HOLLAND FESTIVAL A Dog’s Heart

Wie is een hond?

Een schat van een hond wordt een afschuwelijk mens, het prototype van de sovjet-massamens die klaar staat om zijn medeburger die het beter heeft dan hij te bespioneren en te verlinken. Dat klinkt ernstig, maar de wereldpremière van de gloednieuwe opera A Dog’s Heart van de 57-jarige Russische componist Alexander Raskatov is een geweldig feest, het voorlopig hoogtepunt van een Holland Festival dat enigszins mat is begonnen.

De opening van het festival in Carré was sympathiek: uit Libanon (het geboorteland van festivalleider Pierre Audi) kwam een eerbetoon aan de Egyptische zangeres Oum Kalthoum, ooit de Stem van de Arabische wereld, door de mooie, jonge Amal Maher, met een al te showig orkest, interessante filmbeelden, maar geen enkele poging je iets van de teksten te laten begrijpen. Een zeer mooie voorstelling uit Lyon was Curlew River van de Engelse componist Benjamin Britten uit 1964, meer een jaarmis voor een overleden jongetje dan een opera, vooral aangrijpend toen het jongetje zelf zijn moeder troostend toezong. De twee Shakespeare-opvoeringen in het kader van het Amerikaans-Engelse The Bridge Project door toneel- en filmregisseur Sam Mendes vielen niet helemaal mee. In Shakespeare’s laatste stuk The Tempest is het speelveld teruggebracht tot een eenvoudige cirkel waarin de luchtgeest Ariel (een weergaloos lichtvoetige Christian Camargo) met niet meer dan een stok een enorme storm teweegbrengt. Het Engels van Shakespeare klonk ongekend natuurlijk en soepel en het einde, de verzoening van de oude Prospero (Stephen Dillane) met al z'n vijanden, ontroerde. Maar achter het lichte blijspel As You Like It was geen enkel idee te vinden.
En dan slaat De Nederlandse Opera in als een bom met A Dog’s Heart. Alexander Raskatov (1953) heeft zijn leermeester Alfred Schnittke (1934-1998) en diens grandioze sovjet-satire Life with an Idiot nog overtroffen. Zijn muziek is even eclectisch en parodistisch, maar klinkt ook prachtig met een heel eigen stem. Het Russische libretto schreef de Italiaanse theaterman Cesare Mazzonis, die veel in Rusland heeft gewerkt, op basis van de novelle Hondehart van Michail Boelgakov (geschreven in 1925, direct verboden en pas in 1987 in Rusland gedrukt). De Engelse regisseur Simon McBurney maakt er een vindingrijke, geestige, satirische, gekke, levendige voorstelling van, met behulp van vrij eenvoudige middelen: karikaturale, op de tijd en de plaats toegesneden kostuums van Christina Cunningham en een decor van Michael Levine, dat eigenlijk alleen uit een papieren muur bestaat, die kan kantelen, opschuiven, wijken en waarop realistische films uit die tijd en schaduwspelen worden geprojecteerd.
Is het verhaal van de hond die door een geniale professor wordt omgevormd tot de nieuwe mens van de Sovjet-Unie reactionair? Dat moet dan maar, als het zo schitterend wordt gespeeld en gezongen door gewoonweg iedereen. Om er één te noemen: het dienstmeisje Zina (Nancy Allen Lundy) demonstreert vrolijk alle extreme gebaren uit de biomechanica van Meyerhold, zoals er ook knipogen zijn naar het constructivisme en expressionisme uit de jaren twintig. Het allermooiste is de hond, een grote, dunne pop die wordt bewogen door vier spelers en gezongen door twee zangers: sopraan Elena Vassilieva die ongelooflijk blaft, gromt, scheldt en vloekt, met tegenover haar de zoetgevooisde countertenor Ivo Posti. De Radio Kamer Filharmonie en het VocaalLAB Nederland spelen en zingen onder aanvuring van dirigent Martyn Brabbins alsof ze nooit anders dan moderne Russen doen. Vergeet u, als u naar deze grappigste voorstelling van de 21ste eeuw gaat, ook de aanstekelijke inleiding van Hein van Eekert niet.

A Dog’s Heart, bij de Nederlandse Opera, t/m 29 juni. www.muziektheater.nl of www.dno.nl (ook voor een overrompelende trailer). Zie ook: www.hollandfestival.nl