TELEVISIE

Werelden ruilen

Puberruil

Groeten uit de rimboe van SBS6, uitwisselingsprogramma tussen Vinexwijkers en ‘natuurvolken’, scoorde hoog en leverde naast geanimeerde gespreksstof ook verontwaardiging. De ‘inlanders’ zouden misbruikt zijn voor amusement waarbij hun ‘zuiverheid’ zou zijn aangetast. Anderzijds was er juist de aantijging dat de producenten de kluit belazerden door de ‘primitiviteit’ te overdrijven. Ach, bh’tje uit en brommer buiten beeld is een kleine moeite en maakt het net iets echter. Als we thuis ontdekkingsreiziger willen wezen, dan moeten palm, hut en mens niet bezoedeld zijn door Beschaving. Enerzijds was er het vervelende gevoel dat deelnemers misbruikt en kijkers bedonderd werden. Anderzijds dat het appelleerde aan iets dat de mens eigen en niet per definitie verwerpelijk is: oprechte nieuwsgierigheid naar de ander, soms zelfs in combinatie met relativering van eigen axioma’s. Zo bereisde en beschreef Herodotus de hem bekende wereld. Bovendien, veel morele verontwaardiging komt voort uit wat we onszelf wél maar een ander niet toestaan: wij zijn immers reiziger, de anderen toeristen; wij zijn kijkers, de anderen voyeurs.
Dit naar aanleiding van een programma dat ook gebaseerd is op cultuurconfrontatie maar dat minder controverses oproept: Puberruil van de KRO. Daarin per aflevering twee jongeren die elkaars plaats innemen in gezin, school, vriendenkring. Soms wordt daarvoor ook over de wereld gereisd (Puberruil XL geheten), maar de kern ligt in ontmoetingen op ‘dat hele kleine stukje aarde’. En dan heb je Himba noch Mentawai nodig om te zien hoe enorm de verschillen tussen mensen en mentaliteiten zijn: die rimboe van de ander ligt om de hoek.
Het programma is een staalkaart van sociale, economische, culturele, ideologische en religieuze verschillen, aangedikt door het feit dat juist uitersten met elkaar worden geconfronteerd. Staalkaart ook van jongerenculturen. Voorspelbaar in de zin dat de wilde stadsmeid steevast bij de orthodox gereformeerde boerenfamilie belandt en de Larense atheneumscholier in de Prachtwijk. Voorspelbaar omdat de ruilers vaak begrip en sympathie ontwikkelen voor die andere, vreemde omgeving. Voorspelbaar en sympathiek want juist dat aspect van toenadering, begrip, respect lijkt deel van de geheime agenda van het programma. Dat het natuurlijk wel degelijk ook moet hebben van voyeurisme. Op Uitzendinggemist vindt u reeksen afleveringen. Vol goedwillende, dappere, aardige jongeren die er het beste van maken, oprecht belangstellend zijn, het enorm vinden meevallen maar vaak stiekem blij zijn als het afgelopen is.
In een recente aflevering ruilt gymnasiaste die met vader landhuis bewoont met schoolverlaatster die samen met haar zoontje in moeders piepkleine flatje inwoont. Landhuismeisje past zich braaf aan. Ze hoeft niet samen met de jonge oma op de bedbank zoals de leeftijdgenote met wie ze ruilt (het enige slaapkamertje is immers voor het kind). Ze mag op een eigen bank maar als ze afgepeigerd wil gaan slapen moet ze niet denken dat de televisie uit gaat. De echte pijn zit in de villa: daar probeert een contactgestoorde vader te converseren met een meisje dat totaal gedesoriënteerd is door enorme ruimtes, luxe, vormelijkheid, personeel dat het eten opdient, het gemis van kind, moeder en flatje. Ze stort in en de goedwillende onbeholpenheid van de man doet pijn aan oog en oor – never the twain shall meet. Bijna over een ethische grens. Meestal blijft het ruim daarbinnen. Een wereld van fatsoen vergeleken met dat schijnheilige seksprogramma van Arie Boomsma die als martelaar, geofferd door de EO, praatprogramma’s afloopt en uitgerekend door de KRO begeerd lijkt.
Maar onvoorspelbaar is Puberruil ook. Neem het Indonesische meisje dat in Hollands welvaart belandt. Ze vindt het geweldig. En is jaloers. Maar waarop? Ze maakt met haar warme pleeggezin een strandwandeling langs de Noordzee, terwijl thuis vader en moeder gescheiden leven. Hopelijk ziet moeder in Indonesië het, verzucht ze.

Puberruil XL, KRO, zaterdags 21.05 uur, Nederland 3