Opheffer

weg met de soap

De laatste mode is: nieuws moet op een soap-achtige wijze worden gepresenteerd, anders blijft de kijker niet «hangen». Hij moet verlangend uitzien naar het vervolg van het nieuwsverhaal: «Is Milosevic vergiftigd?» «Hoeveel Nederlanders zullen aan de vogelgriep sterven?» «Hoe vermoordde de vader zijn kinderen?» Over drie minuten vertellen we u meer.
Het zal ongetwijfeld waar zijn dat meer kijkers blijven hangen. Maar begrijpen deze kijkers ook het nieuws beter? Moet de duiding van het nieuws ook met cliffhangers? Waarom eigenlijk? Het klinkt allemaal nogal kinderachtig.

Al jaren maak ik de veranderingen in de pers mee.

De stukken moesten korter, want dat wilden de lezers. We schreven kort, maar toch wilden de lezers er niet aan. Onderzoek na onderzoek werd gepleegd. Rapporten van bureaus die Motifaction of zo heetten en het ene onzin-onderzoek na het andere presenteerden – toevallig wisten ze altijd precies te melden wat de betreffende hoofdredacteur wenste te horen. Het nieuws moest «menselijker» – we maakten het menselijker. Het nieuws moest «meer van de straat» – we gingen de straat op. Het nieuws moest eenvoudiger van taal – we schreven eenvoudig. Maar wat we ook deden, men las de krant niet. De laatste mode is dat we «light» moeten zijn… Kookrubrieken, columns, pedagogische tips namen de ruimte in van serieus nieuws. Het interview werd teruggebracht tot één vraag waarop de geïnterviewde dan moest reageren.

«Amsterdam?»

«Fijne stad. Ja, toen ik hier kwam wonen vond ik het wel moeilijk, maar nu helemaal niet meer.»

«Politiek?»

«Ingewikkeld, maar ik volg wel alles, hoor… Ja, die Balkenende. Domme man, vind ik, maar wel leuk koppie, zo met dat haar.»

Toen de rapporten aangaven dat we meer allochtonen in de krant moesten, trokken we uitheemse columnisten aan. Of ze konden schrijven deed er niet toe. De doelgroep moest behaagd worden, want de krant moest gered.

Deze ontwikkeling bij alle kranten en bijna alle tijdschriften liep gelijk met het nieuws op de televisie. Serieuze programma’s verdwenen. De sandwichformule werd in het leven geroepen. «Vandaag met de volgende onderwerpen: Hevige Strijd in Sierra Leone, al meer dan zeventigduizend doden in één maand, de nieuwe Ken en Barbie, waarom ze nooit getrouwd zijn, en Nieuwe Zorgwet lijkt grote mislukking te worden, of hoe Hans Hoogervorst zijn hand overspeelde.»

Hoewel het journaal fantastisch scoort, moet daar ook weer aan gedokterd worden.

Alles tegen de verveling, alles voor de kijker die moet blijven kijken.

Ik vraag me af hoeveel mensen nog naast hun zaterdagkranten Le Monde lezen of de Frankfurter Allgemeine of The Herald Tribune. Het lijkt wel of de journalistiek zich de laatste jaren alleen maar met de vorm heeft beziggehouden en daardoor vergeten is zich af te vragen: op welke andere manieren kunnen we achter de waarheid komen, welke bronnen kunnen we nog meer aanboren, waar zou nog meer nieuws in zitten? Het kost mij – en met mij tientallen andere journalisten – geen moeite om binnen vijf minuten zo’n twintig onderwerpen te verzinnen die voor Nederland van Belang zouden zijn. Ik noem maar wat: hoe zit het met de evaluatie van de Bijlmerramp (en alle andere enquêtes), hoe zit het werkelijk met de uitvoering van de vreemdelingenwet, hoe zit het precies met de ziektekosten en de verzekeringen – ik kan maar doorgaan. Allemaal onderwerpen die iedere hoofdredacteur met genoegen zou willen hebben, mits het maar goed uitgezocht, goed geschreven en niet te duur is – en daar zit ’m nu net de kneep. Journalisten hebben geen tijd meer. En als ze tijd hebben, omdat ze geen werk hebben, dan heeft de krant geen geld, want het aantal lezers is minder en minder geworden.

En daarom moet alles vermaakt worden tot een soap.

«Kunnen we de zeventigduizend doden in Sierra Leone nog stoppen? Straks meer…»

En menselijker: «Hoe generaal Pokkiehokkie ten strijde trok en opeens verliefd werd op de vrouw van zijn grootste vijand… Straks meer.»

Nieuws is een vorm van kunst – maar het lijkt of we daar niet aan willen.

Je hebt goede kunst, hoge kunst en je hebt kitsch.

Ook in het nieuws heb je kitsch. «Rafaella verbergt zwangere buik» is leesvoer, maar kitsch – het staat niet in verhouding tot de eventuele dood, moord, zelfmoord van Milosevic.

Een soap maken van nieuws is nieuws tot kitsch maken. Dat trekt ongetwijfeld meer kijkers en lezers, maar het gaat ten koste van net het wezenlijke: het nieuws. Zoals een echte soap ook ten koste gaat van het wezenlijke van toneelspelen, namelijk: het toneelspel. En het is nog maar de vraag of het werkt. Bij de kranten hebben al die nieuwigheden ook niet gewerkt. Ja… de kookrubriek werd de best gelezen rubriek. Waar dat eigenlijk het politieke commentaar zou moeten zijn.

Kijk je om je heen, dan zie je soap bij de verkiezingen. Soap bij de fractievoorzitters. Soap in hun redeneringen. Populisme is niets anders dan kitsch-politiek: soap. Aantrekkelijk, maar letterlijk nietszeggend.

Het zou aardig zijn om het taalgebruik van de verkiezingsdebatten eens te onderzoeken – ik denk dat men versteld zou staan van de nietszeggendheid.

Weg met de soap.

De journalist moet weer terug naar het nieuws.