijna vijf meter. De Amerikaanse klimatoloog Stephen Schneider kondigde het uitsterven van de ijsbeer aan en geneticus Mike Majerus voorspelde het uitsterven van het lieveheersbeestje in het Verenigd Koninkrijk.

De sombere stemming sloot aan bij een recente BBC-documentaire waarin gesteld werd dat de opwarming van de aarde ernstiger is dan wordt aangenomen. Ironisch genoeg is het de zichtbare luchtvervuiling die als een soort klamme deken nog voor enige afkoeling zorgt. Dit verschijnsel, global dimming, kon in de dagen na 11 september 2001 worden aangetoond doordat het Amerikaanse vliegverkeer stil lag. Met een modderlawine in Cornwall en de snik hete zomer van 2003 heeft de Britse bevolking afgelopen jaren een spoedcursus klimaatverandering gekregen. Onlangs nog liep het stadje Carlisle in Noordwest-Engeland onder zeewater, hetgeen aan enkele mensen het leven kostte en goudvissen in het voetbalstadionnetje deed belanden (die inmid dels als mascotte dienen). De aanleg van duizenden nieuwbouw woningen in de Theemsdelta is van de agenda.

Desalniettemin hebben deze plaagstootjes van de natuur niet geleid tot een groene revolutie bij de Britten, die meer angst hebben voor genetisch gemanipuleerd voedsel en gsm-palen dan voor opwarming van de wereld. «The danger is hot air, not global warming», was een kenmerkende krantenkop naar aanleiding van Blairs optreden in Davos, dat verder aanleiding vormde voor doorwrochte analyses over het handschrift van de premier. De observatie van Samuel Johnson dat wanneer twee Engelsen elkaar ontmoeten het gesprek meteen over het weer gaat, heeft niets aan actualiteit ingeboet, maar global warming zal, behalve in de chattering classes, niet snel ter sprake komen. Acht jaar New Labour heeft niet kunnen verhinderen dat de Britten nog altijd tot de viespeuken van Europa behoren. Caissières bij de supermarkt kijken een klant meewarig aan wanneer deze kenbaar maakt geen plastic tas te hoeven, fietsers krijgen verwijten dat ze geen wegenbelasting betalen en de Theems wordt, net als in de tijd van Turner en Dickens, steeds vaker als riolering benut. Hoewel de stank tot in het Lagerhuis waarneembaar moet zijn, komt een verbetering van het milieu, laat staan het broeikaseffect, niet ter sprake in het verkiezingsprogramma van de Conservatieve Partij. In hun onstilbare behoefte aan strijd schenken veel media bovendien onevenredige aandacht aan een handvol, al dan niet door Exxon gefinancierde, wetenschappers voor wie global warming geen verband houdt met menselijk gedrag.

Voor Blair lijkt het wel menens te zijn. Het is zijn ambitie niet alleen de Britten maar ook zijn collega’s tot stappen te bewegen, om te beginnen bij Bush, die Reagans paradigma dat bomen het broeikaseffect veroorzaken, lijkt aan te hangen. Geen gemakkelijke klus, zo heeft Blairs wetenschappelijk adviseur David Hart reeds ervaren. Deze kreeg van zijn Amerikaanse collega een uitbrander nadat hij had durven verklaren dat global warming een grotere bedreiging voor de mensheid is dan terrorisme ooit zal zijn.

PATRICK VAN IJZENDOORN

Concurrentie

Paul Scheffer zit op het vinkentouw. Hij denkt erover na om Wouter Bos uit te dagen voor het leiderschap van de PvdA.

Tegen de Volkskrant legde Scheffer (medewerker van NRC Handelsblad, redacteur van het televisieprogramma Buitenhof en bijzonder hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam) dinsdag uit waarom. Met Wouter Bos zal de PvdA de verkiezingen van 2007 of eerder vermoedelijk niet winnen, aldus Scheffer. De PvdA-leider doet hem denken aan Ad Melkert, die zich ook liet verblinden door rozige opiniepeilingen. «Bos wacht op fouten van het kabinet en stelt er zelf inhoudelijk niets tegenover.» Het ongebreidelde enthousiasme voor Bos tijdens het laatste partijcongres in Delft boezemt hem geen angst in. «De congresgangers zijn niet representatief voor de gewone leden», aldus Scheffer volgens de Volkskrant.

Scheffer bedient Bos op het eerste gezicht op zijn wenken. In NRC Handelsblad hadden Bos en partijvoorzitter Ruud Koole aan de vooravond van het congres een mistige wolk laten neerdalen over de vraag of een interne strijd om het leiderschap wel zinvol zou zijn. Bos moest retireren en krijgt straks datgene wat hij, eerder nolens dan volens, heeft opgeroepen. Nu met Scheffer, die intussen al met Koole heeft gesproken over de formulieren die moeten worden ingevuld en andere procedurele verplichtingen. En straks misschien met meer sociaal-democraten die publieke ambities hebben. Dat is nuttig. Want de kern van die interne partijstrijd is vooralsnog onhelder. De vraag «wat wil Wouter?» is eenvoudig te beantwoorden. Bos wil de verkiezingen winnen en dan, anders dan in 2003, mogelijk wél premier worden. Een leider die wel de PvdA wil leiden maar niet een kabinet moet nog worden uitgevonden, heeft Bos bij de verkiezingen van twee jaar geleden ervaren.

Maar op het tweede gezicht is het de vraag of de PvdA nu al blij moet zijn met de kandidatuur van Scheffer.

Ten eerste omdat het manifest van Scheffers kandidatuur nog niet voorhanden is. «Ik heb een goed programma nodig. Ik praat daarover met mensen in de partij», aldus Scheffer. Dat mag geen probleem zijn. De denkrichting van Scheffer is bekend genoeg om nu al een flauw idee te hebben waarheen hij de PvdA gaat leiden. Bovendien heeft hij tijd zat – het kabinet valt dit voorjaar vermoedelijk niet – en is politieke inhoud in een postindustriële maatschappij intussen net zo fluïde als persoonlijke vorm.

Ten tweede omdat de kandidatuur van Scheffer kennelijk nog niet zeker is. In de Volkskrant zei hij: «Ik heb de knoop nog niet doorgehakt.» Tegenover het Algemeen Nederlands Persbureau noemde bij de berichtgeving zelfs «ongelofelijk voorbarig»: «Ik denk erover na, zoals ik over veel dingen nadenk in mijn leven.»

Dat denken nu is van immens belang. «Weg is weg» is een axioma in het publieke domein. Omgekeerd ben je kandidaat of géén kandidaat. De enige uitzondering op deze regel is de gezeten politicus die dreigt met aftreden om zichzelf te laten terugroepen, beter bekend als de «methode Dries van Agt».

Scheffers slag om de arm is dus pas echt een bedreiging voor Bos en dus voor de PvdA. Bos voelt dat er tegenstand is maar weet niet van wie. De boekjes over politieke theorie en praktijk zijn aan revisie toe.

HUBERT SMEETS