De vergelding kwam snel. Twee dagen na de zelfmoordaanslag op Hamid Karzai International Airport doodde het Amerikaanse leger met een luchtaanval twee IS-strijders. De ‘planner’ van de aanslag was daarmee uitgeschakeld, aldus het Pentagon. Het Amerikaanse inlichtingenapparaat, dat onvoldoende rekening hield met de snelle opmars van de Taliban, functioneerde plotseling naar behoren.

‘Ik zal altijd de waarheid vertellen, dat is de verplichting van een president’, sprak Joe Biden na zijn aantreden. De subtekst was duidelijk: het tijdperk van de politieke leugen, van ‘post-truth’ en ‘alternative facts’ zou plaatsmaken voor de heerschappij van de eerlijkheid. De vraag is: spreekt de Amerikaanse regering de waarheid als ze zegt de verantwoordelijken voor de 170 doden op het vliegveld van Kabul te hebben gevonden? Zijn er inderdaad ‘vijf andere aanvallen voorkomen’? Klopt het dat er kinderen omkwamen bij de vergeldingsactie? Het is het soort vragen dat in de afgelopen twee decennia met regelmaat gesteld moest worden. De oorlog in Afghanistan kende zijn eigen specifieke ‘fog of war’: een strijd die werd gevoerd grotendeels buiten de grenzen van het controleerbare, geleid door een natie die claimt de good guy te zijn en al van tevoren had aangekondigd dat wie niet meedeed een vijand was. Zo begon met de war on terror ook een fase van verhulde waarheid en voorwendsel, geworteld in de verzonnen massavernietigingswapens in Irak en de behoefte van Amerika om zijn strijd tegen terrorisme op een land te plakken – het werd Afghanistan.

De afgelopen weken hebben duidelijk gemaakt dat de patronen uit het verleden hardnekkiger zijn dan Bidens belofte de waarheid geen geweld aan te doen. De factcheckers van de Amerikaanse nieuwsmedia, een paraat leger sinds Trump, hadden een dagtaak aan het controleren van Bidens uitspraken over de val van Afghanistan. Biden zei dat iedereen met een Amerikaans paspoort zonder problemen naar het vliegveld kon. Dat geen van Amerika’s bondgenoten de betrouwbaarheid van de Amerikanen in twijfel trok. Volgens buitenlandminister Antony Blinken zou de val van Kabul nooit ‘van vrijdag op maandag plaatsvinden’.

Het versterkt de overtuiging dat ook de nieuwe Amerikaanse regering leeft in fantasieland. The Washington Post was druk bezig met het uitdelen van ‘Pinokkio’s’, het scoresysteem van de krant om leugens en onwaarheden mee aan te geven. ‘Nation building heb ik altijd zinloos gevonden’, sprak Biden (twee Pinokkio’s). ‘Het Afghaanse leger is groter dan dat van veel NAVO-landen’ (drie keer een lange houten neus). De vraag is of er voldoende bronnen gevonden kunnen worden om toekomstige claims van Biden te checken. Wat steeds meer verdwijnt met de plotse aftocht van de Amerikanen uit Afghanistan zijn de mogelijkheden om te controleren en te rapporteren.

Zijn er in Afghanistan inderdaad ‘vijf andere aanvallen voorkomen’?

In History Has Begun: The Birth of a New America beschrijft ex-politicus en journalist Bruno Maçães hoe Amerika in de greep is geraakt van fantasiepolitiek, waarbij de verzonnen realiteit een fundament van feiten verdrukt. Zowel links als rechts, Democraat als Republikein, doet er volgens hem aan mee. Het maakt Amerika aan de ene kant dynamisch (niet gebonden door kaders van geldende werkelijkheid kunnen er grootse dromen worden bedacht); tegelijk maakt het de VS volslagen onbetrouwbaar.

Want hoe lang kan de wereld presidenten aan die zeggen dat de covid-pandemie binnen een paar maanden vanzelf verdwijnt of dat geen land ter wereld een zo goed uitgevoerde evacuatie-actie had kunnen ondernemen als de VS? Mijlenver van de realiteit, maar die klacht is zinloos en Europees, aldus Maçães. Amerika zweeft weg en het land op de grond trekken met de ballast van feiten en cijfers zal de vervreemding tussen de VS en de rest van de wereld alleen maar versterken.

Zelfs als de ‘forever wars’ tot een eind komen zet de strijd om wat kenbaar is en wat niet zich voort. Taal is daarbij het wapen. Het Pentagon zei ‘niet te kunnen bevestigen maar ook niet in een positie te zijn om te kunnen ontkennen’ of er bij de aanslag in Kabul doden vielen doordat Amerikaanse soldaten het vuur openden op de menigte. Het is dit soort taal waarmee de VS zich immuniseren tegen de werkelijkheid.

In Afghanistan dreigen nu nieuwe crises als gevolg van mislukte oogsten en economische isolatie. Het wachten is op een speech van het Witte Huis waarin wordt gezegd dat het land nu beter af is. Post-truth gaat nog heel lang duren.