TELEVISIE Trainer!,Yvette, De zwemmers

WEERBARSTIGE WERKELIJKHEID

Serkan, Yvette en Najoua zijn hoofdpersoon in drie mooie Human-documentaires op rij in Holland Doc. Voor Serkan uit Trainer! van John Appel ziet de toekomst er het gunstigst uit. Kort was hij prof bij TOP Oss. Nu doet hij mbo en traint blonde D3-pupillen die desgevraagd ook allemaal Van Persie in beroepskeuze volgen. ‘Wil er niemand dokter worden?’ vraagt Serkan verbluft tijdens de kennismakingsronde, waarop eentje gelukkig bekent later op de vrachtwagen te willen.
Serkans vrienden verwijten hem dat hij nooit lol maakt en een opa lijkt. Maar zijn geluk ligt op het trainingsveld bij die kinderen. Dat die allemaal erfelijk Hollands zijn terwijl zijn eigen vader uit Turkije kwam om in de fabriek te werken zou een gewone zaak moeten zijn, maar is dat nog niet echt. Anders was er ook geen film over Serkan gemaakt. Maar Appel benadrukt dat etnische en culturele verschil niet: we moeten zelf kijken naar en denken over een jongen die zich Utrechter, Nederlander en Turk voelt. En die trouw tot zijn God bidt, hopend dat Die zijn streven ‘gewoon een goed mens te zijn’ goedkeurt.
Mij lijkt hij daarin ver te komen. Zijn geduld met en liefdevolle aandacht voor de kinderen zijn groot. Zelf moeten die na een wanprestatie zeggen dat ‘de beleving ontbrak’. Niet alleen Serkans profjargon werpt vruchten af, ook zijn technische en tactische adviezen. Als ze desondanks de beslissende wedstrijd verliezen troost hij met ‘jullie zijn mijn kampioenen’. Zijn vader is belangrijk. Altijd stond die bij kleine Serkan langs de lijn. Nu komt hij naar de wedstrijden van zoons pupillen, als was hij hun Turkse opa. Al is dat te idyllisch geformuleerd: hij staat apart van het plukje kijkende ouders. ‘Mijn vader is een verschuivende rots die achter me meebeweegt – als ik val, val ik op hem.’
Wie zegt dat er op het mbo geen dichters zitten? Serkans integreren, assimileren zou een deel van mijn studenten ergeren. Ik ga ze kennis met hem laten maken. Net als met Yvette van Simonka de Jong, een film die aantoont hoe zwaar het bestaan van een documentairemaker kan zijn. Wie drama fictie maakt is meester over de gebeurtenissen: als de held moet sterven, sterft hij. In documentaire heerst de weerbarstige werkelijkheid. Yvette is zonder twijfel als personage gekozen omdat ze Lonsdale draagt en beschuldigd wordt van racisme – wat ze steeds, niet altijd even overtuigend, ontkent. Ze belandt in letterlijke knokpartijen met medescholieren en in figuurlijke met de schoolleiding. Maar ook lijkt ze gekozen vanwege kwetsbaarheid en zachtheid onder die harde buitenkant. Sterk uitgangspunt voor een film. Maar dan gooit een gebeurtenis in haar privé-leven het hele filmplan overhoop. Wat het eindresultaat niet minder boeiend maakt.
Ten slotte Najoua uit De zwemmers van Robert Oey. Oey filmde een zomer in het Flevoparkbad, Amsterdam-Oost, met een in veel opzichten gemêleerd publiek. Het leverde hem hoofdpersonen op die ook buiten het zwemmen gevolgd worden, onder wie Najoua. Marokkaans-Mokumse met de assertiviteit van de meiden van Halal en tegenovergestelde kleed- en leefstijl: bikini, naaldhak, weelderige haartooi, ongehuwd moederschap. Het is een film over dromen. De hare is weg te komen uit het opvanghuis waar ze met de baby woont en waar ze met alles en iedereen bonje lijkt te hebben. Querulant met wie je het vooral niet aan de stok moet krijgen. Maar de lastpost krijgt een steeds tragischer dimensie als niemand van familie of vrienden op het besnijdenisfeest van haar zoontje komt. En als dat eigen huis maar uitblijft. Wat hebben veel meiden het zwaar.

Trainer! op de site van Holland Doc; Yvette donderdag 3 juli, Nederland 2; De zwemmers donderdag 10 juli, Nederland 2