Terug naar Welkom #5

Welke dokter bezoek je in Zuid-Afrika met een open wond?

Voor de blog ‘Terug naar Welkom’ reist journalist Margalith Kleijwegt terug naar het Zuid-Afrikaanse Welkom, een mijnstadje dat ze 27 jaar geleden voor het eerst bezocht samen met fotograaf Ad van Denderen. In deel 5: met een open wond op zoek naar een geschikte dokter.

Toen mijn middelvinger bekneld raakte tussen het zitgedeelte van mijn stoel en de kennelijk los zittende roestige stoelpoot stond ik voor een dilemma. Naar welke dokter zou ik gaan met deze open liggende wond: naar de publieke Welcome Clinic, of naar de eerste hulp van de Medi Clinic, het particuliere ziekenhuis? In het eerste geval gratis, in het tweede werd het betalen.

De meeste Zuid-Afrikanen, ongeveer tachtig procent, zijn niet goed verzekerd en moeten dus wel naar de gratis kliniek, waar ze eindeloos – de eersten staan er al om 06.00 uur – buiten in de rij moeten staan en waar ze doorgaans geen dokter zien maar door een verpleegster worden geholpen.

Medium  dsc8626
Diabetespatiënt in de wachtkamer van dokter Kahn

Voor bezoek aan een gewone huisarts moet je ook betalen, al varieert het bedrag. Van dokter Rhett Kahn is het bijvoorbeeld bekend dat hij je niet zal wegsturen als je geen geld hebt. Ik ken hem en zijn vrouw Janet nog uit 1990 toen ik voor het eerst in Welkom was. Rhett behandelde voornamelijk mijnwerkers die met de longziekte silicose (stoflong) kampten waardoor ze niet meer konden werken. Ze werden één voor één zonder pardon door de mijn ontslagen, terwijl de aard van hun werk hun ziekte had veroorzaakt. Tot op de dag van vandaag zet Kahn zich voor deze ex-mijnwerkers in, hij schrijft onder meer rapporten voor de rechtbank waarin hij een invaliditeitsuitkering bepleit. Als het nodig is, zal hij onder ede voor ze getuigen.

Vandaag houdt Kahn diabetes-spreekuur. De patiënten zien eerst Tania die voorlichting geeft. De eerste patiënt hoorde een jaar geleden bij de gratis kliniek dat hij suikerziekte had. De man is kilo’s en kilo’s afgevallen en hij voelt zich heel beroerd. Hij zweet ’s nachts en ziet niet goed meer. Hij runt een kleine supermarkt en is vaak te moe om aan het werk te gaan. Tijdens zijn gesprek met Tania doet hij voor hoe hij insuline spuit, helemaal verkeerd, zo blijkt. Als de injectienaald halverwege is, haalt hij hem er al weer uit, zodat de meeste insuline op de grond terechtkomt.

Medium  dsc8649
Dokter Kahn met een diabetespatiënt

Tania schrikt als ze het ziet. Waarom heeft niemand deze patiënt goed geïnstrueerd? Hem laten zien hoe je jezelf moet injecteren? De man vraagt zich ook af hoe hij de rest van zijn medicijnen – twee zakken vol – moet gebruiken, dat staat niet op het doosje en het is hem nooit verteld, zegt hij. Dat gebeurt vaak, zegt Kahn. De kliniek geeft de spullen mee en dat is dat, zoek het maar uit. ‘Ik heb de indruk dat u lang niet altjd twee keer per dag spuit’, zegt Kahn even later. De man sputtert wat. ‘Als u zo doorgaat, slibben uw aderen dicht en krijgt u binnenkort een hartaanval.’ Nu knikt de man. Als alle medicijnen weer zijn ingepakt, vertrekt hij, over twee weken wordt hij terug verwacht.

Er wordt te slordig met patiënten omgesprongen, vindt Kahn. Een dag eerder kreeg hij een jongeman van 21 op zijn spreekuur die vier jaar geleden als gevolg van een steekpartij in zijn schouder zijn arm had verloren. ‘Ze hebben hem laten verkommeren, er is niet eens een gespecialiseerde arts bij geweest, terwijl er meteen een vaatchirurg bij gehaald had moeten worden. Dan was er niets aan de hand geweest.’ Zijn ouders hadden geen geld, dus een particulier ziekenhuis zat er niet in. ‘Het ziekenhuis stuurde wel een psycholoog op hem af toen duidelijk werd dat zijn arm moest worden geamputeerd.’ Verontwaardigd: ‘Wat voor toekomst heeft zo’n jongen nu nog?’ Hij zal de man, die het ziekenhuis wegens nalatigheid heeft aangeklaagd, de komende tijd bijstaan.

Het peil van de gezondheidszorg moet omhoog, vindt Kahn. In Vrijstaat is het helemaal behelpen. Het is lastig om een nieuwe generatie dokters te vinden die zich in Welkom wil vestigen. En als ze willen, dan steekt hun vrouw er vaak een stokje voor – dat is het praatje dat de ronde doet. Die hebben geen zin in de weinig opwindende, a-culturele omgeving van Welkom.

Als Kahn eenmaal begint met vertellen, houdt hij niet meer op. Blanke dokters hebben het moeilijker, vertelt hij, want voor zwarte dokters liggen de eisen lager. ‘Natuurlijk is het goed dat er steeds meer zwarte dokters komen, maar stel dezelfde eisen aan ze. Doe je dat niet, dan gaat dat ten koste van de gezondheidszorg.’ Hiv is nog steeds de grootste doodsoorzaak in Zuid-Afrika en dus ook in Welkom, al is het aantal gelukkig dalende. Wat is nog meer goed nieuws? vraag ik. ‘Ondervoeding bestaat eigenlijk niet meer’, zegt Kahn. Nu is obesitas de nieuwe vijand. En de hygiëne wordt beter, waardoor er bijvoorbeeld nauwelijks nog chronische oorontstekingen voorkomen.

Niet dat het overal zo schoon is. Overal in en rond Welkom zijn grote problemen met de riolering. Rioolbuizen barsten voortdurend en dan stroomt de poep en pies gewoon over straat. Bij township Bronville, waar vroeger de ‘kleurlingen’ moesten wonen, is zo een heel meertje ontstaan – als je er langs rijdt is de geur niet te harden.

Ik ben bang voor viezigheid en bacteriën, en ging dus toch maar naar de particuliere Medi Clinic. Ik kreeg antibiotica, een tetanusinjectie, grondige wondverzorging, en mijn vinger zit er gelukkig nog aan.