Buitenland

Wie is hier de baas?

Als er één ding is dat de Amerikaanse president Donald Trump niet wilde doen in de wereld, dan was het de volgende ‘domme oorlog’ voeren in het Midden-Oosten. Als er één helder schijnend doel was waar Trump met zijn piepkleine buitenlandteam de afgelopen week op afkoerste, dan was het de volgende domme oorlog in het Midden-Oosten. Zowel Trump als zijn nationale veiligheidsadviseur, de gepensioneerde luitenant-generaal Michael Flynn, gaf Iran ‘een laatste waarschuwing’, zonder dat verder uit te leggen. Trump tweette verder dat Iran ‘speelt met vuur’ en dat hij ‘niet meer aardig’ voor Iran gaat zijn. Flynn waarschuwde dat ‘de dagen voorbij zijn dat de VS wegkijken van Irans vijandige en oorlogszuchtige gedrag’.

Flynn en Trump lijken te doelen op raketproeven door Iran (prompt deed Iran er na de waarschuwing nog een paar) en op de oorlog in Jemen, waar Iran een van de partijen steunt. Om te laten zien dat het niet alleen om boze tweets ging, stuurde het Witte Huis een marineschip naar Jemen en gaf Trump toestemming voor de eerste directe Amerikaanse inmenging in die oorlog. Het betrof een commando-aanval, waarbij direct de eerste Amerikaan omkwam sinds Trumps aantreden (plus twaalf burgers). Het lijkt de opmaat voor (veel) meer. ‘Er is in het Witte Huis een verlangen naar een zeer agressief tegenoffensief tegen Iran in Jemen’, zei een anonieme bron tegen de leugenachtige New York Times.

Trump onderschat hoeveel problemen Iran de VS kan bezorgen

De openlijke obsessie met Iran in de regering-Trump betekent een nieuw hoofdstuk in een van de interessantste en ingewikkeldste machtsspelen ter wereld, die tussen Rusland, de VS en Iran. Het is machtspolitiek voor fijnproevers, het equivalent van een ingewikkelde schaakstelling of een gelaagde roman. Het betreft landen die elkaars grootste bondgenoot en grootste vijand zijn geweest, coups bij elkaar hebben beraamd, terroristische aanslagen gepleegd, elkaars grondgebied bezet, die al decennia een spionage- en sabotage-oorlog voeren, die ideologische vijanden zijn, die een oogje hebben op elkaars geld, technologie en markt, die tegenstrijdige én gedeelde belangen hebben, die stoken in elkaars oorlogen, die elkaar voor de schermen verwensen en heimelijk elkaars wapens en olie kopen, die elkaars geliefde haatobject zijn maar niet om elkaar heen kunnen. Als het niet altijd op haat en bloed uitliep, was het prachtig.

Sinds kort zijn Rusland en Iran ‘vrienden’. Samen hielden ze het regime van Assad in Syrië overeind. Maar Poetin zou Iran in een oogwenk laten vallen als het daarmee de soennitische landen in het Midden-Oosten aan zijn kant zou krijgen. Iran zou Rusland even gemakkelijk lozen, zeker als het een weg zou kunnen vinden naar de technologie, geld en militaire bescherming van de VS. Maar in dit drama verhinderen huizenhoge ideologische obstakels dat. En dus zocht Iran zijn heil in staatsterrorisme, een nucleair programma, en het ondersteunen van een waaier van foute regeringen, rebellen en terroristische groepen in het Midden-Oosten. In 2015 ging er wat druk van de ketel. Iran en de VS sloten toen, samen met vijf andere grote landen, een akkoord waarin internationale sancties werden opgeheven in ruil voor controle op Irans atoomprogramma.

Enter Donald Trump en zijn entourage. De deal is een bad deal. Maar Trump wil niet een nieuwe. Ze zijn van klassiek Amerikaans-rechtse snit wat Iran betreft. Oftewel: ze staan te springen om Iran over de knie te leggen, het ideale land om tegelijk de nationale grandeur en islamofobie aan te scherpen. Het conservatieve The American Spectator van deze week geeft daarvan een goede indruk: ‘We kunnen beginnen met een intensieve cyberoorlog tegen Iran. Dit zouden we elke dag moeten doen, met elk middel dat ons tot beschikking staat’. En daarna: Israël allerlei wapens geven om Iran aan te vallen, Iraanse rebellen zoeken om wapens aan te geven, de Houthi’s in Jemen de kop in drukken. Voor de duidelijkheid: dit zijn extreem roekeloze plannen, die totaal onderschatten hoeveel problemen Iran de VS kan bezorgen in Irak, Syrië, de Perzische Golf, met zijn eigen cyberaanvallen, met terrorisme. Maar het verklaart voor de leek waarom nou opeens Jemen om de hoek komt kijken. Daar is een burgeroorlog aan de gang waarin een clan opereert (de Houthi’s) die wordt gesteund door Iran. Overduidelijk een ideale gelegenheid om Iran te laten zien wie de baas is. Wat kan er nou fout gaan?