Wel of geen scheermesdraad?

Het hek dat Marokko scheidt van de Spaanse enclave Ceuta © Reduan Ben Zakour/AP | Associated Press

‘Ik ben ervan overtuigd dat dezelfde veiligheid aan grenzen kan worden gegarandeerd met minder wrede middelen’, zei de Spaanse minister van Binnenlandse Zaken Fernando Grande-Marlaska bij het aantreden van de nieuwe socialistische regering vorig jaar. Hij doelde op het vlijmscherpe scheermesdraad op de grenshekken rondom Ceuta en Melilla, de Spaanse enclaves in Marokko. Hij liet direct een onderzoek instellen naar de ‘minst bloedige’ manier om de grens te beschermen.

Het gebruik van scheermesdraad tegen vluchtelingen is omstreden. ‘Van hier naar de rest van Europa!’ twitterde de Spaanse producent van scheermesdraad, European Security Fencing uit Malaga, in 2015 euforisch nadat de Hongaarse president Viktor Orbán 175 kilometer van deze rollen scheermesdraad had besteld om langs de grens met Servië te plaatsen. ‘Honderd procent van de concertinas in Europa komt uit onze fabriek.’ Daarop volgde een golf van kritiek, met getweete foto’s van vluchtelingen die zich aan deze scheermesjes hadden verwond. Het bedrijf haalde het Twitteraccount snel uit de lucht.

In 2005 liet de Spaanse socialistische regering van José Luis Rodríguez Zapatero de concertinas, zoals dit scheermesdraad wordt genoemd, voor het eerst op de grenshekken installeren. Na grote kritiek vanwege de ernstige verwondingen die dit veroorzaakte haalde hij ze twee jaar later weg. Zijn opvolger Mariano Rajoy van de conservatieve Partido Popular liet ze in 2013 weer aanbrengen en breidde het systeem verder uit.

Het is gemeen spul: aan een stevige platte draad zitten om de 34 millimeter twee vlijmscherpe mesjes, in standaardformaat 22 millimeter breed en 15 millimeter hoog. Navo-prikkeldraad heet het in de volksmond, omdat het vooral voor militaire doeleinden wordt gebruikt. Het veroorzaakt diepe sneeën in handen, armen en benen, gescheurde huid en bloedverlies, waaraan voor zover bekend in Ceuta een Senegalese man is gestorven.

Mensenrechtenorganisaties dringen al jaren aan te stoppen met het gebruik. Maar als symbool van een stevig en hard grensbeleid neemt het gebruik eerder toe. Zo liet president Trump afgelopen jaar juist honderden kilometers aanbrengen langs de grens met Mexico.

Afgelopen maand voegde de Spaanse socialistische regering de daad bij het woord en kondigde aan dat het scheermesdraad voor 2020 verwijderd zal zijn. In plaats daarvan zullen de grenshekken rond de enclaves worden verhoogd van zes naar tien meter en zal de grensbewaking verder worden gedigitaliseerd, bijvoorbeeld door camera’s met gezichtsherkenning. ‘We zullen veiliger grenzen hebben, zonder concertinas’, beloofde minister Grande-Marlaska.