Doemdenkers kunnen nooit uitleggen waarom we hyperinflatie moeten verwachten

Weimar en Zimbabwe

Wat hebben Oostenrijk, China, Frankrijk, Duitsland, Hongarije, de Filippijnen, Singapore, Joegoslavië en Zimbabwe gemeen? Die laatste verraadt het misschien: al deze landen hebben hyperinflatie meegemaakt. En Duitsland was ooit ‘Weimar’ – ook al synoniem met monetaire chaos.

Weimar en Zimbabwe zijn daarom welhaast gevleugelde termen. Zeker nu de Europese Centrale Bank afgelopen week de rente nog verder verlaagd heeft, en nóg meer geld in de financiële markten gaat pompen. Het is hip om zorgelijk op te merken dat we daardoor, of door een te hoge overheidsschuld, richting ‘Weimar‘ gaan. Zoek op de combinatie ‘ECB’ en ‘Weimar’ en je krijgt een kwart miljoen hits. Ziehier de macht van mythes: we bespreken de ECB massaal in combinatie met gebeurtenissen van een kleine eeuw geleden.

Dit was niet altijd zo. Google Trends laat een dalende trend voor ‘Weimar’ zien (lijkt me logisch bij historische onderwerpen) tot eind 2012. Voor ‘Zimbabwe’ zie je pieken sinds najaar 2014. Plotselinge belangstelling voor Duitse geschiedenis of Afrikaanse politiek? Of heeft het ermee te maken dat 2012 het jaar was dat Draghi aankondigde ‘whatever it takes’ te doen om de euro te redden? In 2013-2014 diende bovendien een rechtszaak tegen de ECB voor het Duitse Hooggerechtshof en daarna het Europese Hof. Het lijkt erop dat in dit verband veelvuldig Weimar of Zimbabwe genoemd moest worden.

Vreemd: de eurozone kampt juist met deflatie, met hoge werkloosheid en lage investeringen. Doemdenkers kunnen dan ook nooit uitleggen waarom we hyperinflatie moeten verwachten. In plaats daarvan zeggen ze simpelweg ‘Weimar’. De eurozone als het nieuwe Weimar: het is een idiote vergelijking, maar het geeft monetair bijgeloof toch historisch cachet. De doemdenker afficheert zich als prudent beleidsmaker. In feite is het ordinair moddergooien. ECB-beleid en overheidsschuld worden impliciet verbonden met de wandaden van Mugabe en de wanorde die tot Hitler leidde. Het wordt niet hardop gezegd en is daarom des te effectiever. Twee namen immers waar geen enkele politicus mee geassocieerd wil worden, dus wie durft er hogere overheidsbestedingen of monetaire financiering (‘gratis geld’) voor te stellen nu de eurozone blijft kwakkelen? Politici denken wel twee keer na voor ze zich hieraan branden. Retorisch heel effectief dus.

Vreemd: de eurozone kampt juist met deflatie

Het bijgeloof in kwestie is de overtuiging dat de oorzaak van hyperinflatie overmatige bemoeienis van overheid of centrale bank met de geldpers zou zijn. Als ik naar de geschiedenis van hyperinflatie kijk, zie ik precies het omgekeerde. Niet de macht van de staat maar juist haar onmacht is de gemeenschappelijke oorzaak van hyperinflatie, van Weimar tot China tot Zimbabwe. Hyperinflatie komt vrijwel alleen voor tijdens of vlak na extreme politieke instabiliteit – revolutie, oorlog en burgeroorlog, politieke desintegratie, bezetting en massa-onteigening. De Republiek van Weimar werd verplicht aan de geallieerden grote sommen geld te leveren, die ze door de bezetting van haar belangrijkste productiezone, het Roergebied, onmogelijk kon verdienen. Oostenrijk en Hongarije waren in 1921 eveneens gedecimeerde staten. De Filippijnen en Singapore zuchtten in 1944 onder het juk van de Japanse bezetter, die met (letterlijk) Mickey Mouse-geld de economie leegtrok. In China (1943 en 1947) en Joegoslavië (1989 en 1992) woedde een burgeroorlog. In zulke omstandigheden is het logisch dat extreme monetaire instabiliteit optreedt. Zimbabwe (2007) wordt alleen vaak genoemd omdat het zo recent is, niet omdat er in Europa enig gevaar is voor Mugabe’s ontwrichtende landonteigeningen.

Natuurlijk is de geschiedenis complexer dan deze paar zinnen. Maar Weimar aanhalen als bewijs dat het schip van staat zal zinken als de overheid of centrale bank krachtiger monetair beleid voert – dat is ideologie, geen geschiedenis, en al helemaal geen economie. De anti-overheidondertoon van de doemdenkers blijkt alleen al hieruit dat ze zich nooit zorgen maken om de enorme geldschepping door private banken. De hyperinflatie van 1795 tijdens de Franse Eerste Republiek (inderdaad, het land was in revolutie) kwam overigens door private valsemunterij vanuit Londen.

De overheid is niet de vijand van onze maatschappelijke stabiliteit, ook niet als het om ‘de geldpers’ gaat. Oorlog, revolutie, bezetting en onteigening zijn dat overduidelijk wél, maar zulke calamiteiten lijken voor ons in de nabije toekomst toch niet aan de orde. Dus is ook het spook van de hyperinflatie eerder een retorische boeman dan een reëel gevaar.

Laat het h-woord de discussie niet vertroebelen. De opkomst van Hitler was een ramp en Mugabe is een nare man. Maar ze hebben niets te zoeken in de discussie over ECB-beleid of overheidsschuld.