Televisie: ‘Man Made’

Wenen

VPRO 2Doc, Man Made, regie Sunny Bergman © Krista van der Niet

Sunny Bergmans nieuwste gaat over mannen: Man Made. Titel die niet verwijst naar het feit dat we in een mannenwereld leven, maar naar feit of theorie, dat mannelijkheid een sociale constructie is en dat jongens zich gaan gedragen naar wat hen over mannelijkheid geleerd wordt. Nieuw is dat niet. De Beauvoirs ‘on ne naît pas femme, on le devient’ had impliciet als tegenhanger ‘je wordt man gemaakt’. Oftewel: je wordt in een mal gedwongen die niet overeenkomt met je mogelijkheden en rechten als mens.

Na de vrouwenpraatgroepen van de tweede golf ontstonden dito mannengroepen die niet verschenen tijdens de eerste Welle, 1850-1920, omdat het toen nog ging om formele rechten die de meeste mannen al bezaten (waaronder trouwens ook sneuvelen in de Grote Oorlog). Het mannenrecht op, pakweg, wenen is van totaal andere orde en werd pas opgeëist tegen het eind van de jaren zeventig, in combinatie met schuldbekentenissen over vrouwonderdrukkend gedrag, stoerheid en machtsbelustheid. Ik deed niet mee in groepsverband (ik zeg het zonder trots of spijt) maar in relatie, vriendenkring en media kwam de verandering in denken en gedrag volop aan de orde en de taakverdeling ging er ingrijpend anders uitzien dan bij de generatie van onze ouders.

In Man Made komen we een mannenpraatgroep anno 2019 tegen en nog altijd gaat het over de druk om niet te huilen, stoer te doen, competitief te zijn en weinig empathie te tonen. Waarbij Sunny’s man David (niet in die groep) aantekent dat de druk richting ‘normale’ mannelijkheid in zijn geval niet zozeer van ouders als wel van de peergroup kwam. Homogeen blijkt de praatgroep niet helemaal wanneer een lid de ‘emo-talk’ en het geknuffel als te soft benoemt, maar onbehagen over opgelegd mannelijkheidsvertoon is uiteraard volstrekt legitiem. (Ook ik herinner me de honkbalkleedkamer uit mijn jeugd als onaangenaam seksistisch.) Verschil met de jaren tachtig is dat een mannengroep als deze, en de kruistocht van de Afro-Amerikaanse acteur Terry Crews tegen ‘toxic masculinity’ (Bergman smelt als ze hem interviewt) samenvalt met de radicale tegenbeweging van psycholoog Jordan Peterson, waarin ook in Nederland talloze hoogopgeleide jonge mannen bevestiging vinden van onbehagen over een feminiserende samenleving (haar misprijzende blik spreekt evenzeer boekdelen).

Man Made bevat interessante observaties over ‘gender compensatie’-onderwijs op IJsland, hersenonderzoek dat nauwelijks verschil tussen vrouwelijke en mannelijke variant oplevert en niet-kloppende aannames over de testosteronspiegel van, pakweg, rugbyspelers en mannelijke verpleegkundigen, politieagenten en balletdansers. In de film wordt het grote (het activisme, de bewegingen) gecombineerd met het kleine van Bergmans eigen omgeving. Zo zien en horen we haar vader en zoons. En David dus als hij de was binnenhaalt en geïrriteerd raakt als ze hem daarna ook nog wil filmen als hij die vouwt: zit hem toch niet lekker. Dat zij haar punt iets te nadrukkelijk wil maken klopt ook. En hij krijgt geen antwoord op zijn vraag waarom de meeste meiden op het schoolplein vallen voor de binken. Lijkt een leuk huwelijk.


Sunny Bergman, Man Made, VPRO 2Doc, maandag 8 april, NPO 2, 21.00 uur