Weerbarstiger dan er televisie

Onverzadigbaar zijn camera en kijker, steeds verder op weg naar binnen in geest en lichaam, op zoek naar geheimste gevoelens, sterkste emoties, diepste driften: naar aorta, hartklep, alvleesklier, baarmoeder, hersencel.

Wat eens het besloten terrein van priester en psychiater was, is opengebroken en voor ieder toegankelijk via televisiepresentatoren, minder of meer intelligent en tactvol. Dokter Tulps anatomische les, ooit beperkt tot de academische snijzaal, wordt dagelijks thuisbezorgd, zij het dat het scalpel nu levende lichamen openlegt. Geen ziekte blijft onbehandeld, geen ziekenhuisafdeling onbezocht. Wij willen zien en weten; belangstelling, sensatiezucht, relativering van eigen leed, bezwering van angst, of van alles wat. Wie als omroep wil scoren moet en doet mee, van plattelandspraktijk tot intensive care van het academisch ziekenhuis. Het levert dubieuze en fatsoenlijke, beroerde en indrukwekkende televisie op. En problemen voor wie bloed en leed het liefste mijdt, maar zapper van nature is: dikke kans tussen Gordon en NEC-NAC in gedotter of keizersnede te belanden. Maar tegelijk, op onze plek, in onze tijd kan het langer duren dan ooit tevoren eer ziekte en dood hun intree in eigen leven doen. Zo maakbaar als de samenleving leek, zo maakbaar ook het leven zelf. Tot natuurramp, economische crisis, MS of kanker zich aandienen. Of de gebreken van de ouderdom, eerst die van de generatie boven ons, dan die van ons zelf. Die komen, ondanks medische televisie-overdaad, hard aan omdat ‘van verre zien’ wezenlijk anders is dan ervaren. Waar de dood vooral bekend is van de televisie (tientallen per dag, echt en gespeeld) maar in het dagelijks leven lijkt verdwenen (zelfs de klokken luiden niet meer) rouwen naasten alleen - geen klaagvrouw meer te huur.
Die zapper ben ik, en nog altijd begrijp ik hooguit, maar voel ik niet die kijkersbehoefte aan snijden en lijden. Wel geneer ik me voor de tijd dat ziekenhuislucht garant stond voor vlucht; en weet ik dat er televisiemakers zijn die die lafheid niet kennen of overwinnen en lichamelijk en geestelijk lijden tegemoettreden, verhelderend, empathisch en integer. Cherry Duyns maakte zijn 'kankerpaviljoen’. Ireen van Ditshuyzen een studie in Alzheimer.
Er zijn meer voorbeelden. Wanneer Van Ditshuyzen nu komt met een programma over een Haags ziekenhuis waarin de leidraad het 'dilemma’ is, dan moet de weerzin tegen infuus, hartbewaking en beademing dus opzij. Westeinde is een prachtig drieluik waarin aan de hand van zes cases vermogen en onvermogen, twijfels en keuzen van medische en verplegende staf worden getoond. Inderdaad, 'ze zijn tegenwoordig zó knap’, maar de maakbaarheid heeft grenzen en de vraag is vaak of je wel moet 'maken’ wat je kunt.
De Amerikaanse ziekenhuisserie ER is veelgeroemd. Recent hoorde ik verpleegkundigen op de radio die een marathonpreview van komende afleveringen hadden gezien - ze prezen niet alleen de televisiekwaliteit maar ook de 'echtheid’: alles klopte, tot en met amoureuze verwikkelingen. Met respect voor hun deskundig oordeel, maar zoals in ER artsen, verplegers en patiënten gecast zijn, en daarmee alleen al uiterlijk geen doorsnee geven van een hospitaalpopulatie, zo worden de dilemma’s, hoe intelligent ook aangesneden, in min of meer gepolijste vorm opgediend.
Westeinde is weerbarstiger en daarmee indringender, terwijl een dramatische structuur zoals in elke goede documentaire niet ontbreekt. En het biedt naast dilemma’s, waaronder het uiterste 'behandelen of abstineren’, veel meer. Zoals het beeld van een medische stand die, technisch goed geschoold, min of meer worstelt met wat op psychologisch en sociaal gebied nodig is in de omgang met de dragers van de ziekte en hun naasten - aller landen.

  • It Fryslân fan… Vijf documentaristen van naam over de veranderingen in samenleving en landschap der Friezen. De mooie eerste van Jos de Putter (met vier dichters) doet uitzien naar die van Frans Bromet, Roel van Dalen, Marijke Jongbloed, Pieter Verhoeff. Omrop Fryslân, zondag, 13.00 uur, Nederland 1.