Intussen in Brussel: de Europese Commissie blijkt honderden bedrijven onderzocht te hebben op ‘greenwashing’, claims over duurzaam gedrag die niet kloppen. De uitkomst laat zich raden, een wet is in de maak. Groen beleid werkt vaak zo, ook op mijn vakgebied van banken en financiële markten. Alle pijlen worden gericht op misinformatie, alle energie gaat naar het definiëren van maatstaven, het verzamelen van informatie, het bevorderen van transparantie. Achter die keuzes ligt de opvatting dat de transitie een kwestie van marktwerking en consumentenkeuze is. Dat gaat alleen, is de gedachte, als markten en burgers de juiste informatie hebben. Zou het?

Het is bekend dat de grootbanken en andere spelers in de financiële sector nog volop bruine activiteiten financieren. Reden genoeg, zou je denken, voor het ministerie van Financiën en De Nederlandsche Bank om dit per direct te stoppen. Nu is er inderdaad een Commissie Financiële Sector Klimaatcommitment, maar wat zij en het ministerie vooral doen is aandringen op betere metingen. Volgens de Kamerbrief van de minister is het probleem dat ‘financiële instellingen verschillende definities gebruiken voor het bepalen van relevante financieringen en beleggingen’. Door centrale banken is daarom een Task Force on Climate-Related Financial Disclosures in het leven geroepen, ‘to improve and increase reporting of climate-related financial information’. Voortgangsrapportages, vervolgt ook de Kamerbrief, zijn ‘een belangrijk weegmoment om te beoordelen of binnen het klimaatcommitment voldoende voortgang wordt geboekt’.

Nee, dat wordt er niet, en dat weten we al lang. Nóg meer kennis hierover helpt dan niet. Neem onze vleesconsumptie. Uit Wagenings onderzoek in opdracht van Wakker Dier bleek dat Nederlanders nauwelijks minder vlees zijn gaan eten sinds de eerste meting in 2005. Toch: van tien onderzochte landen heeft Nederland de meeste zelfbenoemde flexitariërs (42 procent). Maar vegetarisch eten is meer iets van tussen de oren dan tussen de tanden, zoals een Vlaamse onderzoeker opmerkte.

Ik was verbaasd. Als we ergens vooruitgang boeken, dan in onze vleesconsumptie, dacht ik. Vegetarisch willen eten bij een diner of feestje veroorzaakt allang geen sociaal ongemak meer. Vleesvervangers liggen prominent in de schappen. Niemand doet nog lacherig over de Partij voor de Dieren. Het is hip om flexitariër te zijn. De feiten over het waterverbruik, de ontbossing en de uitstoot in verband met vleesproductie zijn breed bekend, net als het dierenleed in stallen en slachthuizen. Maar wat zeggen de harde cijfers? De informatie is er, en nog doen we niks.

De conclusie: meer informatie gaat het probleem niet oplossen

Dus stel nu dat ze over tien jaar in de financiële sector precies weten waar ons geld heen gaat, en dat wij volkomen helder hebben wat de gevolgen zijn. Dan doen we nog niks.

De conclusie: meer informatie gaat het probleem niet oplossen. We weten nu echt wel genoeg om te handelen. Voor een aanpak die wel werkt kunnen we naar onze auto’s kijken. Elektrisch rijden werd jarenlang zwaar gesubsidieerd, nog steeds. Er zijn emissienormen en boetes, en lage-emissie-binnensteden. En dus is de omslag in volle gang. De markt werkt heus wel mee, als het moet en als het loont. Nog afgelopen week verlaagde Tesla zijn prijzen tot twintig procent, om onder de grens te komen waarop in de VS 7500 dollar subsidie gepakt kan worden.

Verboden, normen, boetes en subsidies: het is allemaal van bovenaf, niet van onderop. Zo maken we genoeg vaart met de transitie in Nederland. De grootste hobbel zit niet bij burgers die slecht geïnformeerd zijn. De grootste hobbel zit bij een overheid waar ambtenaren, toen er een plafond op energieprijzen ingesteld moest worden, zeiden: het kan niet. Het was een ideologisch ‘kan niet’, zoiets als Thatchers ‘there is no alternative’. Er is altijd een alternatief. Want praktisch was het plafond uitstekend uitvoerbaar, alleen ideologisch was het ondenkbaar. De ambtenaren bij Economische Zaken en Klimaat, zo blijkt uit een reconstructie van Nieuwsuur, hielden in september het plafond tot het laatste moment tegen vanuit de neoliberale overtuiging dat zo’n ingrijpen van bovenaf in de markt niet kón.

Voor een snellere transitie hebben we geen Task Force on Climate-Related Financial Disclosures nodig of meer voortgangsrapportages. Wat we nodig hebben is een cursus Beleid Dat Werkt voor ambtenaren en ministers.

Reageren? bezemer@groene.nl