Wie moet er worden gered, berlusconi of italie?

Italie zit in zijn lastigste en gevaarlijkste naoorlogse regeringscrisis. De lastigste, want de standpunten kunnen niet nog dwarser op elkaar staan. De gevaarlijkste, want Berlusconi is voor geen goud bereid de macht af te geven.

Op het eerste gezicht lijkt het standpunt van de Siamese tweeling Berlusconi-Fini niet onredelijk. De regering, zeggen ze, is gevallen omdat Liga-leider Bossi zijn partners en zijn kiezers heeft verraden. Daarmee zou het nieuwe meerderheidsstelstel zijn vertrapt en vertegenwoordigen de volksvertegenwoordigers niet meer het volk. Er moeten dus snel nieuwe verkiezingen komen - het duo denkt die met glans te winnen - tenzij de Liga onder een nieuwe leider het oude bondgenootschap herstelt.
Op het tweede gezicht is er voor dat standpunt niets te zeggen. Je kunt Bossi van alles verwijten, behalve dat hij ooit zijn afkeer van Berlusconi en Fini heeft verstopt. ‘Verraad’ is een niet-politieke, emotionele term, die de werkelijke oorzaken van het uiteenvallen van de coalitie maskeert: de onverenigbaarheid van de partners en het uitblijven van resultaten. Berlusconi had immers andere prioriteiten dan het uitvoeren van zijn idyllische beloften: de publieke omroep overvallen, de rechters van de Operatie Schone Handen mores leren, alle controlerende machten onder controle krijgen. Volgens Berlusconi hebben de Italianen in de verkiezingen van maart 1994 voor hem gestemd. Maar Italie kent geen rechtstreekse verkiezing van de premier. Berlusconi’s partij Forza Italia kreeg 21 procent van de stemmen, samen met haar bondgenoten 44 procent. Hoe kan hij beweren dat het meerderheidsstelsel is vertrapt als de kieswet van 1993 een vlees-noch-vis-gedrocht is, dat hij ook zelf fel heeft bekritiseerd? Zelf moet hij niets hebben van het wezen van een meerderheidsstelstel: de mogelijkheid dat regering en oppositie elkaar in de macht afwisselen. Want de oppositie, dat zijn volgens Berlusconi nog steeds de communisten, en die mogen nooit aan de macht komen. En hoe kan een geboren bevelvoerder zich verlagen tot een oppositierol? Hoe kan deze constructieve figuur ooit de afbrekende rol van oppositieleider accepteren?
Is het parlement zijn legitimiteit kwijt omdat Bossi uit de coalitie is gestapt? Wordt zonder nieuwe verkiezingen de volkssoevereiniteit aangetast? Berlusconi beweert van wel; hij meent dat de kiezers hem tot de Gezalfde des Heren hebben gemaakt. De grondwet beweert iets anders: Italie is geen directe, maar een parlementaire democratie, waarin de volksvertegenwoordigers vrij hun standpunt bepalen.
Wie moet er worden gered, Berlusconi of Italie? In het eerste geval moeten er binnen de kortste keren verkiezingen komen, in het laatste geval moeten die wachten tot een zo breed mogelijke overgangsregering een paar democratische regels heeft gesteld. Ze moet gelijke kansen scheppen voor iedereen, dus zonder de tv- overmacht van een van de partijen. Ze moet een antitrustwetgeving maken. Ze moet een echt meerderheidsstelstel ontwerpen. En ze moet de overheidsfinancien saneren voordat lire, beurs en markten volledig zijn ingestort. Zo'n nationale noodregering kan er alleen komen als de tweeling meewerkt. Maar de tweeling wil niet meewerken. De tweeling wil de macht, ten koste van alles.