Werkte paul de groot voor de cia?

De Verenigde Staten maakten zich destijds ernstig zorgen over het Nederlandse optreden in Indonesie. Dat blijkt uit CIA-rapporten die onlangs openbaar werden. Nederland bedreigde met haar acties de internationale politieke verhoudingen. Dat vond de CPN ook.
DE LAATSTE TIJD worden er in de Verenigde Staten regelmatig oude documenten van de Central Intelligence Agency openbaar gemaakt. Nederland heeft zelden de belangstelling van de CIA genoten, op een periode na: toen Nederland zo nodig een koloniale oorlog moest beginnen.

De reeks rapporten begint op 9 juni 1946, toen de CIA het Witte Huis een uitgebreide nota stuurde over de stand van zaken in Indonesie. De nadruk ligt op de verschillen van mening over het Linggadjati-akkoord dat Nederland en Indonesie gesloten hadden. ‘Nederland’, zo constateert het rapport, 'is door de Indie-politiek verdeeld geraakt in conservatieven, zakelijk belanghebbenden en militairen aan de ene kant, en gematigden en liberale en linkse elementen aan de andere. Eerstgenoemden wensen een krachtige politiek gericht op het snelle herstel van de Nederlandse rechten in Indie, terwijl laatstgenoemden ijveren voor een regeling door onderhandelen en voor het creeren van een verbond van Nederland en Indie als de beste manier om de Nederlandse invloed overzee te handhaven.’
ECONOMISCH VERKEREN Nederland en de Republiek volgens de Amerikanen in een patstelling. De Republiek bezit grote rijkdommen, maar mist het technische vakmanschap om deze te exploiteren en kan bovendien niets uitvoeren vanwege de Nederlandse marineblokkade. Nederland daarentegen mist de toegang tot de rijkdommen van Indonesie en kan daardoor het economisch herstel van Nederland noch van Indonesie financieren.
Over de krachtsverhouding schrijft de CIA: 'In militaire termen zijn de Republikeinse krachten minder goed uitgerust en getraind, maar deze nadelen worden opgeheven door een groter gemak van mobilisatie en bewegingen op binnenlandse communicatielijnen. De Nederlandse troepen moeten aan de andere kant bevoorraad worden over een afstand van vele duizenden kilometers, moeten gedurende een langere periode wennen aan tropische condities en bezitten complex materieel dat onderworpen is aan een snelle aantasting in tropische oorlogsvoering. Verder zijn de kosten om meer dan honderdduizend troepen in Indie te onderhouden een grote druk op de Nederlandse economie.’
De Nederlandse politionele actie kwam voor de Amerikanen niet als een verrassing. De grote kosten van het onderhouden van een staand leger in Indonesie 'leidt bij de Nederlanders tot serieuze overwegingen over een ingreep met militaire middelen om een beslissing te forceren’.
Nauwelijks een maand na het uitkomen van dit CIA-rapport begint Nederland de oorlog; al op 5 augustus 1946 moet hiermee worden gestopt - onder druk van de Verenigde Naties (lees: de Verenigde Staten). De Verenigde Staten willen Nederland tegelijkertijd absoluut niet politiek van zich vervreemden, bevreesd als men is voor de opkomst van het communisme in West-Europa. Het ontstaan van de Benelux wordt met argusogen gadegeslagen. In het Congres en in de Amerikaanse media wordt gespeculeerd over een uitbreiding van de Benelux met de Scandinavische landen, om uiteindelijk te komen tot een Verenigde Staten van Europa.
