TELEVISIE

Weg met ons

Het Koekkulloerum Invité

‘Een oude wielrenner kan niet terugkomen, een oude voetballer niet en een oude komiek al helemáál niet’, zegt Kees van Kooten naar aanleiding van Het Koekkulloerum Invité, compilatie van fragmenten uit zijn en Wim de Bie’s oeuvre. De titel parafrase op Curriculum Vitae, het motto van de boekenweek, aanduidend dat ze het niet over letteren zullen hebben maar, autobiografisch, over decennia gedub, getob en geworstel met de tijdgeest - niet vermomd als typetje maar vermomd als Wim en Kees. Bij de scèneselectie zijn ze vooral van de actualiteit uitgegaan, wat vreemd lijkt, ware het niet dat die volgens Van Kooten cyclisch is. Wat vandaag speelt speelde eerder in andere vorm en van het verleden wordt zelden geleerd.
Recent liet ik studenten Jacobse en Van Es zien die met een krans door Den Haag zeulen om die aan de voet van steeds weer een ander standbeeld van een vaderlandse held te leggen (meer kransen werd te begrotelijk). Prachtgebaar tegen de 'weg-met-ons’-mentaliteit in onderwijs en samenleving en vóór de terugkeer van historisch besef en trots op Nederland. In 1980! Wie destijds in een deuk lag kan nooit de voorspellende waarde vermoed hebben. Van 'VOC-mentaliteit’ via beklag over lieden die 'overal slavernijmonumenten op willen richten’ (Verdonk) tot 'joods-christelijke wortels’. Die laatste, van superieure kwaliteit, worden regelmatig aangeprezen door lieden die qua leefstijl, inkomstenbron, historische kennis en strafblad akelige gelijkenis met Tedje en zijn chef vertonen - al had niemand het geloofd wanneer Koot en Bie hen in de Tweede Kamer hadden laten plaatsnemen. Niet voor niets lieten zij hen in 1981 sneuvelen bij een couppoging op het Binnenhof, in actueel commentaar op kolonel Tejero in Madrid.
Die studenten hadden waardering voor dit werk uit de oude doos, maar hun enthousiasme kwam niet in de buurt van het mijne: het was hen zowel te traag als te lang. Misschien heeft Van Kooten dus gelijk met dat 'niet terugkomen’: tempo, montagesnelheid en afwisseling lijken niet alleen stijlkenmerk maar ook criterium voor kwaliteit bij een jonger publiek.
Laat onverlet dat hun opvolgers in het sketchesgenre inhoudelijk nooit in de buurt van hun niveau kwamen. Kopspijkers, Koefnoen, Draadstaal, soms was het om te lachen maar het soortelijk gewicht bleef beduidend lager. Wel ontwikkelde zich de kunst van de imitatie (Carlo Boszhard in het spoor van Erik van Muiswinkel), maar nooit ontstonden personages als dr. Clavan en prof. dr. ir. Akkermans, zowel van vlees en bloed als een hele subsoort van de mensheid representerend. Wat evenmin als wielrenner, voetballer en komiek kan terugkeren is de verzuilde actualiteitenrubriek (habitat van Clavans en Akkermansen). Wie behalve de makers laat een traan om het verdwijnen van Uitgesproken op de kwaliteitszender? De constructie van grote krampachtigheid, de presentatoren ontworpen op de tekentafel van het Simplisties Verbond. Het curieuze christenduo altijd al karikatuur van zichzelf. Maar wie bedacht om Jan Tromp terug te halen, parodie op een charismaloze pedante rooie betweter? De neutraalste was Bicker Caarten, maar die bleek juist daarom ongeschikt voor Telegraaf-profilering. Geniet nog een half jaar van opvolger Joost Eerdmans, WNL’s antwoord op Clairy Polak, die Wilders als Excellentie benadert en ongehinderd door kennis de aanval inzet op benzinedieven, de rechterlijke macht en de Libische vluchtelingenstroom waarvan de voorhoede op Lampeduso (!) is gesignaleerd. Al mogen de helden van het verzet tegen Kadhafi in zijn logeerbed, dat dan weer wel. Met zulke tv heb je geen parodie meer nodig. Toch droom ik soms van de terugkeer van twee oude komieken.

Het Koekkulloerum Invité van Kees van Kooten en Wim de Bie, VPRO, vrijdag 18 maart, Nederland 2, 23.15 uur. Uitgesproken EO/VARA/WNL, werkdagelijks Nederland 2, 20.25 uur