Pictogrammen voor rampgebieden

Wegwijzers bij ongelukken

Grafisch ontwerpers Gert en Derk Dumbar maakten een serie pictogrammen voor rampgebieden. In het Centraal Museum in Utrecht is een ruwe versie te zien.

Medium dp waarschuwingoverstromingk

Wat beoogt u met uw serie?

Derk Dumbar (1970): ‘We willen de communicatie in rampgebieden verbeteren. Een wildgroei aan talen en analfabetisme maken het hulpverleners lastig om snel en adequaat te handelen. Denk aan de kampen in Darfur waar vluchtelingen jaren zitten, de tsunami, waar mensen met handgeschreven beschrijvingen en foto’s van vermiste dierbaren rondliepen, of dichter bij huis de vuurwerkramp in Enschede. Een heldere bewegwijzering kan in zulke gevallen uitkomst bieden.’

Welke richtlijnen volgde u bij het maken?

Gert Dumbar (1940): ‘Alleen de kleuren stonden vast. We hielden ons aan de ansi-norm (American National Standards Institute, onafhankelijke organisatie die Amerikaanse en mondiale standaarden op elkaar afstemt – sk): blauw voor informatie, rood voor verbod, geel voor waarschuwing, groen voor veiligheid. Voor de rest voldoen de pictogrammen aan de criteria waar ieder goed pictogram aan voldoet: duidelijkheid, openheid, herkenbaarheid. Kleurcontrast is belangrijk: je moet het op afstand kunnen lezen, dus geen lichtblauw op Delfts blauw, geen geel op oranje. Een goede ontwerper durft beelden te maken zonder handschrift. Hij kan zichzelf wegcijferen, geeft vorm zonder vorm te geven. En hij moet het wiel niet opnieuw willen uitvinden. Er bestaat in het Westen een rijke geschiedenis aan pictogrammen waar je uit kunt putten. Voor een symbool van een telefoon neem je het bekendste beeld: een oud model. Of dat model bij de rest van de figuurtjes past is onbelangrijk. De kleur, belettering en kadrering maken het automatisch tot één geheel.’

Medium dp info missing outk

De serie is illustratiever dan de pictogrammen en logo’s die u eerder ontwierp: NS, Nederlandse Politie, het mannetje en vrouwtje op de wc-deur.

‘Dat is waar. Wanneer er nog geen passend archetype bestond hebben we geprobeerd de situatie te verbeelden aan de hand van een silhouet. Aanvankelijk gebruikten we echte silhouetten, maar dat contrasteerde te veel met de rest van de serie. Dus hebben we een mannetje ontworpen dat het midden houdt tussen een silhouet en een pictogram.’

U spreekt nadrukkelijk van ‘een voorstel’. Wat moet er nog verbeterd worden?

Derk Dumbar: ‘De beeldverhoudingen en flexibele lettergrootte. Omdat een woord in de ene taal langer is dan in de andere verschillen de woorden nu nog in afmeting. Nieuwe situaties vragen om nieuwe pictogrammen. De serie heeft een open eind: de eerste tien, twintig, honderd symbolen maken wij, daarna is het aan de hulpverleners om de serie uit te breiden. Een onduidelijke typografie is vragen om problemen.’

Leest een westerling een pictogram op dezelfde manier als een Afrikaan of een Aziaat?

‘In verschillende culturen worden verschijnselen verschillend verbeeld. Als je tegen een Europese toneelspeler zegt: “Doe eens water”, dan maakt hij een golvende beweging. In Afrika is water dít (beeldt met zijn handen een stortbui uit). Daarnaast lezen kinderen pictogrammen anders dan volwassenen. Vandaar dat we de icoontjes vrij kinderlijk hebben gemaakt: een autootje heeft zachte vormen, archetypisch maar met ronde hoekjes.’

Medium dp veilig ford outk

Hoe weten jullie of deze pictogrammen ‘globe-proof’ zijn?

Gert Dumbar: ‘Het tropeninstituut en het Institute of Social Studies in Den Haag gaan ter plekke de bruikbaarheid van het systeem testen. Daaraan hecht ik veel belang. Toen ik ooit symbolen ontwierp voor het Medisch Centrum Haaglanden heb ik artsen en verplegend personeel om advies gevraagd, maar ook Nederlandse en allochtone patiënten. Allochtonen vonden het pictogram van een poppetje dat in een kolf plast ongeschikt. In de Arabische wereld is dat taboe; seksualiteit laat je niet zien. Toen heb ik een pictogram gemaakt van een penis met twee ballen; dat kon kennelijk wél – want dat is de natuur.’

Volgend jaar presenteert u een definitieve versie. Al aan het lobbyen bij Buitenlandse Zaken?

Derk Dumbar: ‘In het beste geval wordt de serie straks geadopteerd door de Verenigde Naties. Wij zouden dan graag het beeldrecht behouden en nog tien jaar aan het project sleutelen. Verkopen is gevaarlijk. Voor je het weet gaat een neefje of vriendje van een of andere ambtenaar ermee aan de slag en wordt het een heel ander ding.’

Safe Place is tot 11 februari 2008 te zien op de tentoonstelling Lovely Language in het Centraal Museum in Utrecht