Fotografie

Weg uit Marokko

Fotografie: Yto Barrada toont de hoop op migratie

Twee meisjes drukken zich met uitgestrekte armen tegen een lichtreclame waarop een grote witte veerboot komt aanvaren. De foto is zo genomen dat de lichamen van de meisjes als silhouetten op de voorgrond figureren. De blik wordt getrokken naar het helblauwe water en de witte snel varende veerboot. Waarom willen de meisjes zo graag met die boot mee? De vraag staat centraal in het fotografieproject The Strait van de Marokkaanse fotografe Yto Barrada (1971), waar zij vanaf 1998 aan werkt.

De titel van het project verwijst naar de zeestraat die tussen Afrika en Europa loopt en die twee werelden onverbiddelijk scheidt. In 1991 is het de Marokkanen met het Schengenverdrag onmogelijk gemaakt te reizen tussen Europa en het moederland. De foto van de meisjes is genomen in de havenplaats Tanger, waar de gevolgen van de scheiding overal zichtbaar zijn; het dagelijks leven van jong en oud is doordrongen van het verlangen ergens anders te zijn. En in deze stad vol toeristen, waar al eeuwenlang een handelsgeest rondwaart, wordt de onmogelijkheid de straat over te steken schrijnend. Met helder weer is de overkant zelfs zichtbaar. Een recente opiniepeiling wees uit dat 76 procent van de Marokkanen ergens anders wil wonen.

De fotografe Yto Barrada kan door haar Franse paspoort moeiteloos heen en weer reizen. Ze woont en werkt in Tanger en Parijs. Zij volgde lessen aan de Sorbonne in Parijs en het International Center of Photography in New York. Regelmatig exposeert ze in Parijs en Londen.

Barrada praat snel en gepassioneerd over haar foto’s. Ze legt een paar keer opnieuw uit waar het haar om te doen is: welk effect heeft het op een stad als de bevolking ervan droomt ergens anders te zijn? Wat zijn de gevolgen van Fort Europa voor haar buren? De gedrevenheid van spreken staat in sterk contrast met de indrukwekkende, veelzeggende maar stille beelden die zij maakt. De foto’s van het huidige Tanger laten zien dat er nauwelijks wordt geïnvesteerd in het landschap omdat men, zoals Barrada zegt, mentaal niet aan wezig is. Dromen over elders verwaarloost de streek. Tegelijk tonen de foto’s de ogenschijnlijke onredelijkheid van het overheersende escapisme: Tanger is prachtig. Steelse doorkijkjes naar de zee herinneren aan het verlangen naar de overkant, of naar een eindeloze illusie.

In andere werken zoomt Barrada in op details: indringende paarse bloemen, de afdruk van een voetbal tegen een grijze wand, veelzeggende portretten van inwoners van Tanger. Een prachtige foto toont een man in een café, zittend naast een biljarttafel, peinzend met zijn kin op zijn hand leunend. De achtergrond bestaat uit een kitscherig tafereel van bomen en een meertje.

Het Rotterdamse kunstcentrum Witte de With, dat het afgelopen jaar onder vuur lag vanwege zijn hermetische thema’s en presentatievormen, pareert met de foto’s van Barrada die kritiek. Een sleutelwerk is The Magician, een video van een aandoenlijke oude magiër die korte trucs uithaalt voor toeristen en kinderen. Hij belooft het onmogelijke mogelijk te maken en vol spanning zie je hoe de man achter een gammel tafeltje een haan in slaap tovert om die daarna weer met een toeter tot leven te wekken. De haan springt op en wordt buiten beeld gebracht. In beeld dankt de tovenaar zijn publiek in verscheidene, gebrekkig gesproken Europese talen. Een falende stad neemt afscheid van het wereldpodium, want het merendeel van de trucs mislukt. Zelfs de stadsmagiër is er met zijn hoofd niet bij. En kinderen weten niet beter dan dat het hoort: het verlangen de stad te verlaten.

Hoe nadrukkelijk toeristen en andere buitenlandse bezoekers er ook om vragen, niets in de foto’s van Barrada toont dat de inwoners zich bezinnen op de eigen achtergrond, nergens vieren ze de schatplichtigheid aan de eigen culturele achtergrond. Na een bezoek aan de tentoonstelling hoop je met Barrada dat de Marokkanen ooit dromen van hun eigen land. Haar beelden overtuigen. Waar kan een kunstenaar meer om vragen?

A Life Full of Holes: The Strait Project

Tot en met 22 augustus

Witte de With, Rotterdam

informatie: www.wdw.nl