Film: Looper

Wees nieuw

Zes jaar geleden debuteerde de Amerikaanse regisseur Rian Johnson verrassend met Brick, een film-noir gesitueerd op een middelbare school waar tieners doen en vooral ook praten alsof ze van de bladzijden van Dashiell Hammett, James Cain of Raymond Chandler zijn gestapt.

Medium looper e1334282856199

Daarna werd er weinig substantieels van Johnson gehoord. Nu is hij terug met een film die het innovatieve van zijn debuut overstijgt: Looper, waarin een man in opdracht van gangsters als een soort premiejager mensen om zeep helpt die vanuit de toekomst naar de huidige tijd worden gestuurd. Maar dan blijkt dat degene die hij moet doden hijzelf is.

De man, Joe (Joseph Gordon-Levitt), leeft in een cirkel waarin hij steeds dezelfde dingen doet: feesten, drugs gebruiken en onwillige tijdreizigers doden die vastgebonden en met een zak over het hoofd op vooraf bekende momenten in de huidige tijd verschijnen. Zijn confrontatie met de oudere Joe (Bruce Willis) forceert een verandering. Dat is ironisch, want zo’n incident, dat het ‘sluiten van de loop’ wordt genoemd, is juist gericht op het herstellen van de status-quo, het uitwissen van een heel leven, alsof iemand nooit heeft bestaan. Daarmee kan begrijpelijkerwijs de jonge noch de oudere Joe leven.

Johnson speelt net als in zijn debuut een subtiel spel met genre en daarmee ook met onze verwachtingen. Dit gebeurt gelukkig op intelligente wijze, bijvoorbeeld als een gangsterbaas tegen Joe zegt dat hij zich niet zo archaïsch moet aankleden, aangezien je zo in een eindeloze cyclus (een loop) terechtkomt. ‘Dan krijg je niets anders dan films die films kopiëren. Wees in hemelsnaam nieuw.’

Maar kan dat wel? In Looper is er een hard boiled voice-over én manifesteren zich elementen van sciencefiction. En dan is de film vooral een western. Personages zijn geobsedeerd door vuurwapens, niet alleen de klassieke six-shooter, maar ook een geweer dat ze een blunderbuss noemen, naar ‘donderbus’ zoals de antieke vorm van de riot gun heette. Deze preoccupatie met wapens krijgt net als in westerns een functionele betekenis: in zijn strijd tegen zowel de mob als zijn oudere zelf moet Joe zichzelf kunnen beschermen. Dat niet alleen, bij belandt op een boerderij van een mooie jonge vrouw wier zoontje in de toekomst wel eens een cruciale rol zou kunnen spelen. Joe is nu de klassieke frontiersman die ‘vrouw en kind’ tegen het gevaar van buitenaf moet beschermen. Met z’n donderbus.

Net als in vele tijdreisverhalen staat ook in Looper de vrije wil centraal. Vaak is de les van deze teksten dat de mens niet in staat is zijn leven aan te sturen, maar dat hij willoos meegaat in de stroom van de tijd. Maar in Looper doen de personages niets anders dan handelen om de toekomst en dus hun eigen leven te veranderen. Dat kan doordat het toekomstige zelf zich in hetzelfde tijdvak bevindt als het personage ‘van nu’. Wat met de oudere versie van het personage gebeurt, bijvoorbeeld het afhakken van een vinger, heeft onmiddellijk invloed. Terug naar de centrale vraag: is originaliteit mogelijk? Kun je ooit echt ‘nieuw’ zijn, of ben je simpelweg als een pion in het schaakspel met de tijd?

Looper is een slimme film. Dat komt door het sterke script, dat weer uitmondt in voortreffelijke acteerprestaties, vooral door de oude actieheld Willis. Toen Willis in 1995 de hoofdrol vertolkte in Twelve Monkeys, ironisch genoeg een andere geniale tijdreisfilm, zei de regisseur van die film, Monty Python-_man Terry Gilliam, dat hij werkelijk niet weet wat Willis nu nog moet doen om een Oscar te verdienen. Hij had gelijk; Willis kán een briljante acteur zijn, getuige zijn Joe in _Looper.


Te zien vanaf 29 november