Wetten helpen Marokkaanse vrouwen niet

Rabat – Jahina is een vroege twintiger, die trouwde toen ze eerstejaars was op de universiteit. Ze was jong nog, zeventien jaar, en maakte haar opleiding niet af. Nu ligt ze in scheiding en is ze werkloos. ‘Ik kwam erachter dat mijn man al getrouwd was. En nog een vriendin had.’ Ze woont nu weer bij haar ouders, in een eenkamerappartement in een buitenwijk van Fes.

Op papier gaat het goed met de positie van vrouwen in Marokko. In 2004 werd de familiewet aangepast waardoor vrouwen meer rechten kregen bij een scheiding, polygamie aan banden werd gelegd en het huwen van minderjarige meisjes moeilijker moest worden. En in de grondwet van 2011 is de gelijkheid van mannen en vrouwen vastgelegd.

Maar recente cijfers maken duidelijk dat de praktijk weerbarstig is. Het aantal huwelijken met minderjarige meisjes verdubbelde sinds 2004 van ruim achttienduizend naar veertigduizend in 2011. Het aantal werkende vrouwen ouder dan vijftien nam tussen 2000 en 2012 met drie procent af. En hoewel het analfabetisme in die groep daalde, ligt het nog altijd boven de vijftig procent – in rurale gebieden op meer dan zeventig procent.

‘Schokkende indicatoren’, zegt Abdeljamid Moudni van het Alternatieve Vrouwenforum. ‘Er is geïnvesteerd in maatschappelijke organisaties als de Nationale Raad voor de Mensenrechten, in het aansluiten bij internationale verdragen, in werkgelegenheid voor vrouwen. Blijkbaar met beperkt resultaat.’

Jahina (niet haar echte naam, uit angst voor haar man) is een van de gezichten achter de moeizame positie van veel vrouwen in Marokko. Ze probeert van haar gewelddadige man af te komen, maar haar toekomst is hoogst onzeker.

Ze hoopt, voor andere vrouwen, dat er iets gaat veranderen in Marokko. ‘De mogelijkheid om te trouwen met minderjarige meisjes moet worden afgeschaft’, zegt ze verbeten. ‘Net als polygamie. Het zijn manieren om vrouwen afhankelijk te houden.’

Moudni wijt het feit dat de positie van de vrouw op een aantal terreinen zelfs zwakker wordt aan de conservatieve mentaliteit in een deel van de maatschappij. En aan de economie: in tijden van crisis zijn de zwakkeren als eerste de dupe. ‘Verder is er te weinig geld gestoken in educatie. Na de invoering van de nieuwe grondwet in 2011 is er niet één campagne geweest om uit te leggen wat “gelijkheid” tussen mannen en vrouwen eigenlijk precies inhoudt. Hoe kun je dan van mannen en vrouwen verwachten dat ze het begrijpen?’