Kunst: Foam Talent

Wie is de vrouw?

Carmen Winant, Standing Together Women Will Take Their Lives in Their Own Keeping, 2018. Tape, papier, gevonden beelden. Afmetingen variëren. Foam Next Door © Carmen Winant / Foam Next Door

Van vloer tot plafond zijn de muren van het MoMA volgeplakt met zorgvuldig uitgeknipte plaatjes. Het heeft iets van een ouderwets plakboek, eentje in overdrive, waarbij de huisvlijt van knippen-en-plakken scherp contrasteert met wat er op de plaatjes te zien is: plastische, nogal gruwelijke beelden van bevallingen. De foto’s, uit boeken, tijdschriften, pamfletten, met name uit de jaren zeventig, hebben een praktische insteek: zo doe je dat, zo zie het eruit, zo pakken wij vrouwen dat aan. Maar losgeknipt van hun context zie je vooral de smerigheid, horror, het geweld. My Birth heet dit werk van beeldend kunstenaar Carmen Winant, dat in het MoMA de gedaante van een installatie had, maar bijvoorbeeld ook als boek bestaat. Het werk intrigeerde me meteen, van een afstand, want ik zag het niet in New York maar op Instagram. Die duizelingwekkende veelheid aan beelden, hoe ze zijn geordend, zelfs de titel fascineerde me.

Winant is een van de twintig beeldend kunstenaars die zijn geselecteerd voor Foam Talent 2019, wat inhoudt dat hun werk wordt gepresenteerd in een groepstentoonstelling (dit jaar niet in het Amsterdamse museum zelf maar een paar deuren verderop in het tijdelijke Foam Next Door) en in een heerlijk dik Foam Magazine. My Birth is wel opgenomen in het tijdschrift, samen met een essay van Winant zelf, maar de tentoonstelling toont een ander werk van haar, in dezelfde plakboekstijl en ook weer met beelden van vrouwen, maar zonder de overweldigende overdaad van haar installatie in MoMA. Dat element, die tegenstelling van orde en chaos, heeft Winants werk wel nodig, vooral in deze overvolle groepstentoonstelling. Jammer, want de vragen die Winant stelt, en de manier waarop ze dat doet, zijn intrigerend. Wie is de vrouw? Wat zijn de regels voor, en de grenzen van, vrouwelijkheid? Waarom bestaan er überhaupt regels?

Een paar deuren verder doet ook de Zwitserse Senta Simond een poging om vrouwelijkheid te herdefiniëren. Haar serie Rayon Vert bestaat uit sfeervolle portretten van vrouwenlijven en -gezichten, met veel diagonale lijnen en schaduwstrepen die herinneren aan de fotografie van de jaren twintig. In de begeleidende tekst wordt uitgelegd dat Simond op zoek is naar het soort vrouwelijke schoonheid dat afwijkt van de norm, dat wil zeggen: de geijkte ongewenste haargroei, make-upvrije toetjes en zogenaamd onflatteuze poses. Haar modellen zijn echter om te huilen zo mooi, tijdschriftmooi zelfs, okselhaar of niet. Hou ze naast de vrouwen van My Birth, die de definitie van vrouwelijkheid zijn, op het toppunt van hun vruchtbaarheid, maar die, gezwollen, gehurkt, bebloed, krijsend, dierlijk, afstoten in plaats van aantrekken. Waar Simonds foto’s in het verlengde liggen van de male gaze, is in Winants werk geen enkele rol weggelegd voor de man; waar Simonds werk in de eerste plaats over esthetiek gaat, mooi is, daar gaat Winant aan elk idee van schoonheid voorbij. My Birth en Rayon Vert vormen zo een intrigerend tweeluik, niet alleen over vrouwelijkheid maar ook over hoe je die als kunstenaar kunt benaderen.


Foam Talent, t/m 3 maart, Foam Next Door, Amsterdam, foam.org