MP leest…

What’s in a clou

… altijd meer dan ze kan of wil bespreken. Hier doet ze verslag van haar bevindingen en overwegingen bij de boeken die ze leest. Deze week: The Assignation van Joyce Carol Oates.

Omdat ik wilde schrijven over de film Elle van Paul Verhoeven (het resultaat staat in het zomernummer dat deze week verscheen) was ik aan het zoeken naar literatuur over verkrachting, fictie bedoel ik. Ik had meteen al Jenny Diski’s debuutroman in mijn hoofd, het ging me om het grote grijze gebied tussen weerstand, meegaan, wraak nemen. Daarover leek Elle me ook te gaan, overweldigd worden, vrede vinden met die overweldiging, genot misschien zelfs, maar daar dan toch weer op terugkomen.

Lastige materie, waarover vooral veel adolescentenromans gaan, over meisjes die plotseling ontdekken hoeveel macht ze over hun omgeving kunnen uitoefenen, en uiteindelijk dan ook weer niet. Een collega herinnerde me aan het werk van Joyce Carol Oates. ‘Wist je dat in iedere roman van haar verkrachting een rol speelt?’ zei ze. Verrek, ik wist het wel en ik wist het niet.

Zij noemde met name het verhaal The Abduction, ‘De ontvoering’, en omdat iedere omtrekkende beweging welkom is als ik bezig met een stuk belandde ik uiteindelijk bij een aardige tweedehandsboekenverkoper die in zijn magazijn nog een exemplaar vond van de bundeling The Assignation, waar dit bewuste verhaal in staat.

Zoals de collega me het verhaal navertelde, leek het nog navranter dan het verhaal zelf, zoals dat misschien vaak wel het geval is. Zo bewaar ik zelf epische herinneringen aan Oates’ verhaal Where Are You Going, Where Have You Been, dat even episch werd verfilmd onder de titel Smooth Talk, met Laura Dern in de hoofdrol (ik schreef hier eerder over in deze rubriek).

The Abduction vertelt in feite hetzelfde verhaal, in één lange zin die vier pagina’s aanhoudt. Op zeventienjarige leeftijd laat een meisje zich verleiden in te stappen bij een man (‘would she like a ride, so she said sure’); verwondering, opwinding, medelijden, angst, de hele carrousel treedt in werking, tot en met het verschrikkelijke besef de grootste fout in haar leven te hebben gemaakt. Nee, natuurlijk wil hij haar geen kwaad doen, wees maar niet bang, ik ben een pacifist, maar blijf wel alsjeblieft stil zitten want ik moet op de weg kunnen letten en anders krijgen we een ongeluk.

Het is een bedwelmend verhaal, zo’n verhaal dat zich alleen maar kan afspelen in Amerika, want je moet maar net de ruimte hebben om écht weg te komen, voorbij Philadelphia, voorbij Wilmington, Delaware, diep Maryland in op weg naar Baltimore. En nu zit ik weer met de vraag: moet ik hier verklappen hoe het verhaal afloopt? Dit is wat me ook parten speelde met het schrijven over Elle. Als iets alleen maar bestaat bij gratie van de clou ben ik geneigd iets niet zo interessant te vinden, aan de andere kant wil ik een zorgvuldig opgebouwde spanningsboog niet voor een ander ineen doen zakken.

Laat ik dan dit nog zeggen over dit verhaal, en dat is ook wat het gemeen heeft met de roman van Jenny Diski: het gaat uiteindelijk om een onverklaarbaar terugverlangen naar het moment van verschrikking, alsof dit moment jou heeft gemaakt tot wie je bent, een uitverkorene.