Lubbers VN-topman

Wereldleider

De benoeming van Ruud Lubbers tot topman van de Verenigde Naties was helemaal niet zo'n verrassing. Als

gunsteling van de machtige VN-adviseur Maurice F. Strong gooide hij vanaf het begin hoge ogen bij Kofi Annan.

Voor de tweede keer neemt een Nederlander het roer over bij het hoge commissariaat voor de vluchtelingen van de Verenigde Naties. Vijftig jaar geleden viel de eer te beurt aan G.J. van Heuven Goedhart, de gewezen minister in het oorlogskabinet-Gerbrandy in Londen en oprichter/hoofdredacteur van Het Parool. Hij werd in 1951 de eerste baas van het UNHCR. Naar de geschiedenis wil viste Van Heuven Goedhart indertijd op het laatste moment zijn opzeggingsbrief van het PvdA-lidmaatschap uit de brievenbus, geschreven naar aanleiding van de politionele acties tegen Indonesië. Hij zou hebben gevreesd dat de hoge VN-functie aan zijn neus voorbij zou gaan als hij al te principieel ging doen. Voor het overige schijnt hij het uitstekend te hebben gedaan als hoge vertegenwoordiger, al was het vluchtelingenprobleem indertijd natuurlijk lang niet zo kolossaal als nu.

De keuze voor Ruud Lubbers als nieuwe vluchtelingenpaus heeft hier en daar verwondering gewekt, vooral in Den Haag waar men nog steeds niet is bekomen van Kofi Annans deus ex machina. Insiders van het grote internationale VN-circus zagen de benoeming echter al van mijlenver aankomen. In zijn nieuwe leven als hoogleraar globalistiek te Tilburg wist Lubbers de laatste jaren namelijk een brug te slaan naar de allerhoogste hemisferen van de Verenigde Naties. Zo knoopte hij nauwe banden aan met Maurice F. Strong, de bejaarde Canadese multimiljonair die het met zijn onvermoeibare zendingsdrang ten bate van een toekomstige wereldregering heeft geschopt tot de belangrijkste adviseur van VN-secretaris-generaal Kofi Annan.

Lubbers en Strong zijn politieke bloedbroeders sinds zij gezamenlijk aan het hoofd staan van de zogeheten Earth Charter, een mondiale pressieorganisatie wier doel het is haar ethisch appel aan de wereldbevolking in 2002 te doen verheffen tot nieuw beginselprogramma van de Verenigde Naties. De Earth Charter wordt gedragen door een gezelschap illustere wereldburgers, onder wie Michail Gorbatsjov, de Argentijnse zangeres Mercedes Sosa, tal van hoogwaardigheidsbekleders en een flinke dosis internationale royalty, zoals de Jordaanse prinses Basma Bint. Naast Lubbers is rabbijn Awraham Soetendorp een prominente Nederlander in het gezelschap.

Het doel van de Earth Charter wordt door de organisatie zelf omschreven als het «stimuleren van een wereldwijde dialoog op basis van gemeenschappelijke waarden met het oogmerk het opstellen en implementeren van een People’s Earth Charter, teneinde te komen tot een duurzame toekomst gebaseerd op rechtvaardigheid, gelijkheid, vrede en ecologische veiligheid». Het Handvest voor de aarde, het beginselprogramma van het initiatief, werd eigenhandig door Lubbers opgesteld. Het in klassieke lubberiaanse volzinnen geschreven pamflet rept onder meer van de «urgente noodzaak van ethische en spirituele richtlijnen in de patronen van productie en consumptie, arbeidsethiek, opvoedingspraktijken en gouvernementele systemen». Lubbers’ handvest houdt het midden tussen New Age en morele herbewapening, en dat is precies een combinatie waarvoor de VN-top van oudsher pleegt warm te lopen.

In zijn tijd als premier veroorzaakte Lubbers nogal eens kromme tenen als hij de Tweede Kamer opriep toch te denken aan «het kind dat ons vanuit de toekomst toelacht», maar nu kon hij ongegeneerd tappen uit het vaatje van lekker vet aangezette sentimentele retorica. De oude PPR-aandriften van de ex-premier konden eindelijk eens tot volle wasdom komen. «Laat dit tijdperk de geschiedenis ingaan als een tijdperk waarin een nieuw respect voor het leven, een sterke beslissing om duurzaamheid te bereiken, de versnelling in de strijd voor rechtvaardigheid en vrede, en de vreugdevolle viering van het leven ontwaken», zo schrijft Lubbers aan het einde van zijn ethisch manifest aan de wereldbevolking. De komst van Lubbers in de hofhouding van Kofi Annan maakt duidelijk dat de ambities van de Earth Charter-groep een zeer reële slaagkans hebben.