In september 1947 bezoekt een zware delegatie van het Congres, de Senaat en het Witte Huis plus een aantal militaire deskundigen Den Haag. Formeel in verband met de Marshall-hulp. Ook van dit bezoek wordt door de CIA een als geheim geclassificeerd verslag gemaakt. Vice-premier Drees wordt uitgebreid aangehaald: 'Hij zei dat het belangrijkste Nederlandse probleem Indonesie was. Het was oorspronkelijk de bedoeling dat de Amerikanen en generaal MacArthur Indonesie zouden bevrijden, maar dat op het laatste moment de plannen waren veranderd en de Engelsen naar dat land gestuurd waren. “Er waren slechts 2000 man Britse troepen in een land van 70 miljoen mensen”, stelde de vice-premier. “Daarom konden de Jappen doen wat ze wilden. De 'Republikeinse’ regering startte met de hulp van de Japanners en daarom zagen wij de Republiek van Indonesie vooral als een marionet van Japan.” ’
Het CIA-verslag meldt tevens dat Drees van mening was dat de Republikeinse regering de bevolking terroriseerde. 'Omdat we niet langer konden wachten, moesten we wel geweld gebruiken.’ En minister Blaisse van Economische Zaken verduidelijkt: 'Java en Sumatra zijn de voorraadkamers van de wereld. We kunnen de produktie herstellen, maar niet terwijl het land in de handen van kinderen is.’ Hij vergelijkt de Indonesiers met boy-scouts, die gedisciplineerd moeten worden.
De toon van de CIA-rapporten verandert als de Nederlanders eenmaal militair geweld hebben gebruikt. Niet langer zijn ze analyserend, maar eerder bezorgd. In de Koude Oorlog vriest het dat het kraakt. Vooral sinds de overwinning van Mao Zedong in China maakt men zich grote zorgen over Zuidoost-Azie. Op 27 januari 1949 verschijnt een CIA-rapport over de gevolgen van de 'police actions’, een term die in het rapport consequent tussen aanhalingstekens staat. 'De “politionele actie” die de Nederlanders op 18 december 1948 lanceerden, heeft verstrekkende gevolgen gehad voor de veiligheidsbelangen van de VS.’
AMERIKA VREEST DAT het feit dat Nederland voortdurend de besluiten van de Veiligheidsraad naast zich neerlegt, het prestige van de Verenigde Naties aantast: 'Zo'n duidelijke uitdaging door een staat als Nederland, die een lange traditie heeft van westerse democratie en Verlichting, zal een bijzonder vernietigend effect hebben op het idee van internationaal recht en orde. Op de lange termijn zal het argumenten geven aan het Sovjet-blok om de aanklacht te weerleggen dat de Sovjetunie en haar satellieten verantwoordelijk zijn voor het teleurstellende resultaat van de VN. Op korte termijn zal het Nederlandse voorbeeld oorlogszuchtige landen als Israel aanmoedigen om eenzijdige acties te ondernemen, ondanks resoluties van de Veiligheidsraad.’
Volgens de CIA heeft Nederland weinig kans om militair te winnen. 'Het is waarschijnlijk dat de Republiek genoeg militaire kracht en politieke steun heeft ontwikkeld om guerrilla-acties door heel Indonesie jarenlang vol te houden.’ En: 'De Nederlandse actie zal een verslechterende situatie verergeren in plaats van te controleren, en het zal de effectiviteit van Nederland als een Westeuropese macht doen afnemen.’
Opmerkelijk is dat de CIA-analyse in Nederland alleen wordt gesteund door de communisten. Met spijt constateert de CIA dat in Nederland een grote steun bestaat voor het militair ingrijpen, behalve in de partij van Paul de Groot. Op mondiale schaal acht de CIA de Nederlandse actie buitengewoon gevaarlijk. De Indonesische republiek kan immers rekenen op veel sympathie in het Verre Oosten, tot en met India. De Verenigde Staten vrezen dat India, zelf pas onafhankelijk geworden, zich zal opwerpen als leider van een pan-Aziatisch blok. 'Amerika wordt door de mensen in het Verre Oosten gezien als een bereidwillige assistent bij de Nederlandse actie. Als deze situatie doorzet, dan kan het pan-Aziatisch blok een effectief sovjetinstrument worden.’
De CIA-rapporten wekken de indruk dat de Verenigde Staten zich in de tang genomen voelen door het Nederlandse militaire ingrijpen. Het Witte Huis zit gevangen tussen enerzijds de nauwe banden met Nederland en anderzijds haar politiek van steun aan nationalistische, anticommunistische bewegingen in de (ex-)koloniale gebieden.
De analyses van de CIA, met name die van de geringe kansen op succes van het Nederlandse leger, bleken uiteindelijk op alle punten te kloppen. Had de CIA echter haar standpunten politiek kracht willen bijzetten, dan zou het steun hebben moeten geven aan de CPN. Zoals bekend heeft de CIA dat nagelaten.