Wie niet wil lezen, leze niet

Mijn dochter is vijftien en dient van school verplicht boeken te lezen. Nu is haar vader een schrijver, ex-leraar Nederlands - en fel tegen een literatuurlijst, of zoiets als ‘literatuuronderwijs’.

Of laat ik het anders zeggen: literatuuronderwijs moet een vak, of een onderdeel van een vak, worden waarin je niets hoeft te leren. Literatuuronderwijs dient geen verplichting te zijn. Literatuuronderwijs moet door alle vakken heen zwemmen.
Het is volstrekt idioot dat je kinderen dwingt boeken te lezen waar ze geen zin in hebben. Wie niet wil lezen, leze niet.
Wel kan ik me voorstellen dat je kinderen domweg dwingt om elke dag een gedicht uit het hoofd te leren, of een bekende regel uit de Nederlandse literatuur. Het maakt dan niet uit of ze dat gedicht of die regel mooi vinden. Cultuur is namelijk onder meer: het op latere leeftijd op ieder moment beschikbaar hebben van enkele toepasselijke regels, beelden of muziek.
Je moet eerst die regels, die gedichten, die beelden uit je hoofd leren - zoals je Franse woordjes leert - en in het leven zelf kom je de situaties wel tegen waar je ze gebruiken kunt.
Ik zou er voor pleiten dat de leerlingen zelf, of de ouders van de leerlingen, en in laatste instantie pas de docent kiest wat van toepassing is.
Is iemand verliefd, dan zou ik hem bijvoorbeeld wat uit het Hooglied laten leren, wat gedichten van Hans Lodeizen, wat gedichten van Petrarca, wat regels van Toergenjev en uit het evangelie van Johannes, wat muziek van Bob Dylan en Mahler (die kun je heel vaak gebruiken, ook voor Dood en Vijandschap) en ik zou wijzen op de schilderijen van Monet, al weet ik eigenlijk niet waarom.
Domweg leren heeft niets met literatuur te maken.
Wie achttien, negentien is moet zo'n driehonderd gedichten uit zijn hoofd kennen (daar heeft hij zes jaar over mogen doen), en zo'n tweeduizend zinnen. Daarna hoeft hij of zij nooit meer een gedicht uit het hoofd te leren. (Wie doet dat trouwens nog? En mag ik het leerboek maken?) Een beetje acteur leert dit in een week, dus zo moeilijk is het niet.
Het vak moet ‘cultuur’ heten en moet - nogmaals - niets te maken hebben met het vak Nederlands.
Het verplicht lezen van boeken moet dus worden afgeschaft. Het mag echter wel worden gestimuleerd. Wie een boek leest en enthousiast over dat boek kan vertellen, krijgt extra punten.
Literatuuronderwijs mag blijven bestaan, maar in een totaal andere vorm.
Literatuuronderwijs hoeft niets anders te zijn dan inspirerend vertellen over schrijvers en hun boeken. Op welke manier dan ook.
De geschiedenis en de boeken van Multatuli - daar kun je een jaar over praten. Idem dito met Hermans, Reve, Grunberg, ’t Hart, Biesheuvel… Noem maar op. Zitten en luisteren, meer niet.
Maar de (internationale) gedichten en zinnen moeten geleerd worden door te stampen, stampen, stampen. Kortom: geheugentraining, daar gaat het om in het onderwijs. En discipline.
Elke dag fiets ik langs een middelbare school en kijk ik naar voormalige collega’s. Ik zie hoe ze lijden. Geen verschil met de apenrots in Artis. De arme docent kan niets uitrichten. Waarom worden de ouders niet zwaar beboet?
Het Nederlandse onderwijs is het slechtste van Europa. Aan wat wordt aangeleerd heeft het bedrijfsleven niets, maar het cultuurleven ook niet. Wie als leraar wat wil verdienen en als leerling iets wil leren, moet naar cursussen gaan die het bedrijf zelf heeft ingesteld.
Laatst werd ik gevraagd iets over televisie en communicatie te vertellen: een middagje voorbereiding, een middagje werk, duizend piek! Welke docent verdient dit?
Alleen op categorale gymnasia leer je nog iets.
Die wil Paars dus om zeep helpen.