Het idee van de Earth Charter ontstond in 1992, direct na de grote VN-milieu-topconferentie in Rio de Janeiro. Het was toen Maurice Strong die de nobele voornemens van die conferentie in daden wilde omzetten. Strong zette met zijn wereldwijde netwerk aan connecties een geheel nieuwe lobbyorganisatie op, gedragen door tal van grote non-gouvernementele organisaties (van het World Wildlife Fund en Greenpeace tot Artsen zonder Grenzen), religieuze leiders en klinkende namen uit de wereldpolitiek. Zulks is dan ook de specialiteit van de in olie en metalen steenrijk geworden selfmade ondernemer, die door de New York Times enige jaren geleden enigszins ironisch werd aangeprezen als de «grote beschermheer van de planeet aarde».

Sinds hij in 1972 op verzoek van de toenmalige VN-secretaris-generaal Oe Thant over de eerste grote VN-milieuconferentie in Stockholm presideerde, is Strong een van de felste profeten van de wereldondergang als gevolg van zaken als het broeikaseffect. Als lid van de Club van Rome ontwikkelde Strong een sterk apocalyptische visie op de toekomst van de wereld, die zijns inziens linea recta de ondergang tegemoet snelt indien er niet op zeer korte termijn een grote ecologische en morele revolutie wordt geforceerd.

De Canadees is dan ook zeer actief in het wereldwijde pandemonium van de New Age. Samen met zijn vrouw Hanne bestiert hij in zijn gigantische boerderij in Colorado een groot New Age-centrum, waar men onder meer Tibetaanse monniken, een dissidente karmelietessenorde en volgelingen van de Indiase goeroe Saï Baba kan aantreffen.

Niet iedereen is gecharmeerd van de inspanningen van de Canadese tycoon. Critici herinneren aan zijn vroegere zakenrelaties met de omstreden wapenhandelaar Adnan Khashoggi. Charles Lichtenstein, VN-ambassadeur van de Verenigde Staten ten tijde van Ronald Reagans presidentschap, noemde hem een «zeer gevaarlijke ideoloog, helemaal doorgeslagen naar links». Strong omschreef zichzelf in een interview in 1976 als een «socialist in ideologie en een kapitalist in de praktijk».

Teneinde zijn relaties met het gehele politieke spectrum van de Verenigde Staten goed te houden, pleegt Strong veel geld te storten in de verkiezingskas van zowel de Demo craten als de Republikeinen. Al Gore is niettemin zijn favoriet. De Amerikaanse vice-president leunt zwaar op de adviezen van zijn ecologische goeroe. Ook Wereldbank-president James Wolfensohn beroept zich op het mileu-evangelie van Strong.

Sinds de komst van Kofi Annan als baas van de VN is Strong ook in het VN-hoofdkwartier in New York de belangrijkste man achter de schermen. Strong lanceerde onder meer het grote reorganisatieplan voor de VN dat de Ghanese secretaris-generaal tot inzet van zijn bewind heeft gemaakt. Het was Strong die het grote VN-programma voor herstelbetalingen voor milieuschade ten bate van de Derde Wereld entameerde.

In de figuur van Ruud Lubbers heeft Strong een ware geestverwant gevonden. Beiden zijn in hart en nieren ondernemer en stapten over naar de politiek (Strong was in zijn land Canada actief in de Liberale Partij) en beiden worden gedreven door een welhaast ongrijpbare mondiale zendingsijver. Met hun gedeelde voorzitterschap van het Earth Charter vormen ze een onverslaanbaar duo. Op 29 juni jongstleden waren Lubbers en Strong gezamenlijk te bewonderen in het Vredespaleis in Den Haag, waar ze hun Handvest voor de aarde officieel presenteerden. Koningin Beatrix was eregast op deze conferentie. Ook Gorbatsjov, als voorzitter van het al even idealistische Groene Kruis een duidelijke geestverwant van Lubbers en Strong, was van de partij. Lubbers was zich op dat moment al aan het warmdraaien voor een hoge VN-functie als voorzitter van het World Wildlife Fund, waar Maurice Strong sinds jaar en dag een dikke vinger in de pap heeft.

Van vluchtelingen heeft Lubbers misschien geen verstand, van eigentijds netwerken des te meer. Met zijn directe lijn naar Kofi Annan had hij vanaf het begin straatlengten voorsprong op zijn grote tegenstrever Jan Pronk, die in de Derde Wereld dan wel op handen wordt gedragen, maar in de jetset van de VN-hofhouding natuurlijk niet meer is dan een figurant met bovendien al te verbeten trekjes als het gaat om de Noord-Zuidverhoudingen. En zo kwam het lot van de miljoenen vluchtelingen van de wereld op de schouders van drs. R.F.M. Lubbers, die de «arme sloebers» inmiddels al zijn inzet heeft beloofd.

Het is een glorieuze rentree van de door velen al afgeschreven raspoliticus. Maar of de verschoppelingen van de aarde er iets mee zullen opschieten? Als Lubbers zijn oude gewoonten meeneemt naar Genève kunnen ze straks in ieder geval rekenen op nieuwe tentenkampen betrokken van de firma Hollandia Kloos te Krimpen aan den IJssel. Naar verluidt is broer Rob al volop bezig met het opkopen van het benodigde zeil.